Richard Rufus of Cornwall: Dissertatio in Metaphysicam Aristot. Divisio textus 7

Dissertatio in Metaphysicam Aristot. Divisio textus 7

Richard Rufus of Cornwall

Metaph.

1 - Introducit quinque libros subsequentes

1 - Liber Septimus

1 - Capitulum primum

1 - dividit ens per se divisione trimembri.

1 - quoddam ens significat quid est aliquid.

[1028a10] Ens dicitur multis modis ut prius diximus | in sermone in quo diximus quot modis dicitur aliquid. quoddam enim significat | quid est aliquid.

2 - quoddam ens significat quod hoc est.

et quod hoc est.

3 - quoddam ens significat quod hoc est quale aut quantum.

et quiddam significat quod hoc est quale aut quantum aut aliud | eorum que predicantur in sermone secundum hunc modum.

2 - duplici ratione intendit convincere primam conclusionem.

1 - primo ponit conclusionem quam intendit probare.

[1028a13] 2. Et cum ens dicitur multis modis | manifestum est quod primum ens istorum est illud quod significat quid. et hoc est illud quod significat. [15] substantiam.

2 - secundo ponit duas rationes ad illam conclusionem.

1 - prima ratio.

quando enim dicimus de aliquo quale est | dicimus. aut bonum: aut malum: et non dicimus homo. et cum interrogatur | quid est: non dicimus album aut tricubitum, sed homo | aut deus.

2 - secunda ratio.

et alia dicuntur entia quia sunt entis quod est huiusmodi. quedam igitur | sunt quantitates et quedam qualitates et quedam passiva et quedam [20] aliud tale.

3 - ponit dubium quorumdam.

1 - primo ponit dubitationem

[1028a20] 3. Et ideo queret aliquis forte utrum ambulatio et | sanitas et sessio quelibet significat ens aut non ens. | et similiter in unoquoque talium. | quoniam nullum eorum est existens per se. nec | potest separari a substantia. sed si ambulans fuerit [25] de entibus: et sedens et sanus. ista sunt digniora. ut sint | entia ut videtur. quoniam subiectum eorum est aliquod | terminatum et hoc est de substantiis que sunt uniuscuiusque particularium. et hec | significant cathegorice que sunt tales. | sedens enim et stans non dicuntur sine hoc

2 - resumit suam solutionem.

manifestum est igitur quod [30] hec est causa essentie cuiuslibet illorum. et illa sunt propter illud.

4 - ostendit quibus et quot modis praecedit substantia accidentia.

1 - ratio prima.

[1028a30] 4. Ens igitur quod est principale non illud quod est aliquod | ens sed ens quod est simpliciter est substantia. et | principalis dicitur multis modis: sed substantia est prima omnium rerum definitione | et cognitione et tempore. nullum enim aliorum predicabilium | est separabile et istud solum est separabile

2 - ratio secunda.

et est etiam prima secundum definitionem. [35] necessarium est enim ut definitio substantie accipiatur in definitione cuiuslibet rei. |

3- ratio tertia.

et videmus etiam quod nos scimus quodlibet magis quando scimus ipsum quid sit. Verbi gratia quando | scimus hominem esse ignem magis quam cum scimus ipsum esse qualem: aut [b1] quantum: aut ubi.

4 - ratio quarta.

et etiam unumquodque istorum non scitur nisi | quando scitur quid est: aut quale: aut quantum. |

2 - capitulum secundum

1 - numerat opiniones antiquorum circa substantiam.

1 - ponit id quod intendit principaliter in septimo libro

[1028b3] 5. Et etiam illud quod semper fuit quesitum a longo tempore. et modo est quesitum et semper faciet errorem | in quiditate entis hoc est

2 - numerat opiniones antiquorum circa hoc.

1 - quidam dixerunt substantiam esse unam, quidam plures.

quoniam substantia quidam [5] dixerunt ipsam esse unam: et quidam plures:

2 - quidam dixerunt substantias esse finitas, quidam infinitas.

et quidam finitas: et quidam | infinitas. et ideo nos primo considerabimus ex eo quod est | huiusmodi magis et est primum et unum: et dicemus quid sit. |

3 - esse substantiae est in corporibus

existimatur igitur quod esse substantie est manifestum in corporibus. | unde dicimus quod animalia et vegetabilia [10] sunt substantie et corpora naturalia, verbi gratia ignis et | aqua et terra et aer: et omnes partes istorum et que sunt ex eis. aut ex | suis partibus aut ex suis universalibus. Verbi gratia celum | et partes eius et corpora stellarum et luna et sol perscrutemur igitur de istis | utrum sint substantie tantum aut sint alie substantie quam ista. aut quedam ista [15] aut quedam alia. aut nullum istorum sed alia.

4 - quidam existimaverunt quod ultima corporis sunt magis substantiae quam corpus et magis quam sensibilia.

| quidam enim existimaverunt quod ultima corporis: ut superficies et linea | et punctus. et unum sunt magis substantie quam solidum et corpus | et etiam magis quam sensibilia. et quidam non opinabantur quod tale sit omnino.

5 - quidam dicebant plura entia esse aeterna.

| et dicebant quidam plura entia esse eterna. ut Pl(at)o qui dicebat [20] quod forme et mathematica sunt due substantie et quod tertie | substantie sunt corporum sensibilium.

6 - Leucippus dicebat plures substantias esse...

Leucippus autem dicebat | plures substantias esse. et incepit ex uno et plura principia esse. et | unaqueque substantiarum habet primum et quod substantia et primum numerorum est aliud. et magnitudinum aliud. et postea anima. | secundum hunc modum multiplicantur substantie. et quidam [25] dixerunt quod forme et numeri habent eandem naturam | et quod alie res sequuntur ea sicut linee et superficies quousque perueniant ad | substantiam celi. et similiter sensibilia.

2 - numerat opiniones considerandas de substantia in hac philosophia.

[1028b27] 6. Perscrutemur igitur de istis et qui sermones | fuerunt dicti bene et qui e contrario: et que substantia est. et utrum | substantie alique alie a sensibilibus sint aut non. et iste quomodo [30] sint et utrum substantia aliqua sit separabilis. et quare: et quomodo | aut nulla est preter sensibilia. |

3 - dividit substantiam secundum modos famosos istius nominis et sunt quattuor.

1 - dividit substantiam secundum modos famosos.

1 - dicit quod oportet distinguere substantiam

[1028b32] 7. Et oportet ante distinguere substantiam. | substantia enim et si dicitur multis modis | tamen quattuor.

2 - numerat modos penes quod distinguitur

1 - existimatur quod est essentia

existimatur enim quod est essentia: et universalis etiam: [35] et genus existimatur esse substantie cuiuslibet

2 - primum subiectum existimatur esse substantia. et dicitur tale quoquomodo materia

et quartum istorum est | primum subiectum. et subiectum est illud de quo dicitur aliud. | ipsum autem non dicitur de alio. et ideo [1029a1] perscrutandum est primo de hoc. primum enim subiectum existimatur esse substantia magis quam aliud | et dicitur tale quoquomodo materia

3 - quoquomodo forma

et | alio modo forma.

4 - quoquomodo illud quod est ex materia et forma.

et tertio modo illud quod est ex eis. et dico ut | cuprum materiam: et formam. ut figuram [5] statue et quod est ex eis statuam.

2 - concludit unam conclusionem de forma in comparatione ad materiam et ad compositum.

si igitur | forma est ante materiam. et magis ens erit etiam ante illud quod est ex utroque | propter hunc sermonem distinctum est igitur modo | quid sit substantia: et quod est non illud quod est de subiecto. sed | illud de quo est aliud.

4 - rationibus logicis construit et destruit formam esse substantiam, postmodum autem rationibus demonstrativis construit formam esse substantiam.

1 - primo rationes ad destruendam formam esse substantiam.

1 - ostendit quod materia est substantia.

[1029a9] 8. Et oportet quod distinctio non sit tali modo tantum. non enim sufficit [10] quoniam hoc non est manifestum. et etiam materia est substantia. | quoniam si non fuerit substantia. substantia non erit aliud. et si non substantia erit ignorata a nobis.

2 - ostendit formam non esse substantiam.

1 - ratio prima.

quoniam | cum alia fuerint abstracta nihil videmus permanere | et alia passiva corporum. et attiones et virtutes. | et etiam longitudo: et latitudo: et profundum sunt quantitates et [15] non substantie. quantitas enim non est substantia: sed illud cuius sunt | ista primo modo est substantia.

2 - ratio secunda.

et cum | longitudo: et latitudo: et profundum fuerit abstracta nihil videtur permanere | preter illud. si fuerit aliquid quod est per suam definitionem. | necesse est igitur ut solam materiam videant esse substantiam illi qui perscrutantur hac perscrutatione. [20] et dico materiam illud quod per se non dicitur quale est: nec quantum: nec | aliquid eorum per que terminatur ens. est enim aliud de quo dicitur | unumquodque istorum et essentia illius est alia ab essentia cuiuslibet predicabilis. | alia enim dicuntur de substantia et hec | de materia ergo subiectum ultimum quod est per se non est illud quod dicitur quale: aut quantum: [25] aut aliud omnino: neque negatio. ista enim sunt | accidentaliter. ex istis igitur | accidit ut substantia sit materia.

2 - ponit rationem ad hoc construendum.

sed hoc est impossibile. existimatur enim quod | separabilia et que significant essentiam secundum rationem istius rei sint substantie magis. | et ideo existimatur quod forma et illud quod est ex utroque sint substantie magis quam [30] materia.

3 - capitulum tertium

1 - ostendit in quo modo substantiae intendit primo considerare.

1 - narrat ea de quibus non intendit primo perscrutari.

[1029a30] 9. Dimittamus igitur nunc loqui de substantia que est ex ambobus. scilicet | ex materia et exemplari quia est ultima substantia. | et manifesta etiam et materia quoquomodo

2 - narrat de illo modo substantiae de quo primo intendit perscrutari.

et perscrutemur. de tertia | est enim in ea maximus error. et concessum est aliquas substantias | esse sensibiles. queramus ergo de istis.

2 - ostendit rationem ordinis.

1 - narrat illud de quo intendit agere.

[1029b1] 10. Et cum prius distinxerimus secundum quot modos definitur substantia invenimus substantiam. | et existimatur quod una illarum est illud quod significat essentiam rei: consideremus primo de illa una |

2 - narrat quod sic debeat incipere hoc; quod probat a simili.

1 - primum medium

ex principiis enim operationum transfertur ad illa que sunt manifestiora.

2 - secundum medium

et | similiter est doctrina in unaquaque rerum que sunt minoris cognitionis [5] ad illa que sunt maioris cognitionis.

3 - tertium medium

et similiter est in | operatione etiam. operationes enim non sunt nisi ad agendum ex illo quod est aliquod bonum et bonum singulis rebus ad aliquod quod est bonum universale et | bonum cuilibet et similiter ex eis que sunt cognita singulis rebus ad universalia que sunt | cognita per naturam et cognita cuilibet. et que sunt cognita cuilibet | in maiori parte sunt pauce cognitionis: aut parve: aut [10] nihil est in eo de cognitione entis. sed tamen necesse est ut sciamus ex istis que sunt male cognitionis | sed habent cognitionem particularem illa que cognoscuntur modo universali | transferendo ut dictum est de istis eisdem. |

3 - intendit ostendere secundam conclusionem intentam in isto VII et est quod nullum accidens est quidditas substantiae sensibilis demonstratae.

1 - ostendit conclusionem.

1 - ponit duas rationes ad suam conclusionem ostendendam.

[1029b13] 11. Et iam diximus prius hoc in quibusdam nostris sermonibus sermone logico | quid est illud quod significatur per essentiam rei. et est illud quod dicitur per se. aliquid enim [15] esse in loco non est ipsum esse musicum. musicus enim et ubi non sunt idem | per se nec hoc est universale

2 - ostendit quod per se accidens non potest esse definitio sive quidditas sui subiecti.

nec illud quod est per se secundum hunc modum: | ut album superficiei. essentia enim superficiei non est | essentia albedinis.

2 - ostendit quod aggregatum ex per se subiecto et per se accidente non potest esse quidditas vel definitio substantiae nec alterius omnino.

et etiam non est illud quod est ex utroque. id est superficies | alba et hoc propter additionem que est in definitione eius: definitio igitur [20] in qua dicens non habet quid est definitio que est rei per suam essentiam. | in quolibet ergo si essentia superficiei albe est essentia superficiei | levis. tunc albedo et levitas sunt idem. |

4 - tertiam conclusionem intentam in hoc septimo declarat et est illa conclusio quod accidentium vere et proprie definitiones non sunt, sed substantiarum tantum.

1 - proponit primam trium propositionum praedictarum per modum quaestionis et eam determinat negative.

[1029b23] 12. Et cum sint composita ex aliis predicamentis. etiam | aliquid est subiectum cuilibet. Verbi gratia quantitati: et qualitati: et [25] quando: et ubi: et motus. perscrutemur igitur utrum sit definitio | cuiuslibet istorum. erit igitur istis etiam illud | quod significat essentiam rei: ut homo albus. sit?? igitur ita quod habeat | hoc igitur nomen vestis. si igitur dicatur quid est: dicetur vestis sed | non ex eo quod est per se: nec hoc est aliquid ex eo quod est per se. sed [30] modo simplici et quoddam ex additione et quoddam non: | quoddam enim definitur per definitionem alterius | sicut qui definit essentiam albedinis et dicit | definitionem hominis albi. et quoddam per aliam definitionem. ut | vestis si significat hominem album. et ipse definit vestem tanquam album. [1030a1] homo enim albus est albus. sed definitio eius non est definitio | albi. et quia est vestis habet definitionem que significat essentiam eius quod est. |

2 - explanat eam negative determinatam.

et definitio rei est illud quod significat quid est essentia rei

3 - ??

et cum | aliud dicitur de alio non est illud quod est istud. Verbi gratia [5] homo albus quoniam non est. hoc enim non est nisi | substantiarum tantum.

4 - capitulum quartum

1 - removet quamdam cavillationem

1 - removet illam cavillationem

[1030a6] 13. Ergo quid est per essentiam est idem omnibus rebus quarum | sermo est definitio. et definitio non est eius cuius nomen et sermo | significant eadem. et si non: tunc omnes sermones erunt definitiones. | omnis enim sermo habet nomen. ergo metrum albatum erit definitio. [10] sed cum fuerit alicuius primo tale omnia que dicuntur | non per illud quod dicitur aliud.

2 - redit ad suam conclusionem quam ultimo conclusit heri et eam inducit consequenter.

illud igitur quod est secundum essentiam non est aliqua | formarum carentium genere sed illarum | tantum. existimatur enim quod non dicuntur modo communi et | passivo neque sicut per accidens.

2 - intendit declarare quod accidentia habent definitiones et quod habent illas sicut habent quidditates.

1 - ostendit quod veram et propriam definitionem non habent.

[1030a14] 14. Erit igitur sermo cuiuslibet [15] aliorum qui significant quid sit. aut nomen si fuerit quod significat quod hoc est. | huius autem sermo simpliciter significat sermonem magis perscrutatum. definitionem autem non | habet nec illud quod est per essentiam.

2 - ostendit quod accidentia habent definitionem per extensionem.

definitio enim | dicitur multis modis. sicut dicitur quiditas. quiditas enim quoquomodo | significat substantiam et hoc: et alio modo unumquodque [20] predicamentorum. Verbi gratia et quantitatem: et qualitatem: et alia talia. | quemadmodum enim de substantia interogatur per quid similiter de quantitate. quantitas igitur et quale sunt eorum que dicuntur per quid sed [25] non ut modo simplici sed ut | quidam dixerunt modo logico in eo quod est non modo simplici. sed illud quod non est tale et qualitas etiam. |

3 - ostendit qualiter habent accidentia quidditatem, et hoc sicut habent entitatem.

1 - declarat quomodo est extensio in nomine definitionis.

[1030a27] 15. Oportet igitur ut latitudo sermonis in unaquaque rerum | sit secundum quod oportet et ut sit in sermone magis et ideo si | iste sermo quem modo diximus fuerit manifestus erit illud quod est in essentia tale. etiam et erit primo modo [30] et simplici substantie. deinde alterius etiam sicut | est non illud quod est per essentiam modo simplici.

2 - dividit ens, ut ostendat qualiter accidentia sint entia et habeant entitatem, et per hoc (ut pateat) qualiter habeant quidditatem et definitionem.

| oportet igitur ut entia non dicantur eodem modo equivocationis. | sed sicut magis et minus: sicut illud quod non est notum | etiam de noto et ignoto. sermo enim verus qui non est modo equivoco [35] sed secundum similitudinem sicut medicina que attribuitur alicui ita quod sit idem [b1] non ita quod sit cum eo idem nec modo equivoco etiam. | quoniam corpus medicinabile et actio medicinabilis non dicuntur | equivoce nec uno modo sed respectu unius. ista igitur sint | dicta a dicente quocumque modo voluerit. quoniam inter ea non est differentia in sermone omnino. |

4 - recapitulat ea quae dixit de definitione accidentium et redit super medium illius rationis per quam ostendebat tertiam conclusionem et obtemperat illud et ostendit quantum conclusit illa ratio.

1 - recapitulat.

[1030b5] 16. Et hoc est manifestum quod definitio primo modo et simpliciter et quid est per essentiam est | substantie et est aliorum similiter etiam: sed | non primo modo. non enim est necesse si nos posuerimus aliquod subiectum | esse ut sua definitio que significat ipsum sic sicut si ergo sermonis. sed aliquis sermo

2 - redit super medium et vult concedere quod aggregatum ex substantia et accidente aliquo modo habeat defintionem et aliquo modo sit unum.

et illud etiam | quoniam fuerit unum non ita quod sit continuum sicut dictamen abah. et omnia que [10] copulantur per aliquod ligamentum. sed cum fuerit unum ex eis modum | secundum quos dicitur unum. ens igitur quoddam significat hanc substantiam: et quoddam quantitatem: et quoddam | qualitatem. et ideo homo albus habebit sermonem et | definitionem. sed alio modo et substantia alio modo. |

5 - capitulum quintum

1 - conclusit prius accidentia non habere definitionem. Declarat quid conclusit et quomodo sit sua conclusio intelligenda.

1 - declarat quomodo accidentia habent definitionem.

[1030b14] 17. Si igitur aliquis dixerit sermo qui recipit [15] additionem non est definitio erit in hoc error. quoniam si non fuerit. quid igitur est definitio eorum que non sunt simplicia sed | congregata insimul. necesse est igitur ut significentur ita quod recipiant additamentum. | Verbi gratia nasus et concavitas et simitas | que dicitur ex utroque. hoc enim est in hoc | et concavitas non est passio nasi modo accidentali. neque simitas sed [20] per se et non sicut callie: aut hominis qui est callias | albus. quoniam accidit ei quod sit homo. sed sicut masculinum | in animalibus et equale in quantitate et omnia que dicuntur per | se sunt rerum

2 - ostendit quod accidentia non habent definitionem simpliciter, sed vel nullo modo habent definitionemm, vel, si habeant, non eo modo quo et substantiae.

et ista omnia que sunt in eis aut definitio aut | nomen cuius est ista passio et non potest significare [25] sine ipso alio modo sicut album potest sine homine. sed | femina sine animali. non potest ergo aut non est habitum ab istis illud quod est per essentiam. et | definitio etiam: aut si fuerit erit alio modo sicut diximus. |

2 - movet dubitationem quamdam ex qua ostendit quod impossibile est accidentia habere definitionem modo definitionis substantiae.

1 - movet dubitationem.

[1030b28] 18. Et in istis rebus est alia dubitatio

2 - ponit rationes ad utramque partem dubitationis.

1 - ratio prima.

quoniam si | idem est nasus simus: et nasus concavus idem est simum et [30] concavorum crurium et si non impossibile est ut dicatur simus per se | sine illo cuius est passio. et si simus est | concavitas in naso aut impossibile est ut dicatur nasus simus. aut | idem dicetur bis: aut | erit nasus: aut simus. et ideo talia non debent habere [35] quod est per essentiam.

2 - ratio secunda.

et si non proceditur in infinitum nasus. nasus itaque post non [1031a1] erit aliud.

3 - ponit recapitulationes.

1 - ponit recapitulationes in se.

1 - recapitulatio prima.

manifestum est igitur quod definitio est substantiarum tantum. |

2 - recapitulatio secunda.

[1031a2] 19. Et si est aliorum predicamentorum necesse est ut | sit ex additione ut definitio quantitatis et numeri. quoniam non est sine numero: | nec illa que est femine est sine animali.

3 - recapitulatio tertia.

et sermo qui est ex additione que [5] accidit ex eis est dicere bis idem sicut est in istis

4 - recapitulatio quarta.

et si est | verum non erit incongregatus insimul ut numerus nuper | sed latet quod definitiones non dicuntur perfecte. si igitur | iste habent definitiones sunt alio modo sicut | dictum est.

2 - ponit differentiam inter definitionem et inter istud quod est quid per essentiam.

dicamus igitur quod definitio et illud quod est per essentiam dicitur multis modis. [10] ergo quoquomodo nihil omnino habet definitionem: | aut illud quod est per essentiam nisi substantie et quoquomodo habent. quoniam aut | definitio est sermo eius quod est per essentiam et illud quod est per essentiam | solummodo substantiarum aut magis primo modo et simpliciter | manifestum est. |

6 - capitulum sextum.

1 - movet quaestionem utrum quidditas substantiae singularis sit eadem ipsi substantiae singulari, aut non sed alia in actu.

1 - quaerit quaestionem.

[1031a15] 20. Sed perscrutemur utrum quod est per essentiam et | singulare sint idem antequam perscrutemur de | substantia singulare enim non existimatur esse aliud quam | substantia in qua est et dicitur per quodquidem per essentiam est substantia singularis

2 - ostendit quod hoc quod intendit non habet veritatem in quacumque materia.

in eis. | aut que dicuntur per accidens rectum est existimare [20] esse aliunde. Verbi gratia homo albus est aliud et quid est albi | hominis per essentiam est aliud: quoniam si fuerint idem. tunc essentia hominis et | homo albus idem erunt. homo enim et | homo albus ut dicunt sunt idem. ergo homo albus et | homo. etiam aut non erit necesse ut sint idem omnia que sunt per accidens. [25] quoniam non erunt eadem extrema. sed | rectum est existimare hoc accidere eis | ut essentia albi et musici. | sed hoc non videtur.

2 - ostendit suam conclusionem quam intendit in hoc capitulo, scilicet quod quidditas substantiae singularis est eadem ipsi substantiae et non alia.

1 - ostendit suam conclusionem rationibus ostensivis.

1 - ratio prima.

in eis autem que dicuntur per se rectum est ut | sint idem necessario sicut dicimus

2 - ratio secunda.

si alique substantie [30] sint prime et non sint substantie aliorum nec nature aliorum sicut | quidam dicunt de formis.

2 - ponit rationes ad impossibile.

1 - ratio prima.

quoniam si bonum est | illud quod bonum erit et essentia boni etiam. et animal et essentia animalis: et essentia entis et [b1] ens et alie substantie et nature et forme et alie ab eis | que dicuntur. et ille substantie sunt priores si quid est per essentiam | sit substantia: et si sint absoluta ab invicem | quedam non scientur per scientiam

2 - ratio secunda.

et quedam non erunt entia. et dicimus ea esse [5] absoluta si bonum per se non habet essentiam boni | neque illud quod dicitur hoc. habet enim essentiam boni. scire enim cuiuslibet rei hoc est. | scilicet scire quid est per essentiam. et | similiter in bono et de aliis similiter.

3 - ratio tertia.

si ergo bonum non habet essentiam boni. | ergo ens non habet esse neque unum unum. et similiter omnia aut habebunt [10] quid est per essentiam: aut non habebunt. et si ens non habet. ergo neque omnino aliud et | etiam illud quod non habet boni essentiam etiam est bonum. ergo necesse est | ut bonum et essentia boni sint idem. et studium essentia studii sint idem. | et omnia que dicuntur non de aliis sed sunt prima per se | etiam quoniam in istis est sufficientia si sint forme et si non sint. [15] sed dignum est etiam si sint forme et non est manifestum si sint insimul. |

7 - capitulum septimum.

1 - ostendit suam conclusionem quam intendit principaliter in hoc capitulo.

1 - declarat conclusionem.

1 - ponit medium ad suam conclusionem et unam brevem recapitulationem.

1 - ponit illud medium in se.

[1031b16] 21. Et forme si sint sicut dicunt quidam tunc subiectum non erit | substantia. quoniam necesse est ut ille substantie non sint de | subiecto et si non sint modo communicationis.

2 - ponit recapitulationem.

1 - ponit illam recapitulationem.

ex hoc igitur | sermone quodlibet quod est et quid est per essentia idem et non modo accidentali. [20] et quia scientia cuiuslibet rei est ista. | scilicet scire quid est per essentia per hanc igitur positionem | necesse est ut ambo sint idem.

2 - ostendit quomodo accidentia quae praedicantur de subiecto sunt unum cum subiecto.

que autem dicuntur per accidens | ut musicum: aut album quia significant duo. ideo non | verum est dicere quod sint idem per essentiam illud et [25] enim cui accidit musicum et album et accidens | secundum unum modum idem. et quid est per essentiam et secundum aliam non est idem. | secundum autem quod sunt hominis: et hominis albi non sunt idem. | secundum autem quod sunt passiones sunt idem.

2 - quamdam cavillationem destruentem suam conclusionem improbat.

1 - ponit cavillationem.

et si aliquis existimaverit quod quodlibet | nomen habet quid per essentiam apparebit contrarium.

2 - tribus rationibus illam improbat.

1 - ratio prima.

erit enim apud ipsum quid est per essentiam [30] aliud etiam. Verbi gratia equs est aliud. et quid est per essentiam equi est aliud. |

2 - ratio secunda.

et quid prohibebit in quibusdam rebus ut sit quid est per essentiam statim ut modo sit si | quid est per essentiam est substantia. et etiam non erit unum tantum. sed [1032a1] definitio eius erit etiam idem: sicut manifestum est de dictis etiam. | essentia enim unius et unum non sunt idem modo accidentali.

3 - ratio tertia.

et si etiam fuerit aliud: | procedatur in infinitum. quoddam enim quid est per essentiam est unum: et quoddam | quod est unum. iste igitur sermo dicitur de illis etiam.

2 - ostendit dissolutionem quaestionis sophistarum quam faciebant contra suam conclusionem.

1 - ponit recapitulationem quamdam quae antecedit illam dissolutionem.

manifestum est igitur quod [5] de primis rebus que dicuntur per se. et quelibet rerum singularium | et quodlibet singule idem et aliquod unum:

2 - ponit illam dissolutionem.

et est manifestum quod | redargutio Sophistarum dissolvitur hac solutione. [10] et quod Sor. et essentia fortis sunt idem. non enim est differentia inter ea non ex illo quod rectum est queri ab aliquo nec ex illo cuius definitio est difficile. dictum est igitur quomodo quid est per essentiam est singulare: | et quomodo non. |

2 - intendit quod formae Platonicae ad generationem nihil prosunt.

1 - dividit ea quae fiunt et ea quae generantur.

[1032a12] 22. Que autem fiunt quedam fiunt natura: et quedam | artificio: et quedam ex illo quod est per se. et omne quod generatur | est aliquid et ab aliquo per aliquid. et dico aliquid [15] quodlibet predicabile. aut hoc: aut quantum: aut ubi: aut quale. Factibilium autem quedam sunt quorum | generatio est a natura et quoddam est illud ex quo est generatio quod est materia. et quoddam illud | per quod fit aliud quod fit a natura. aut hoc: aut domus: | aut illud tale de quibus dicimus eas esse substantias [20]

2 - ostendit hoc quod intendit.

1 - conclusio est quaedam copulativa. ostendit unam partem illius copulativae.

et omnia que sunt. aut a natura: aut artificio habent materiam. | quodlibet enim habet potentiam ad esse et non esse et hoc | in quolibet est materia

2 - alteram partem copulativae probat.

1 - proponit illam partem

et quod habet materiam et est generatum habet naturam

2 - illam ostendit.

1 - probat exemplificando.

ut domus. animal. | et illud per quod est illa natura est illud quod dicitur per formam. aut simile forme. [25] et est in alio.

2 - probat ratiocinando.

homo enim generat. | illa enim que sunt per naturam secundum hoc generantur. alia autem generabilia | dicuntur actiones. et omnes actiones aut sunt a | potentia: aut arte: aut cogitatione: aut casu: aut ex se. |

8 - lectio octava.

1 - manifestat hanc propositionem quod omne generatum habet formam convenientem formae sui agentis.

1 - ostendit quod forma artificialis generatur a forma sibi simili.

1 - ponit rationem ad ostendendum quod intendit.

[1032b5] 23. Sanitas vero est definitio que est in anima. et scientia etiam et | erit sanitas eius qui infirmatur secundum hunc modum cum sit | sanitas.

2 - modum qualiter forma artificialis quae est extra animam generatur a forma sibi simili quae est in anima artificis declarat.

necesse est igitur. si hec sanitas ut habuerit naturam diversam et | si hec fiunt erit calor et secundum hunc modum dicemus unum post aliud donec | perveniamus in hoc quod impossibile est ut post ipsum sit aliud. Deinde?? [10] motus qui est ex hoc est actio eius quod precedit ad sanitatem | ita quod accidit quoquomodo ut sanitas sit ex sanitate: | domus ex domo que est ex non materia illa que habet materiam. | ars enim medicine | et ars edificatoria sunt forma sanitatis et forma domus. et dico substantiam.

2 - ostendit quod forma artificialis fit a forma sibi simili quae est naturalis.

[20] et hoc est talia et | est talis in potentia: et est talis causa agens. | et illud ex quo est principium motus. sanitas enim si est ab | artificio: est a forma que est in anima. et si est ex illo | quod est per se erit illud quod est ex hoc et cum principium actionis est agens. ex [25] artificio ut operari per medicinam rectum est ut principium sit ex calefactione. | et erit hoc per confricationem. calor igitur qui est in | corpore: aut est pars sanitatis: aut aliquid tale sequitur ipsum et | est pars sanitatis aut erit per plura quorum unum | est agens et est secundum hunc modum etiam pars sanitatis et domus. |

2 - intendit monstrare quod materia non est quod generatur per se neque quod forma sola generatur, sed compositum est illud quod generatur per se.

1 - ostendit quod materia non est illud quod generatur per se.

1 - dicit quae sunt illa quae ponuntur in definitione, et sunt materia et forma, et quod materia non praedicatur de generato nisi denominative solum.

[1033a1] 24. Et dicitur in | sermone duobus modis quod in eo sunt plures circuli. | et dictur quod materia est cuprum. et dicitur quod forma est | talis figura. et hoc est genus in quo ponitur primum subiectum. [5] cuprum autem in suo sermone est materia. illa autem que sunt ex aliquo sicut illa que sunt ex | materia quadam dicuntur cum fuerint non illud quod dicitur illa materia. sed secundum | respectum ad illud. Verbi gratia quod statua non dicitur lapis: sed lapidea. homo autem | sanus non dicitur esse illud ex quo fit.

2 - causam huius ostendit.

[1033a8] 25. Et causa eius est quoniam fit | ex privatione et subiecto quod dicitur [10] materia. Verbi gratia quoniam homo et infirmus erit sanus. | et generatio dicitur ex privatione magis. ut sanitas ex | infirmo aut ex homine. et ideo non dicitur sanabile infirmum: sed | dicitur homo et sanabilis homo etiam. illa autem que dicuntur quorum privatio | non est manifesta: nec habet nomen: ut aliqua figura nuncupatur: aut domus in [15] lateribus. et lignis existimatur quod ex istis fit secundum quod dictum est | illic ex infirmo. et iam quemadmodum non | dicitur illic a nomine eius ex quo est ita. hoc etiam non dicetur idolum esse lignum: sed | ligneum. et cupreum non cuprum: et lapideum | non lapis: et domus laterea. et non lateres.

2 - ostendit quod forma sola non generatur.

[1033a19] 26. Cum igitur sit sic idolum fit [20] ex ligno aut domus ex lateribus. si aliquis | bene consideret non dicet modo simplici ipsum esse unum. quod est enim fit ex aliquo debet esse ex aliquo quod | transmutatur non ex aliquo quod remanet in eadem dispositione. et ideo | Dixit hoc modo et | cum illud quod fit per aliquid [25] dicitur hoc ex quo est principium generationis est ex aliquo etiam et fit hoc. ergo | non privatio sed materia.

9 - lectio nona.

1 - ponit duas rationes adhuc ad ostendendum quod forma sola non generatur neque materia.

1 - ratio prima.

1 - dicit quamdam narrationem quae antecedit suam primam rationem.

iam ergo | distinximus superius quomodo dicitur hoc et quod est. ex hoc autem spera: | aut circulus: aut aliud quod comprehenditur ex aliis. quoniam quemadmodum | cuprum non facit subiectum similiter etiam neque spera nisi [30] per accidens. spera enim cupri est spera et ideo | facit illam. dicimus enim quod hoc facit hoc ex universali subiecto. | scilicet cuprum rotundum et speram et non est hoc | aliud sicut illa forma in anima.

2 - ponit primam rationem ad hoc ostendendum.

quoniam si facit ex [b1] alio facit. et hoc est subiectum sicut fractura | spere cupri. et hoc est secundum hunc modum.

2 - ratio secunda.

quoniam ex hoc quod est cuprum | facit hoc quod est spera. manifestum est igitur | quod illud facit etiam similiter. et sic procedunt generationes secundum hoc in infinitum. |

2 - ponit duas rationes ad hoc idem ostendendum.

1 - ponit illas rationes.

1 - ponit quamdam recapitulationem in qua consistit contradictio contra Platonem.

[1033b5] 27. Declaratum est igitur quod forma et vocatio debet dici | exemplar et quod est in sensato non erit etiam nec habet generationem: | neque habet istud quod est per essentiam.

2 - ponit rationes illas.

1 - ratio prima.

hoc enim est illud quod est in alio: | aut per artificium: aut per naturam: aut per potentiam. et ipse agens | facit speram cupri faciendo ex cupro speram. [10] et ipse ponit istam formam in hoc. et hec est spera cupri. |

2 - ratio secunda.

si autem est generatio essentie spere modo universali tunc aliquid erit ex nihilo. | et tunc necesse ut sit divisibile et quod erit hic et quoddam erit | hoc et quoddam hoc. dico quoddam erunt forma: et quoddam materia. | et forma que est spera si fuerit per figuram que est ex medio [15] in quo est quoddam huius. et est illud quod facit ex hoc: et quoddam in hoc: et quoddam totum generatum. | Verbi gratia spera cupri.

2 - recapitulat.

manifestum est igitur ex dictis | quod substantia que dicitur tamquam forma non generatur: congregatio vero | per quod dicitur generatur: et quod in omni | generato est materia que est in eo et quoddam est hoc. |

3 - ponit duas rationes ad ostendendum quod formae platonicae sunt inutiles ad generationem.

1 - ratio prima.

1 - ponit quiddam quod antecedit suam rationem.

[1033b20] 28. Questio autem querentis utrum aliqua spera sit alia ab ista: aut aliqua domus sit alia a lateribus |

2 - ponit rationem.

et si ita esset numquam esset generatio. quoniam si esset secundum hunc modum hec non esset generatio:

2 - ratio secunda.

sed | significat aliquod tale et non est aliquod terminatum: sed facit | et generat ex hoc tale. et generatio istius est | talis et universalitas istius est Sortes et Callias et sicut [25] spera cuprea hoc: et hoc: et animalis sicut | spera cuprea modo universali. manifestum est igitur | quod quidam homines assueti sunt dicere quod forme sunt cause formarum et si ista sunt alia a | particularibus nihil prosunt omnino ad generationem in substantiis | nec substantie erunt per se propter hoc. quoniam in [30] quibusdam est manifestum. quoniam si pater similis est filio | non sunt idem: aut idem numero. sed unum | forma sicut est in rebus naturalibus homo enim generat hominem | si non fuerit aliquid extra naturam: ut equua generans mulum. et | hoc est simile etiam. nominatur enim per illud quod est commune equuo et asino [1034a1] quia sunt propinqua in genere. rectum est igitur ut ambo sint equaliter | ut mulus. manifestum est igitur quod non oportet ut aliqua forma sit quasi exemplar. | et si non querendum est hoc magis in istis rebus. | quoniam hec magis sunt substantie sed ut pater possit agere [5] et ut sit causa forme in materia. | id est ut generet formam que est in istis carnibus et in istis ossibus et ut generet Sor. et Calliam | et non generet aliud propter materiam: et ut sit | idem secundum formam quoniam forma non dividitur. |

10 - lectio decima.

1 - movet quaestionem quamdam super istam propositionem 'omne quod fit, fit ex sibi convenienti' et eam dissolvit.

1 - movet istam quaestionem.

[1034a9] 29. Et forte queret aliquis quare quedam fiunt artificio [10] et ex se etiam: ut sanitas. et quedam non ut domus.

2 - solvit istam quaestionem.

1 - causam primi quaesiti assignat.

et causa istius est. | quoniam materia quarundam rerum que est principium generationum suarum: |

2 - causam secundi quaesiti assignat.

aut in generatione alicuius ex ea

3 - causam tertii quaesiti assignat.

ex artificio in quo est aliqua pars | rei eius: quedam pars est sicut istud potest moveri ex se. | et quidam non et quoddam potest secundum quod oportet. multa [15] enim sunt que possunt moveri per se. sed non secundum quod oportet ut | saltatio. omnia igitur quorum materia est talis: ut lapides non possunt | moveri in eo quod oportet nisi per aliud et per speciem motam. et ideo | ignis non generat quoddam sine illo cuius est artificium | et generat quoddam. movebuntur enim ex istis illa que non habent [20] artificium: sed possunt moveri: aut ex aliis | que non habent officium nisi particulare.

2 - ponit recapitulationem.

1 - ponit istam recapitulationem in se.

[1034a21] 30. Manifestum est igitur ex | dictis quidem quoquomodo omne quod fit. fit a convenienti in nomine | sicut illud quod est per naturam:

2 - veritatem eius ostendit et universaliter.

aut a parte eius quod est conveniens in nomine. ut domus ex | domo: aut per actionem quoniam artificium est forma: aut ex parte [25] que habet partem si non fuerit generatio per accidens. | agens enim est aut per se pars. quoniam calor | permotum facit calorem in corpore. et hec | est sanitas principium aut pars. sequitur enim ipsum aliqua pars | sanitatis per se. et ideo dicitur quod [30] agit quia sanitatem per illud quod sequitur ipsum et accidit ei calor. |

3 - redit et per simile in naturalibus verificat istam propositionem 'omne quod fit' etc.

1 - ponit illud simile.

[1034a31] 31. Ergo sicut dictum est quod in syllogismis est principium | cuiuslibet substantia syllogismi enim sunt ex eis que sunt ita hic generationes | et illa per que constituuntur natura similiter. | semen enim facit sicut illa que sunt ex artificio quoniam in eo est [b1] forma in potentia. et istud ex quo est semen conveniens in nomine sicut illa quoquomodo.

2 - ostendit quod ista propositio 'quod fit' etc. non habet aequalem veritatem in omnibus rebus, sed diversificatur eius veritas.

1 - in quibusdam rebus est manifesta convenientia.

non | enim oportet querere omnia in ista eadem dispositione in qua generatur homo ex homine. |

2 - in quibusdam rebus haec propositio habet minorem veritatem.

mulier enim est ex viro.

3 - in quibusdam adhuc minorem habet veritatem.

et ideo mulus non est | ex mulo nisi sit quidam.

4 - adhuc minorem veritatem habet in animalibus quae generantur ex se.

omnia enim que generantur ex se sunt sicut illic. [5] omnia quorum materia habet potentiam ut moveantur ex se | hoc motu quo movet semen. et omnia quorum materia non potest | hec sunt alio modo non ex istis. |

11 - lectio undecima.

1 - intendit auctor declarare magis has propositiones 'quod generatur non est forma tantum' et 'quod fit, fit a sibi convenienti'..

1 - magis declarat veritatem huius propositionis 'forma non generatur tantum'.

[1034b8] 32. Et iste sermo non significat substantiam tantum quod forma non generatur: sed | est sermo communis omnibus primis rebus. Verbi gratia quantitati et [10] qualitati et aliis predicamentorum: ut | spera cuprea: sed non est spera nec cuprum sed si est ex | cupro oportet semper ut materia sit ante formam per essentiam | et forma etiam. et similiter istud quod est per qualitatem etiam et | quantitatem et alia predicamenta. [15] qualitas enim non erit ante lignum habens qualitatem: nec quantitas sed | lignum quantum: aut animal.

2 - magis declarat aliam propositionem, scilicet 'quod fit' etc.

sed inuuntur?? ex istis quod substantie proprie | habent semper necessario aliam substantiam que est aut in actu: | ut animal si est animal. quantitatem autem esse: aut qualitatem | non est necessarium nisi in potentia tantum. |

2 - redit ad definitionem et quidditatem magis determinando de eis.

1 - movet quaestionem.

1 - ponit istam quaestionem.

[1034b20] 33. Ergo definitio est sermo. et omnis sermo habet partes. | et quemadmodum est sermo ad rem ita est pars sermonis ad | partem rei. dubitatur ergo in hoc utrum sermo partium | debeat collocari in sermone totius: | aut non.

2 - ponit duas rationes.

1 - ratio prima ad unam partem.

videmus igitur quod quedam collocantur et quedam non. In sermone [25] enim circuli non est ille qui est partium.

2 - ratio secunda ad oppositam partem.

In sermone autem | syllabe est sermo litterarum. et si | circulus dividitur in suas partes sicut syllaba in litteras |

2 - ponit aliam quaestionem.

1 - ponit ipsam quaestionem.

et etiam si pars est ante totum

2 - ponit duas rationes.

1 - ponit unam rationem ad unam partem.

et acutum est pars recti: | et digitus est pars animalis. ergo acutus est ante [30] rectum: et digitus ante hominem.

2 - ponit aliam ad oppositam partem.

sed existimantur illa esse | priora que dicuntur per sermonem. quoniam sunt ex illis. et quia sunt ex aliis | ab illis sunt ante etiam. aut dicamus quod pars dicitur multis modis | quorum unus est qui enumeratur per qualitatem: et alius per quantitatem. |

12 - lectio duodecima.

1 - movit duas quaestiones; primam illarum quaestionum intendit solvere, ex cuius solutione habetur quinta conclusio huius septimi.

1 - dividit ea quae definiuntur.

[1034b34] 34. Et dimittamus hoc et perscrutemur de eis ex quibus est substantia et sunt tamquam partes [1035a1] si igitur quedam est materia: et quedam forma. et quedam illud quod est ex istis. | substantia autem: et materia: et forma: et illud quod est ex istis | forte dicitur pars rei?? sicut dicitur materia etiam. et forte non dicitur: sed ex quibus | est definitio forme. [5] ut caro que non est pars profundi.

2 - ostendit quod definibilium quorumdam est materia pars et quorumdam non.

est enim materia in qua est profundum et est | pars sanitatis et cuprum pars totius idoli et non est pars | idoli quod dicitur forma. | forma igitur dicitur de illo quecumque rerum habet formam. materia autem non dicitur esse omnino | per se.

3 - innuit quamdam divisionem partium accidentis, ut ista divisione habita ostendit quae partes ingrediuntur definitionem et quae non.

et ideo in definitione circuli non dicitur definitio [10] partium. et in definitione syllabe sunt littere. | littere enim sunt partes forme et non sunt materia. | partes vero circuli sunt partes tamquam materia super quam sunt | et sunt propinquiores forme cupri cum | circulus est in cupro. et forte est possibile ut non sint omnes littere [15] syllabe in sermone. ut iste audibiles: | aut que sunt in aere. ista enim etiam sunt partes syllabe | quia sunt sensibiles per naturam.

4 - ostendit quae sunt congregata cum materia et quae non, ut ex his pateat quae sint partes verae definitionis.

linea enim non | corrumpitur quia semper dividitur in media: aut homo in ossa: | et neruos: et carnem et ideo sunt ex istis secdundum hunc modum [20] tamquam partes substantie. sed quasi ex materia. | totius vero non sunt partes. forme autem et illius quod habet definitionem non sunt partes et similiter | in definitionibus etiam.

5 - ostendit quae sunt illa in quorum definitione accipitur materia et quae non.

In quibusdam vero non sunt neque aliqua definitionum partium que sunt tales. | et in quibusdam non oportet ut sit unum nisi sit illud quod est congregatum. | Ista enim quedam sunt ex istis que sunt principia et in ea [25] corrumpuntur et quedam non. omnia igitur quorum | materia et forme sunt congregate: ut simus et circulus cupri | corrumpuntur in ista. et materia est pars eorum et | omnia que non congregantur cum materia. sed | definitiones forme sunt sine materia: aut corrumpuntur omnino: aut [30] non corrumpuntur sicut illa corrumpuntur. ergo in illis vero illa que sunt sub eis sunt principium et partes earum. | forma vero non est iste partes: nec principia earum. et ideo | corrumpitur idolum terestre in terram: et spera | in cuprum et Callias in carnes et ossa. et etiam | circulus in partes. quodcumque igitur congregatur cum [b1] materia

6 - ostendit quod res congregatae cum materia et non congregatae aliquando nomine uno significantur, sed hoc aequivoce.

et dicitur equivoce circulus qui dicitur modo simplici. | et ille qui dicitur particularis. particularia enim non habent proprium nomen. |

2 - intendit solvere secundam quaestionem.

1 - narrat quod partes quantitativae non definiunt suum totum, sed definiuntur ab eo.

[1035b3] 35. Iam igitur diximus sermonem latentem modo. sed tamen | dicamus magis manifestum. sed prius reuertamur ad quot sunt partes sermonis. [5] et in quot dividitur sermo. ista enim sunt ante: | aut omnia aut quedam. definitio autem recti non dividitur in | definitionem acuti: sed que est acuti in rectum. qui enim | definit acutum utitur recto. acutus enim est minor recto et circulus. | et semicirculus sunt similia istis. [10] semicirculus enim definitur per circulum. et digitus | per totum. digitus enim est pars talium partium hominis. omnes igitur | partes que sunt tamquam materia: et que dividuntur sicut ista que sunt in materia ultima.

2 - inducit quiddam ad maiorem declarationem primae solutionis.

| et omnes que sunt definitionum substantie quam significat definitio: | aut omnia: aut quedam et etiam animalis anima. [15] hec enim est substantia animalis animati per substantiam que est tamquam definitio et | forma et quod est per essentia talis.

3 - duas dat rationes ad ostendendum quod partes quantitativae non definiunt suum totum.

1 - ratio prima.

unaqueque | igitur partium si definitur bene non definitur sine definitione | que est cum genere. ergo partes eius sunt | ante: aut omnes: aut quedam magis quam partes animalis congregati. et [20] similiter in omnibus particularibus. corpus vero et sue partes sunt post | hanc substantiam: et ista dividuntur sicut illa que dividuntur in materia: | non ita quod sint substantie sed quia sunt universum. | ista igitur sunt ante universum:

2 - ratio secunda.

et forte non. quoniam non possunt | dividi et non erit illud quod est aliquo modo in aliqua dispositione digitus animalis nisi [25] equivoce: ut mortuus et imagines eorum que sunt in rei veritate. et in quo est | definitio primo et substantia: ut cor. aut cerebrum aut illud quod est ex eis. | et non est in hoc diversitas. homo vero. | et equus: et que sunt huiusmodi in particularibus non sunt modo universali: | sed aliquid totale congregatum ex hac definitione et [30] materia: sicut due partes totius ultimi et est sermo. | et similiter in aliis rebus. | et forma etiam habet partem. dico formam istud quod est per essentiam et totum congregatum etiam | ex materia et forma. sed | partes definitionis sunt forme tantum. definitio vero est [1036a1] totius. essentia enim circuli et circulus: et essentia anime | et anima sunt idem.

13 - lectio decima tertia.

1 - ostendit quod individuum aggregatum non habet definitionem, et hoc sive fuerit sensibile sive intelligibile.

1 - narrat hoc.

res autem totalis congregata. Verbi gratia ille circulus est aliquod | particularium: aut sensibile: aut intelligibile.

2 - explanat istam narrationem.

et dico intelligibilia: | ut mathematica: et sensibilia ut cuprea [5] et lignea non habent definitionem sed cognoscuntur cum | cognitione: aut sensu. et cum recedunt ab | intellectu non manifestantur utrum sint: aut non sint. idem vero | dicitur et cognoscitur sermone universali.

2 - illud idem ostendit.

1 - hoc ostendit.

materia vero | per se non cognoscitur:

2 - dividit materiam per sensibilem et intelligibilem, et utrumque dividentium declarat.

et quedam materia est sensibilis et quedam [10] intelligibilis. sensibilis ut cuprum et lignum et omnia que moventur. | materia intelligibilis est istud quod est in sensibilibus non secundum quod sunt sensibilia. | ut mathematica.

2 - recapitulat in summa modum respondendi ad quaestionem secundam.

1 - ostendit in generali qualiter sit respondendum ad illam quaestionem.

1 - tangit responsionem praedictae quaestionis.

[1036a12] 36. Dictum est igitur quomodo est: de toto: et parte: | et de ante: et post. sed necesse est ut | responsio sit secundum interrogationem quando aliquis quesiverit utrum rectus [15] et circulus universaliter sint ante: aut partes in quas dividuntur. |

2 - ostendit quod forma uno modo vere praedicatur de eo cuius est forma, et alio modo non.

quoniam essentia non est recti simpliciter: neque | anima simpliciter est animal: aut animatum. neque unusquisque circulorum et quod habet quilibet | circulus est circulus et rectus. et essentia recti est rectus et | substantia que est recti

2 - illud idem magis manifeste ostendit.

quod autem dicitur post et post non sicut [20] illa que sunt in definitione sunt ante et post. id est rectus. rectus enim qui est cum | materia cuprea est rectus et qui est in lineis | particularibus. qui autem est sine materia est post partes que sunt in definitione. et | ante partes que sunt in particularibus. et non dicitur simpliciter | si unum fuerit: aut fuerint non sicut anima si fuerit animal. secundum igitur hunc modum [25] dicitur quiddam esse et quiddam non dicitur sicut dictum est. |

3 - distinguit inter partes formae et materiae.

1 - quaerit quae est distinctio inter partes formales et materiales.

1 - quaerit illam quaestionem.

[1036a27] 37. Et rectum est ut querat aliquis que sunt partes forme. et | que non sunt partes eius sed congregati.

2 - rationem quaestionis ostendit.

quoniam si hoc non fuerit manifestum | impossibile erit definire quodcumque. definitio enim est totius | et forme que igitur materia est partium. et que etiam cum fuerit non erit res. [30] et sic non erit definitio que est | rei manifesta etiam.

2 - ostendit in quibus est facile videre distinctionem et in quibus non.

1 - ostendit in quibus est facile.

omnia igitur que videntur esse | per formam in aliquo: ut circulus in cupro: et ligno: et lapide existimantur esse. cuprum enim non est aliquid de substantia circuli: | neque lapis quia separatur ab eis. omnia vero que [35] non videntur separari nihil prohibet ut sint sicut ista [b1] quemadmodum omnis circulus si videtur cupreus. | quoniam si ita esset cuprum non esset sine forma omnino

2 - ostendit in quibus est difficile.

1 - hoc ostendit in quodam exemplo.

sed difficile est | ut hoc sit separabile in intellectu: ut forma hominis que | semper videtur et in carnibus et ossibus et in partibus similibus istis. [5] utrum igitur etiam ista sint partes forme et definitionis:

2 - distinctionem inter partes formales et materiales in illo exemplo ostendit.

aut non. | sed sunt materia sed quia non separantur in aliquo: etiam | non possumus cognoscere ea quia hoc existimatur esse possibile: | sed non manifestatur in hac hora.

4 - inducit dubitationem quorumdam qui putaverunt lineam et universaliter magnitudinem continuas esse materias figurarum et circulorum et numeros esse formas.

1 - ponit opiniones aliquorum circa formas et partes materiales rerum.

1 - opinio prima.

[1036b8] 38. Et quidam dubitant in circulo | et in triangulo. quoniam non debent definiri quod sunt lince et [10] continui. sed dicere quod omnia ista sunt sicut | caro hominis dicitur et ossa eius et cuprum et lapis circuli sunt quasi membra circuli | et attribuuntur omnia ista numeris. et dicunt quod diffnitio linee | est definitio duorum.

2 - opinio secunda.

et quidam eorum qui dicunt | formam dicunt quod est linea. quoniam linea est prima dimensio et duo est prima dimensio duorum.

3 - opinio tertia.

et quidam quod est [15] forma linee. et quod quedam sunt res eadem forma | et habens formam: ut duo: et forma duorum. et | hoc non est in linea:

2 - improbat illas opiniones.

unde accidit ut una forma | sit plurium quorum forma videtur esse partes et | accidit hoc Pythagoricis et quod est possibile ut istud sit forma omnium. [20] et ut aliud non sit forma. et secundum hunc modum omnia erunt unum. |

14 - lectio decima quarta.

1 - declarat quintam et sextam conclusionem huius septimi et earum opposita removere.

1 - ponit quoddam corollarium sequens ex praedictis, et est quod positio Platonis in definitionibus et definitis non est vera.

1 - ponit quaedam ex quibus declaratur qualiter hoc corollarium sequitur ex praedictis.

[1036b21] 39. Dictum est igitur quod in definitionibus est dubitatio | et quod est hoc. quia omnia non sunt eiusdem dubitationis. et | quia materia est materia totius. rectum est igitur ut quoddam sit tale in hoc: | sicut homo in hoc: aut sicut oportet ut sint illa que sunt semper.

2 - illud corollarium ponit.

[25] et cum idee quas sermo non minus est assuetus dicere in animalibus non est bonum. | procedit enim a veritate et existimatur quasi | esset possibile ut homo sit sine alio: sicut | circulus sine cupro: et hoc non est simile. rectum est igitur ut | animal sit aliquod habens sensum et non est sine motu. et ideo [30] non est sine partibus et sunt quoquomodo. | manus enim non est pars hominis omni modo. sed quando potest complere actionem. | ergo quando fuerit animatus et cum non est: non est pars.

2 - movet quamdam dubitationem et eam solvit.

1 - movet ipsam dubitationem in se.

1 - dubitatio.

in | mathematicis vero quare non sunt definitiones partium definitionum: | ut semicirculorum. quoniam ista non sunt sensibilia:

2 - solutio.

[35] aut non est hec differentia. ergo erit materia etiam quibusdam rebus non. sensibilibus [1037a1] et cuiuslibet quod non est | illud quod est per essentiam circuli vero | universalis non erunt partes. particularium autem erunt iste partes | sicut dictum fuit prius. quoniam materia: alia sensibilis: alia [5] intelligibilis.

2 - tangit aliquid de nominibus idividuorum.

manifestum est igitur quod anima est prima substantia. | corpus vero materia: homo vero aut animal: aut illud quod ex utroque | sicut totale. Sor. vero et Remus si fuerit. et corpus et anima est | dupliciter. quidam enim est sicut anima et quidam sicut totum et congregatum. | et si fuerit modo simplici: tunc ista anima et illud corpus erit sicut [10] universale et particulare. |

2 - recapitulat.

1 - recapitulatio prima.

[1037a18] 40. Et cum partes que sunt in sermone sunt quoquomodo partes definitionum etiam. et | definitio est unus sermo quia res est una. et hoc manifestum est. quoniam [20] res vero quoquomodo est una et habet partes: perscrutandum est post.

2 - recapitulatio secunda.

| dictum est igitur quid est per esse materia. et quomodo est per | se quoniam est universale de omni et quare de quibusdam rebus | sermo qui est quid est per esse materia. et in eo sunt partes definiti. et in quibusdam | non et quod partes que sunt [25] sicut materia non sunt in definitione substantie. quoniam illa substantia non habet partes: | sed partes sunt substantie congregate.

3 - distinguit inter congregata ex rebus substantialibus et congregata ex substantia et accidente.

1 - dicit naturam congregati ex rebus subsantialibus.

et ista etiam quoquomodo habent sermonem et non habent etiam. | quoniam cum fuerit cum materia non habebit quia non est definitum | per primam substantiam: ut sermo anime hominis. | substantia enim est forma que est in homine et ex eo etiam [30] dicitur congregatio materie substantie etiam: ut concavitas. quoniam ex | ea et ex naso est simus et simitas et | nasus bis est in istis.

2 - dicit naturam congregati ex subiecto et accidente per se.

[1037a32] 41. In substantia vero congregata: ut nasus | ablatio in greco non est materia. et quod illud quod est per essentiam [b1] et singularia. in quibusdam vero sunt rerum que sunt: eedem sicut sunt in | prima substantia: ut reflexio et essentia reflexionis. si igitur | fuerit primum et dico primum illud per quod non dicitur aliud esse in | alio: ut in subiecto.

3 - dicit naturam aggregati ex substantia et accidente per accidens.

omnia autem que sunt sicut materia: aut [5] sicut congregata ex materia non sunt idem: neque sunt unum nisi per accidens. | ut Sor. et musicus quoniam omnia ista sunt | per accidens. |

15 - lectio decima quinta.

1 - movet quaestionem et eam aliquantulum disputat.

1 - quaerit istam quaestionem.

[1037b8] 42. Dicamus igitur nunc primo de definitione cum non sit dictum in | analecticis. questio enim difficilis dicta in illis [10] precedit sermonem de substantia. et dico de | hac questione qua de causa est unum illud de quo dicimus quod sermo eius | est definitio: ut sermo hominis: animal bipes. | et sit hic sermo eius. quare est unum et | non multa. scilicet animal et bipes. \

2 - ostendit quomodo aggregatum ex aliquibus partibus non est unum sed multum.

1 - ostendit hoc.

quoniam in homine [15] et albo est multum. quoniam | alterum non sit reliquum ablatio in greco cum subiectum fuerit | homo. tunc enim fit unum et est. albus?? homo:

2 - ostendit quod differentia non est in genere sicut accidens in subiecto.

| hoc vero alterum non est in reliquo. quoniam | genus non existimatur congregare differentias et si non tunc [20] idem congregaret contraria insimul. differentie igitur in quibus | genus dividitur sunt contrarie. et etiam si unus sermo congregat differentias | et differentie sunt multe. Verbi gratia ambulans bipes non pennatum. | quia ista sunt unum et non plura. non enim sunt unum quia sunt in uno | quoniam secundum hoc erit unum ex omnibus rebus. et non oportet ut sit unum nisi omnia que sunt unum [25] numero. quoniam definitio est | unus sermo de substantia. ergo debet esse sermo unus. | substantia enim est una et significat rem sicut diximus. |

2 - solvit istam quaestionem.

1 - ostendit quae et qualia ingrediuntur quaestionem et quae est affinitas generis ad differentiam et quae est unitas et quae est diversitas istorum ad invicem.

1 - ostendit quae et qualia ingrediuntur definitionem.

[1037b28] 43. Sed oportet ut perscrutatio post sit de definitionibus que sunt secundum divisionem. | nihil enim est aliud in divisione preter [30] genus quod dicitur primum et differentia: alia autem | sunt genera: ut primum. et differentie que existunt cum eo | ut primum animal quod recipit | animal bipes et etiam animal bipes ut pennatum. et similiter etiam [1038a1] et si dicitur per plura et universaliter non est differentia sive dicatur per | multa. sive per pauca. ergo non est diversitas in illis que dicuntur per pauca: aut | per duo. cum dicuntur per duo genus. aut sicut | est illud quod est animal. et animal est genus et illud differentia albedo et nigredo:

2 - ostendit affinitatem generis et differentiae.

[5] aut genus non erit modo simplici aliud a forma que est sicut forma generis: | aut erit?? hoc est sicut materia: quoniam sonus est genus et | materia. differentie vero faciunt formas et litteras a sono. | manifestum est igitur quoniam definitio est sermo ex differentiis |

2 - ostendit naturam propriae divisionis et eam rectificat et errores qui contingunt in ea docet vitare.

1 - naturam propriae divisionis declarat.

sed oportet dividere differentias [10] differentie. Verbi gratia bipes ergo | non oportet dicere quod bipes quoddam est pennatum et quoddam non pennatum. sed | intendit bonus sermo. quoniam hoc non sit?? nisi impossibile divisionis sed | divisio bipedis esse debet talis bipedis. aliud est scissorum pedum: et aliud non scissorum. iste [15] enim sunt differentie pedum quoniam fissura pedum est aliqua dispositio propria. | et ita procedit semper donec perveniatur ad diversa: | et tunc erit forma pedis secundum differentiarum numerum. | et erunt animalia bipedia equalia numero differentis. | ergo manifestum est quod ultima differentia erit substantia: solius [20] rei.

2 - docet vitare errores incidentes circa veram divisionem.

et si non: oportet | dicere hos sermones in definitionibus multotiens. quoniam hoc est superfluum in operatione. et hoc accidit. | quoniam cum dicitur animal bipes de quo predicantur duo pedes nullus | dicitur animal preter animal habens duos pedes. et si dividitur | hac divisione proprie: tunc dicet multotiens secundum numerum [25] differentiarum aut si differentia fuerit differentie: tunc | ultimum additum erit forma et substantia. et si dividitur accidentaliter. | Verbi gratia si bipes quoddam est album et quoddam | nigrum: tunc erit secundum numerum divisionum et cum fuerit declaratum quod | definitio est sermo qui est ex differentiis et ex suis partibus etiam. [30] tunc erit manifestum quod si aliquis mutaverit | definitiones tales: ut est definitio hominis et dixit ipsum esse animal | bipes de quo predicantur duo pedes. quoniam hoc verbum de quo predicantur duo pedes est superfluum. quoniam cum dicitur pes | non erit ordo in substantia. quoniam quomodo est intelligendum quod | quedam est ante: et quedam post. iste igitur [35] primus sermo in definitionibus que sunt secundum divisionem. |

16 - lectio decima sexta.

1 - continuat se et ostendit quid acturus sit in sequenti capitulo.

[1038b1] 44. Et cum perscrutatio sit de substantia. revertamur etiam | quoniam quemadmodum subiectum dicitur esse substantia. et | quid est per essentiam. etiam ita et istud quod est ex eis et eorum et | dictum est de duobus. dictum est enim quid est per essentiam et dictum est de [5] subiecto. quoniam est subiectum duobus modis: aut est hoc: sicut | animal est subiectum passionum: aut sicut materia.

2 - ponit duas rationes ostendentes universale non esse substantiam particularium nec aliquam partem substantiae particularium.

1 - ponit rationem ostensivam.

[1038b6] 45. Et existimatur | etiam quod universale est causa etiam rerum et quod magis. quoniam | universalia sunt prime cause magis rerum. revertamur ergo ad hoc dicendum. quoniam videtur quod impossibile est | ut substantia alicuius sit que dicuntur universalia. [10] substantia enim prima que est cuiuslibet est propria cuiuslibet: et non est alterius. | universale autem est commune. non enim dicitur universale nisi illud quod universaliter est plurium rerum

13 - ponit rationem quae ducit ad impossibile.

quorum igitur erit ista substantia. quoniam autem erit omnium | rerum: aut si fuerit unius rei erunt | alia illius rei. quoniam illa quorum substantia est una et quid est per essentiam [15] eis erit eis unum cum sit unum per substantiam. |

3 - intendit ponere quamdam cavillationem et eam removere.

1 - ponit cavillationem.

[1038b16] 46. {Fa0|i+\Universale autem dicitur de aliquo subiecto et | si ita sit impossibile est ut non sit sicut illud quod est per essentiam.

2 - removet cavillationem et per remotionem illius magis intendit firmare rationes praecedentes.

sed est in hoc | ut animal in equo et homine. ergo | manifestum est quod habet aliquem sermonem. et in hoc non est diversitas. et si non [20] fuerit sermo omnium eorum que sunt in substantia etiam et si non fuerit hec est aliqua substantia non minus: | ut homo hominis. etiam in quo | est. ergo accidit hoc idem | ut animal in quo est dispositio quasi proprium.

4 - duas ponit rationes ducentes ad impossibile, quae ostendunt universale non esse aliquam partem substantiae particularium, hoc est universale non esse formam inquantum ex ea cum materia componitur individuum signatum.

1 - ratio prima.

[1038b23] 47. Et etiam ex rebus que sunt | impossibile et non bonum ut sit substantia et si est ex rebus [25] ut non sit ex substantiis: neque ex isto quod est hoc demonstratum: sed ex qualitate. | erit enim ex non substantia: substantia.

2 - ratio secunda.

et qualitas ante substantiam | quod est impossibile. impossibile enim est neque secundum definitionem: neque secundum tempus neque | secundum generationem passiones esse ante substantiam. |

5 - ponit duas rationes quae ostendunt universale non esse substantiam.

1 - ratio prima.

[1038b29] 48. Et etiam in sorte est substantia cum sit substantia. [30] ergo erit substantia duobus: et universaliter accidit ablatio in greco. | homo est substantia et omnia que dicuntur hoc modo: ut | nullum eorum sit aliud separatum. | Verbi gratia ut non sit animal aliquod aliud a particularibus: nec | aliud ex illis que sunt ex universalibus omnino. ex istis igitur [35] declarabitur consideranti quod nullum eorum que sunt universalia est substantia. et [1039a1] quia nullum eorum que predicantur communiter significat hoc: sed | tale:

2 - ratio secunda.

et si non: acciderent plura alia et tertius | homo.

6 - unam rationem ponit quae ostendit universale nullam esse partem substantiae alicuius particularis.

1 - ponit illam rationem in se.

[1039a3] 49. Et etiam hoc est manifestum hoc modo impossibile enim est ut substantia | sit ex substantiis cum sit unum sicut illa que sunt in actu. duo enim [5] que sunt in actu secundum hunc modum non erunt in aliqua hora unum in actu sed si | fuerint duo in potentia erunt unum sicut est duplex ex duobus in potentia:

2 - unam propositionem istius rationis ostendit.

1 - ostendit per rationem.

| actus enim dividit substantiam. igitur non est unum | ex substantiis que sunt idem in actu.

2 - per testimonium idem ostendit.

et secundum hunc modum | dixit Democritus sermonem verum. dixit enim quod impossibile est unum esse ex duobus et duo esse ex uno. tunc enim essent [10] substantie magnitudinum indivisibilium. | et est manifestum quod similiter erit in numero: | et si ista sunt unitates sicut dicunt quidam duo: | aut illa in quibus non est unitas in | actu.

17 - lectio decima septima.

1 - inducit dubitationem quorumdam contra hoc quod ultimo supposuit.

[1039a14] 50. Et in hoc quod accidit ex hoc est error. quoniam si [15] est impossibile ut sit substantia omnino | de substantiis | in actu. ergo nulla compositio | est alicuius substantie. sed omnes existimant ex predictis. quoniam definitio: aut [20] est substantia tantum: aut est ei magis. et secundum quod dictum est: | tunc definitio non est substantie: nec alterius rei omnino: ut dicat ex quodam modo est definitio: | et quodam modo non: et iste sermo erit de definitionibus dictis post. |

2 - revertitur super illos qui ponunt ideas et duabus rationibus eis contradicit.

1 - quasi ex praedictis innuit quid accidit ponentibus ideas.

[1039a24] 51. Et ex hoc apparet quid accidit [25] dicentibus formas. scilicet ideas esse substantias et separatas et dicentibus cum hoc | quod forma est ex genere et differentiis.

2 - eis rationibus contradicit.

1 - ratio prima.

quoniam si | forma et animal est in homine et equo. | tunc aut sunt unum numero: aut diversa. et est | manifestum quod ambo sunt unum per definitionem.

2 - ratio secunda.

[30] et si aliquid fuerit homo et est per se | hoc et est separatum etiam. necesse est et illa ex quibus est animal: | ut significent hoc. et ut separatum per substantiam. | ergo et animal etiam si est idem in | equo sicut non est idem quodam modo: [b1] quomodo possunt ponere ipsum separatum et ut sit unum et quare non est separatum ab eo | ipsum animal.

3 - eis iterum contradicit quattuor rationibus.

1 - ratio prima.

[1039b2] 52. Et etiam si per communicationem sunt bipes et | multipes etiam necesse est ut in eis sint contraria insimul | in eodem cum hoc etiam et si non. quomodo igitur [5] dixit aliquis quod animal est ambulans: aut bipes: et rectum est ut sint | composita: aut contracta: aut mista. sed omnia sunt individua que non separantur: | sed unumquodque eorum habet aliud unum.

2 - ratio secunda.

ergo erit sicut sermo dicentis | quod illa quorum substantie est animal sunt infinita. homo enim ex animali non accidentaliter. | et?? etiam ipsum animal erit plura. substantia enim est [10] animal quod est in quolibet: et non dicitur ad aliud

3 - ratio tertia.

si non erit | homo ex illo et hoc est genus eius. et etiam | omnia ex quibus est homo sunt exemplaria. ergo non erit exemplar dictum de alio | et de alia substantia. hoc enim est impossibile. ergo erit illud quod est animal | unumquodque eorum que sunt animalia.

4 - ratio quarta.

et etiam ex quo erit ex hoc et [15] quomodo ex illo quod est animal: aut quomodo impossibile est ut animal quod est substantia | sit aliud ab eo quod est animal et etiam | accidunt ista in sensibilibus et magis inopinabilia. et si est | impossibile ut sint huiusmodi. manifestum est quod non sunt exemplaria secundum modum | quem dicunt quidam. |

4 - una ratione eis contradicit.

1 - ponit quamdam divisionem.

[1039b20] 53. Et cum substantia totalis et definitio aliud. | et aliud scilicet quod quedam substantie hoc modo quod | definitio congregat materiam. et quedam est unitas definitionis

2 - ponit suam rationem.

omnia que dicuntur secundum hoc | habent generationem et corruptionem etiam. definitio | autem que est hoc modo habet corruptionem. quoniam possibile est generari. [25] essentia enim domus non generatur: sed generatur essentia cuius est domus. | ista igitur sunt et non sunt sine generatione et corruptione. et declaratum est | quod ista neque generant: neque aliud faciunt. et ideo | neque definitio: neque demonstratio est substantiarum sensibilium particularium. | habent enim materiam que quidem habet naturam que [30] potest esse et non esse. et ideo corrumpuntur omnia | particularia: et si demonstratio est ex rebus necessariis: et | definitio est vera quemadmodum est impossibile | scire: aut ignorare illud quod non potest esse tale sed est secundum existimationem. | ita non erit demonstratio: nec definitio eius quod [1040a1] potest esse alio modo. sed est secundum existimationem. manifestum est igitur quod | non habent definitionem: nec demonstrationem. que enim corrumpuntur non sunt manifesta | apud habentes cognitionem quando recedunt a sensu: | et sermo est conservatus in anima. [5] et ideo oportet | definientes scire quod cum aliquis definiverit aliquod particularium | quod est ut remaneat istud semper. | impossibile enim est ut definiat et non definiat etiam ut unum exemplarium. | exemplar enim est ex particularibus sicut dicunt et est separatum.

18 - lectio decima octava.

1 - duabus contradictionibus adhuc contradicit ponentibus ideas.

1 - contradictio prima.

[1040a9] 54. Et necesse est ut sermo sit ex [10] nominibus et qui non definit non ponit nomen. | quoniam non erit notum si fecerit. nomina autem posita sunt communia omnibus rebus. | ergo necesse est ut hoc si aliud etiam. et si aliquis definierit aliquid | dicet ipsum esse animal aut macrum: aut aliud quod est alterius etiam.

2 - contradicio secunda.

| et si aliquis dixerit quod nihil prohibet ut omnia sint separata in rebus multis [15] et ut sint insimul istius solius. tunc primo vero erit | duobus: ut animal bipes: animali et | bipedi: et hec necesse est ut sint in eternis | que sunt ante et sunt partes compositi et ut sint etiam | separata si homo est separatus: aut nullum erit: aut utrumque. [20] si igitur nullum fuerit non erit genus aliud a forma. et si | fuerit differentia erit etiam ante essentiam et ista. et hec vocabula | non destruunt se ad invicem.

2 - intendit contradicere ponentibus ideas .

1 - ponit unam contradictionem contra ponentes ideas.

[1040a22] 55. Et etiam exemplaria sunt ex exemplaribus. | quoniam que sunt ex eis sunt maioris compositionis. et etiam oportet | predicari per sermonem illa ex quibus est exemplar etiam de pluribus. Verbi gratia animal et [25] bicubitum et si non quomodo erit. et etiam scietur sicut illud | quod impossibile est predicari per sermonem de pluribus: sed de uno et hoc non existimatur: | sed existimatur quod omne exemplar est acquisitum.

2 - redit super quendam sermonem quem tetigit prius, in quo increpat quosdam qui quasdam res aeternas definierunt non secundum modum debitum. intendit contradicere unica ratione ponentibus ideas.

quemadmodum igitur dictum est | latet quod est impossibile ut definitio sit rerum eternarum et maxime | illud quod est eternum: ut sol et luna. non enim [30] peccant in hoc solo sed quia nituntur in talia que cum recedunt | erit sol. et ut in nocte latet sub terra. quoniam si | apparet et si occidit erit sol: sed hoc non sentitur. | sol enim significat suam substantiam. et etiam: omnia que possunt esse in alia | sicut erit si fuerit aliud tale. manifestum est quod erit sol. ergo sol est contrarius. [b1] sed iam fuit ex rebus particularibus ut | Sor. et Pla(to) et si non quare non apparet definitio | exemplaris illius. quoniam si declaratur quod illud quod dictum est hoc est verum | eis qui hoc nituntur. |

3 - duo intendit.

1 - destruit formas rerum sensibilium esse separatas.

[1040b5] 56. Et manifestum est etiam quod plures substantie que existimantur | potentie. et similiter partes animalis quoniam | ex eis non est distinctum unum: sed quasi generata sunt antequam adiungantur et fiat ex eis [10] unum.

2 - quamdam cavillationem qua possent aliqui duci in positionem idearum destruit et annihilat.

et potest aliquis existimare quod partes rerum animatarum. | et partes anime magis quam aliud appropinquans sibi ad invicem | in esse: et in actu: et in potentia. quoniam habent principia | motus ex aliquo in oppositionis. et ideo quoddam animal postquam | dividitur vivit. tamen erit omnis potentia cum sit unum et [15] continuum per naturam non per glutinum et applicationem. | quod non est tale diminutio nature.

4 - redit ad suum principale intentum in hoc capitulo, et est ostendere universalia substantias non esse.

1 - ponit suam conclusionem principalem.

[1040b16] 57. Et cum unum dicitur sicut dicitur ens etiam | et substantia unius est unum et substantia entis est unum numero. | et manifestum est quod impossibile est ut substantia | rerum sit unum: aut ens. sicut est impossibile ut principium sit essentia elementorum: sed [20] queritur quid est principium ad sciendum duo et substantia que est istorum | magis quam aliud est ens. et unum et | principium: et elementum: et causa.

2 - illam probat.

1 - ratio prima.

sed non videntur ista esse substantia | cum nullum aliud commune omnino sit substantia. | substantia enim non est alterius nisi sui ipsius: et illius cuius est et est substantia illius rei

2 - ratio secunda.

[25] et etiam in pluribus non erit insimul et commune insimul | erit plurimum. manifestum est igitur quod nullum universalium | est separatum a particularibus. |

19 - lectio undevicesima.

1 - notificat et declarat quantum veritatis et quantum falsitatis dicebant ponentes ideas.

1 - ostendit hoc.

[104028] 58. Sed illi qui dicunt formas esse quoquomodo possunt dicere verum cum faciunt esse separatas cum | sint substantie. et quodammodo non est verum. dicunt enim quod eadem forma est in pluribus

2 - causam sui erroris ostendit.

[30] et causa in hoc est quod non possunt narrare que sunt | substantie que sunt ex talibus. utrum sint substantie que non corrumpuntur alie a substantiis particularibus | sensibilibus. et illi faciunt eas esse easdem per formam que corrumpitur. et dicunt. | nos scimus ista esse hominem et addunt | in sensibilibus verbum quod dicitur est: et si est. et si nos non [1041a1] videmus stellas tamen earum esse natura non diminueretur: et essent substantie | eterne. ergo modo rectum est ut sint necessario licet non sit scientia apud nos | quid sint. | ergo manifestum est quod nullum eorum que dicuntur universalia est substantia [5] nec aliqua substantia. |

2 - intendit declarare causam quae est forma et quidditas, declaratione quae fit per interrogationem factam per quare.

1 - dicit suam intentionem in hoc capitulo et quasi significat quamdam rationem suae intentionis.

[1041a6] 59. Et etiam incipiamus alio modo et dicamus quod oportet dici substantiam | et sicut quid rectum est. igitur ut ex istis sermonibus | declararetur sermo de illa substantia etiam que est separata | a substantiis sensibilibus.

2 - ingreditur suum principale intentum.

1 - docet in quibus rebus debet fieri interrogatio per quare et in quibus non.

et cum substantia habeat principium et [10] causam aliquam accipiamus ab eo viam et queramus quare secundum hanc dispositionem | semper queritur aliud et est alterius. querere enim | quare musicus est ab homine: | aut querere quid est: aut querere homo est ex musico: | aut est postremo non querere quare est: est querere cuius. [15] oportet enim ut esse et essentia declarentur. | Verbi gratia quoniam luna eclipsatur. | sermo enim de istis rebus est unus. et causa in omnibus est una. quare homo est | homo et musicus musicus:

2 - movet quamdam dubitationem et eam solvit.

1 - dubitatio.

nisi aliquis dicat quod | omne unum ex se non dividitur. et hec est essentia unius:

2 - solutio.

sed hoc est [20] commune et dicitur de omnibus rebus vere. et forte queret aliquis | quare homo est animal sicut hic. | manifestum est enim quod non querit quare est homo. | et aliud quod est homo quod queritur sicut quidam dicunt. quoniam | hoc manifestum est: si igitur questio non fuerit huiusmodi nihil querit sicut quare [25] est tonitruus quia est tinnitus in nubibus | quoniam secundum hoc quesitum erit de alio.

2 - docet in quibus rebus potest quaeri interrogatione per quare causa, quae est forma et quidditas.

et quare hoc sicut | lapides: et latens domus. manifestum est enim quod querit | causam. et ista sunt quiditas domus: sicut est modo logico quoniam | in quibusdam rebus potest inveniri a quibusdam eam sicut forte invenitur in domo: aut scamno.

3 - docet in quibus rebus potest quaeri interrogatione quare alia causa, utpote causa efficiens.

[30] et queritur in quibusdam quid est motio primus. hec enim est causa: | sed causa que est talis queritur apud generationem: et | corruptionem

4 - docet quod in quibusdam rebus potest quaeri interrogatione per quid causa, quae est forma et quidditas.

et est forma in essentia.

5 - docet quod quando quaeritur haec causa quae est forma sive quidditas in substantiis, difficilior est quaestio quam quando quaeritur in accidentibus.

et latet | questio multum in eis que non dicuntur de aliis: [b1] ut queritur quid est hoc est enim modo simplici | et non distinguitur esse in hoc. |

20 - lectio vicesima.

1 - declarat auctor qualiter interrogatione quaere interrogatur aliquando causa materialis et aliquando causa formalis. Et in fine concludit quod in simplicibus non interrogatur per quare nec per quid.

[1041b4] 60. Et cum oportet ut habeat essentiam aut erit essentia. [5] et manifestum est quod materia queritur quare est. Verbi gratia | quare est hec domus quia tale est et tale cum fuerit essentia domus. et | quare est homo quia habet hoc: et hoc est corpus. manifestum est igitur quod | queritur causa materie. et ista est forma eius quod habet aliquid: | et est substantia. manifestum est igitur quod in simplicibus non queritur: [10] nec consideratur. sed queritur tale alio modo.

2 - intendit perscrutari utrum in compositis possit quaeri causa quae est forma.

1 - ostendit quod in significato huius nominis 'caro' sive cuiusvis nominis consimilis est aliquid cum ipsis elementis.

| compositum est igitur aliquid quod est secundum hunc modum ita quod totum sit unum | non ita quod sit sicut coaceruatio quemadmodum syllaba | non est littera et et b. et a. neque | caro est ignis: et terra. quoniam ista cum dissoluuntur quedam non sunt [15] sicut caro et syllaba. littere vero non sunt sicut | ignis: et terra. et etiam syllaba est aliud quod est littere. scilicet littere | vocales et consonantes. sed est aliud etiam. | et caro non est ignis: et terra: et callidum et fugidum. | et tamen sicut aliud etiam. significatur autem necesse ut illud sit etiam elementum: [20] aut ex elementis si fuerit elementum. | sermo de eo etiam est sicut dictum est idem. caro enim est huiusmodi: et ignis: et terre. et | etiam alterius ita quod proceditur in infinitum.

2 - ostendit quod illud aliquid nullum elementorum est nec compositum ex elementis.

et si fuerit ex elementis | manifestum est quod non est ex uno: sed ex pluribus. et si non erit illud idem. | et etiam iterabimus istum sermonem quem dicimus de [25] carne et syllaba.

3 - declarat quid sit illud aliquid quod neque est elementum neque ex elementis.

et apparebit quod est ex | elemento et causa eius quid est per essentiam: et quid est per alicuius caro: et alicuius | syllaba. et similiter aliud etiam et hoc est quod licet. | quoniam hec est causa prime essentie.

4 - ostendit quod cum illud aliquid aliqua causa sit mixti, quo nomine significante causam proprie nominetur.

et quedam | non sunt substantie rerum: sed constituuntur insimul. [30] rectum est ut ista natura appareat in aliqua substantia | que est ut elementum sed principium. elementum enim est illud in quod | dividitur res. et est in re quasi materia ut a. | et b. in syllaba. |