Richardus Rufus Cornubiensis Rega Wood Stanford University National Endowment for the Humanities Encoded by The Richard Rufus of Cornwall Project Stanford, California X kilobytes Latin Classical Latin orthography [Tractatus IV: Gamma Lectio prima]

Unius quidem om.E scientiae scientiarum etc.NSV [4.1.1003a21 tc1].

1.Q1 Bene lectio dubia (bm-)P se habet dubitare utrum ens quod add. sed exp. patiturE ponitur add. esseNSV subiectum huius om.NSV scientiae sit vere genus vel autNSV non. Et si non, quae est causa?

Et videtur quod sit genus: hoc nomen 'quantitas' est genus, et tamen non est pure aequivocum nec add. pureSV univocum sed analogum, et similiter 'substantia', et nihilominus utrumque istorum est genus. Igitur ens potest esse genus; non enim est aequivocum nec univocum sed analogum.

Et si quis dicat quod non est genus, quia non habet species – si haberet species, oporteret ut duo decemNSV, add. generaNP generalissima essent species eius, sed hoc non potest esse; species enim coaequaevae sunt sub genere, et ista vel forsan: illa (i a)E non sunt coaequaeva sub ente – ista autem responsio nulla est; est enim substantia genus, et species eius non sunt coaequaevae corr. (s. lin.) ex: coaequaevaP sub ipsa ipsoNV , sed quaedam sunt per prius add. etNPV , quaedam per posterius.

Et si quis dicat dicitE quod non potest esse genus hac de causa, quia non habet differentias, illud vel forsan: istud (i d)ENPS videtur falsum; habet enim differentias, ut videtur. Possum enim dicere quod om.NSV ens quoddam est per se exsistens, quoddam per aliud; ista enim sufficiunt ista enim sufficiunt mg.P ut sint suntP differentiae generis dicti secundum analogiam.

Item, quae est ratio quare ens non habet habensE differentias? Et dicet aliquis quod haec est om.P ratio: habeat add. enimE ens s. lin.P differentias, scilicet om.E A A add. etSV , B. Quaero ergo: aut A A s. lin.P est ens aut non est om.NP ens. Si est ens, igitur ergoPSV genus praedicatur de differentia – quod falsum est. Si add. ANSV non est ens, igitur est non-ens igitur est non-ens om. (hom.)EP . Ergo IgiturNS non-ens est differentia entis. Alio modo arguet post sicE sic: si A est ens, ergo B est non-ens, nam si B est om.NV ens add. ergoNSV , non est oppositio inter A et B ex quo A est ens. Et si B est non-ens, ergo igiturNSV entis non-ens est ante non-ensSV differentia.

Ista autem ratio videtur peccare sic: Sit quod A et B sint differentiae entis. Cum quaerit, 'A aut est ens aut non est om.NPV ens', detur quod non-ens non-ens] ensEPV . Ex hoc sequitur quod add. hocNSV non-ens est differentia entis, non add. tamenNSV sequitur quod non-ens simpliciter; est enim fallacia P 8va accidentis.

Item, non tenet 'A est ens, ergo B est non-ens', sed siP 'B est ens'; quamvis enim non sit oppositio inter ista inquantum utrumque est ens, tamen est oppositio inquantum add. sed exp. utrumqueP illud vel forsan: istud (i d)EP, hocNSV est hoc ens, et illud vel forsan: istud (i d)ENS, aliudP, add. estSV istud vel forsan: illud (i d)NPS, illudV ens.

Dicamus igitur quod ens non potest esse genus, et hoc quia hoc nomen 'ens' substantiam post totamSV totam cuiuslibet rei significat ante substantiamNSV , nullum istumE autem genus significat totam post substantiamE substantiam suae speciei, et ideo impossibile est ut sit genus; non enim supra hoc nomen 'ens' potest addi post aliquidNS aliquid quod primo non importabatur importaturPSV per hoc nomen 'ens', licet modo communi. Sed si dicam dicoP 'animal', non significo significatSV totam add. sed exp. essentiamP substantiam hominis vel necSV leonis; sed si sed si] sed cumN, si tamenSV dicam 'homo', hoc nomen totam substantiam illius istiusN, huiusSV hominis et velP istius illiusNSV dicit significat ante totamE, add. vel significatP , et ideo 'homo' non potest esse genus. Nec tamen sequitur quod ens sit quod ens sit s. lin.P convertibile cum homine et cum aliis, etsi dicat totam substantiam illorum, nec homo cum Socrate.

Istud vel forsan: Illud (i d)EN videtur dubium; si enim s. lin.P, om.SV dicam ' ens om.P rationale', utrum sit nugatio aut velP non. Nam si est, praedicta add. causaNSV vera est s. lin.P ; si non, non. Si enim dicam 'animal rationale', hic non est nugatio; 'animal' enim non dicit totam substantiam speciei.

1.Q2 Sed modo quaeratur utrum eadem sint principia rerum corruptibilium et incorruptibilium, dico propria.

Quod non patet:

Eadem enim eodem modo se habentia idem nata sunt facere. Igitur ErgoPS si omnium principiatorum istorum ( post principiaV)NSV principia sunt eadem, erunt omnia principiata aut om.E corruptibilia aut incorruptibilia.Cf.Anon., InDGen: "Quaerit enim Aristoteles similiter utrum eadem sint principia corruptibilium et incorruptibilium aut non. Quod non arguit hoc modo: quorum principia eadem, et principiata; ergo si principia corruptibilium et incorruptibilium eadem, idem esset corruptibile et incorruptibile. Et huic rationi possit aduni alia ratio: idem inquantum idem semper natum est idem facere; ergo si corruptibilium et incorruptibilium essent eadem principia, idem esset corruptibile et incorruptibile" (Oxford, Corpus Christi 119, fol. 5va).

Et si quis dicat quod non sequitur, quia licet sint eadem, tamen alio modo se habent, quia hoc estNSV diversis dispositionibus disponuntur prout sunt principia rerum corruptibilium et incorruptibilium add. sedNSV , illud vel forsan: istud (i d)ENS improbatur probaturP sic: istae condiciones diversae aut sunt accidentales istis illisE principiis aut essentiales. Si accidentales corr. (s. lin.) ex: essentialesE , ergo ideoN, igiturSV non erunt causae tantae diversitatis in principiatis principiisSV, sed corr. in: ?S sicut est diversitas corruptibilitatis et incorruptibilitatis. Et iterum itemN, tamenP, recte(?)V , non post hocP, om.NSV ex hoc sequitur quod non erunt principia proxima eadem. Si essentiales, ergo igiturNSV proxima principia non sunt eadem.Cf.Anon., InDGen: "Forte diceret quod sunt eadem principia, sed secundum modum differunt. Et si hoc, quaere de his modis, scilicet utrum sint essentiales vel accidentales. Accidentales non, quia accidentalis differentia non sufficit ad faciendum tantam diversitatem quanta est inter corruptibile et incorruptibile. Si essentiales, quaero de his modis utrum unum addat aliquid supra reliquum vel non. Et si aliquid addat, non erunt eadem principia proxima et immediata. Et si nihil addat, cum sint diversi, ideo quaeritur universaliter causa corruptionis in rebus" (Oxford, Corpus Christi 119, fol. 5va).

Si non sunt eadem proxima om.NSV principia rerum, igitur corruptibilium aut sunt principia corruptibilia aut incorruptibilia. Si corruptibilia add. igiturNS, add. ergoV , illa vel forsan: ista (i a) corr. ex: alia ?P habent alia; erit igitur vel processus in infinitum, vel quaedam principia rerum corruptibilium sunt incorruptibilia, et principia incorruptibilium sunt incorruptibilia.Cf.Anon., InDGen: "Cum corruptibilium sint principia, quaeritur de illis utrum sint corruptibilia vel incorruptibilia. Quod si corruptibilia, cum omne corruptibile vadit ad sua principia, principiorum corruptibilium erit principium. Et similis est quaestio <quoC> de illis, et erit sic processus in infinitum. Si autem sint incorruptibilia, quomodo ex principiis incorruptibilibus sunt corruptibilia, et ex quibusdam incorruptibilia <incorupliaC>? Hoc enim non est rectum, ut dicit Averroes, sed aut impossibile est hoc esse, aut indigebit multo sermone ad verificandum hoc" (Oxford, Corpus Christi 119, fol. 5vb).

Sed modo videtur falsum; oppositarum enim naturarum sunt corruptibile et incorruptibile. Igitur ErgoP si principia incorruptibilium sunt incorruptibilia, principia corruptibilium non erunt incorruptibilia corr. (s. lin.) ex: corruptibiliaP .

Item, positis propriis principiis et add. propriisSV causis ponuntur ea quorum sunt om.NV principia ante quorumP, post propriaNSV propria et propriae causae. Igitur manente propria causa, manet causatum; sed add. siNV principia rerum corruptibilium sunt incorruptibilia et quiaN, om.SV semper manent; ergo res corruptibiles semper manebunt manentE , ergo sunt eruntSV incorruptibiles – quod falsum est.

Item, qua E 7vb de causa ista principia incorruptibilia faciunt res corruptibiles, et illa vel forsan: ista (i a)P incorruptibilia faciunt res incorruptibiles corruptibilesP ?

1.Q3 Consequenter potest quaeri quae quidSV sit causa corruptibilitatis et incorruptibilitatis.

Et si quis dicat quod add. sed exp. qualitasP contrarietas activorum et passivorum est causa corruptibilitatis, contra: istae qualitates contrarietatesEV retinebunt corr. (s. lin.) ex: remanebuntP suas contrarietates in mixto glorificato; eadem enim est caro secundum numerum in hoc corruptibili et in eodem glorificato. Ergo IgiturNV eadem elementa secundum numerum, ergo igiturNSV eaedem qualitates, ergo eadem contrarietas, et tamen non erit corruptio.Cf.Anon., InDGen: "Forte dicet quis quod contrarietas est causa sufficiens ad distinguendum corruptibile ab incorruptibili. Sed contra: si contrarietas esset causa sufficiens corruptibilitatis <contrarietatisC>, ubicumque esset contrarietas, ibi esset causa sufficiens corruptibilitatis – quod falsum est; instantia enim in corpore glorificato. Ibi <UbiC> enim contrarietas, et tamen nulla corruptio; componitur enim ex contrariis" (Oxford, Corpus Christi 119, fol. 5vb).

Et si quis dicat quod add. sed exp. possibilitas materiaeE causa corruptionis est actio et passio, et in corpore glorificato non est actio et passio add. sedSV , contra: quid quodP est causa actionis et passionis? Non est aliud nisi contrarietas; sed contrarietas manebit add. ibiNSV ; ergo om.P etc.Cf.Anon., InDGen: "Forte dicet ad hoc quod contrarietas cum actione et passione qualitatum activarum et passivarum est causa corruptibilitatis. Unde etsi in corpore glorificato sint qualitates contrariae, non tamen agunt nec patiuntur. Sed mirum erit de hoc, cum contrarietas sit causa actionis et passionis" (Oxford, Corpus Christi 119, fol. 5vb).

Et si quis dicat quod possibilitas passibilitasNSV materiae est add. sed exp. corporeP causa, in add. sed exp. communeP corpore autem glorificato est actio sed non passio – et illud vel forsan: istud (i d)ENPSV sic potest ante sicP imaginari: lux multiplicat suam speciem in aliqua materia, sicut in materia aeris; ponamus autem om.E quod ista vel forsan: illa (i a)E materia sit incorruptibilis; nihilominus corr. (mg.) ex: nihil eiusP multiplicabit multiplicatE lux suam speciem ante suamP ibi; hic non est passio, est tamen actio. Eodem modo potest esseHic addit redactio longior: "de diversis corporibus glorificatis quod quamvis veniant ad invicem, ibi non erit passio. Eodem modo …" si caro manus tuae est essetNS, essentV iam glorificata, et ignis materialis naturalisSV esset iam in aliqua distantia ab ea: reciperetur species ignis in ea modo spirituali spiritaliE , et add. tamenNSV non pateretur caroCf.Anon., InDGen: "Et ideo forte dicet aliter quod nullum dictorum est causa sufficiens, sed passivitas materiae, quae non communicatur a corpore glorificato. Et huius exemplum possit esse [quod] si aliquod tale apponeretur igni, non combureretur neque destruetur; nihil tamen minus ageret in ipsum, sed non pateretur, sicut nec aer a luce" (Oxford, Corpus Christi 119, fol. 5vb). -

Sed contra:

Corpora damnatorum sunt passibilia; mutantur enim de maxime maximoP calido in maximum maximeNSV frigidum. Et non sunt corruptibilia; igitur passibilitas non lectio dubiaE est causa corruptionis.Cf.Anon., InDGen: "Contra hoc videtur esse quod dicunt theologi et etiam fides quod corpora damnatorum patiuntur; transsumuntur enim a maxime calido ad maxime frigidum. Non tamen corrumpuntur; non ergo est passivitas materiae causa corruptionis" (Oxford, Corpus Christi 119, fol. 5vb).

Dicamus igitur quod in hac quaestione possumus possimusP loqui post multipliciterSV multipliciter; possunt enim ista nomina 'corruptibilitas' et 'incorruptibilitas' sumi stricte stricte et communiter] c. et s.E et autNSV communiter stricte et communiter] c. et s.E , ut dicatur omne illud vel forsan: istud (i d)EPS, add. esseSV corruptibile quod potest non esse.Nota marginalis in P: "Ecce distinguit bene."

Si stricte sumantur sumaturSV , non erunt eadem om.E principia add. proximaNSV corruptibilium et incorruptibilium. Causa autem talis corruptibilitatis est privatio materiae corr. (sub lin. in ima columna) ex: formaeP per quam habet materia potentiam ad oppositas formas. Unde principium P 8vb talis corruptionis corruptibilitatisP est add. sed exp. privatio materiae per quaE causa deficiens et non causa efficiens, et est principium in fieri et non est om.NSV principium quod est terminus rei. Sicut igitur dictum est, dicendum est om.NSV quod non sunt post eademNV eadem principia corruptibilium et incorruptibilium, quia unum principiorum corruptibilium et principalius est privatio. Incorruptibilium autem principia proxima primaP sunt etV, om.NPS forma et substantia materiae; principia autem corruptibilium inquantum sunt huiusmodi sunt materia sub privatione et ipsa privatio.Cf.Anon., InDGen: "Forte posset aliquis dicere quod dupliciter posset fieri quaestio <quoC> quae quaerit de causa corruptionis. Communiter, ita scilicet quod dicamus esse corruptibile omne quod de sui natura posset non esse … Aut potest fieri sermo in propriissima eius acceptione secundum quod dicimus quod eorum quae causata sunt quaedam sunt corruptibilia, quaedam incorruptibilia. Verbi gratia, animali et plantae esse corruptibilia, corpora autem supracaelestia et intelligentias separatas incorruptibilia. Si igitur fiat quaestio <quoC> utrum istorum <iC> aut illorum sint eadem principia, est dividendum in scrutatione <lectio dubiaC> utrum quaerit de proximis et immediatis vel de remotis. Si de remotis, manifestum est quoniam eadem sunt principia, quoniam materia et forma prima, quae est forma generis generalissimi, sunt <sicutC> principia intrinseca cuiuslibet principiati exsistentis in genere substantiae, et ita corruptibilium et incorruptibilium sunt eadem principia. Sed forte de proximis et immediatis non sunt eadem. Et hoc intellige quod [forma et] materia secundum sui substantiam sunt principia incorruptibilium <corruptibiliumC> per se, et non per accidens; materia <lectio dubiaC> vero privata secundum quod privata <privatataC> est principium corruptibilium, et hoc est materia secundum quod ei coniungitur privatio. Sic sunt principia proxima corruptibilis et incorruptibilis eadem, sed principia incorruptibilis erunt principia corruptibilis per additamentum. Et supponatur hoc de principiis" (Oxford, Corpus Christi 119, fol. 5vb).

Et si quaeratur de istis principiis, 'aut sunt corruptibilia aut incorruptibilia', dicendum quod materia est principium incorruptibile et privatio principium corruptibile.

Et si arguat, ' ergo add. privatioE habet aliud principium', verum est add. quiaE : principium deficiens, ut puram negationem, aut materia sic privata inquantum huiusmodi est corruptibilis, in sua autem substantia add. estSV incorruptibilis. Unde ista principia resolvuntur usque ad substantiam materiae post primaeNS primae et pure pur !P nihil.

Et si quaeratur de istis, 'aut sunt corruptibilia aut incorruptibilia', dicendum est de materia quod est om.NV incorruptibilis, de alio autem quod neque est om.NSV corruptibile neque incorruptibile; pura enim negatio in lectio dubiaE quam resolvitur privatio mg.P non est aliquid.Cf.Anon., InDGen: "Sed materia privata utrum sit corruptibilis vel incorruptibilis puta quod corruptibilis, nec erit processus in infinitum. Stat enim resolutio materiae corruptibilis in substantiam materiae incorruptibilis, et privatio eius in pure nihil, sicut tactum est superius, quod quidem pure nihil nec corruptibile nec incorruptibile" (Oxford, Corpus Christi 119, fol. 5vb).

Ad aliud quod cum dico, 'privatio est causa' etc., non solum est illa vel forsan: ista (i a)P privatio respectu formarum accidentalium sed et etiamP substantialium. Et ideo in damnatis non est ista privatio, quia non est transmutatio transumptioP de forma substantiali in substantialem.

Si autem sumantur communiter ante sumanturNSV 'corruptibile' et 'incorruptibile', dicendum quod omne causatum est corruptibile. In solo autem Primo est incorruptibilitas In – incorruptibilitas] Incorruptibilitas (IncorruptibileS) autem in solo Primo estNSV . Quae autem sit causa huius corruptibilitatis dicit beatus Augustinus:Fulgentius Ruspensis, De fide ad Petrum seu de regula fidei 3.25: "summum atque incommutabile bonum est, quia aeternum bonum est; nullum habens defectum, quia non est ex nihilo factum; nullum habens profectum, quia non habet initium. Ideo quippe naturae a deo factae proficere possunt, quia esse coeperunt; ideo deficere, quia ex nihilo factae sunt. Ad defectum eas conditio ducit originis, ad profectum uero prouehit operatio creatoris" (ed.J. Fraipont, CCL 91A:727; cf.PL 40:761; PL 65:683). " summe add. sed exp. nE bonum et om.P incorruptibile vel incorruptibile vel om.NSV incommutabile et aeternum, nullum est habens defectum, quia non est ex nihilo factum, nullum habens profectum, quia non habet initium. Ideo quippe naturae a Deo factae proficere possunt, quia esse coeperunt; deficere, quia ex nihilo corr. (mg.) ex: malo(?)P 2 factae. Ad defectum eas ducit condicio originis, ad profectum provehit operatio Creatoris." Quaedam tamen autemNP causata etsi possunt possintNSV redire in nihil, possunt tamen esse semper ante esseNS, om.V ; sed potestas p tatasP semper essendi exi diN, exsistendiS, exigendi ante semperV data est eis ab extrinseco, sed potentiam non-essendi habent per naturam materiae. Unde qui eis dat esse simul eos eorumNSV, easP conservat in om.NSV esse; non enim semper essent nisi esse eorum conservatum post essetE esset.Cf.Anon., InDGen: "Forte posset aliquis dicere quod dupliciter posset fieri quaestio <quoC> quae quaerit de causa corruptionis. Communiter, ita scilicet quod dicamus esse corruptibile omne quod de sui natura posset non esse, et secundum philosophos et maxime Platonem nihil est incorruptibile praeter primam causam. Et hoc vult beatus Augustinus cum dicit, 'Summe bonum incommutabile et aeternum nullum est habens defectum, quia non est ex nihilo factum; nullum est habens perfectum <!C>, quia non habet <htC> initium <intiumC>. Ideo quippe naturae adeo proficere et deficere possunt, quia esse ceperunt aut ex nihilo factae sunt' " (Oxford, Corpus Christi 119, fol. 5vb).

Ex iam dictis add. igiturE patet quod hoc modo loquendi loquendoPSV nullum causatum est incorruptibile, et quod incorruptibilitas solum exsistit lectio dubia (ex tut)P in Primo, et quod non sunt eadem ante suntNSV principia corruptibilis et incorruptibilis; principium enim s. lin.P corruptibilis est pure nihil. Incorruptibile autem principium post habetNSV non habet, nam ipsum Primum hoc modo loquendo est incorruptibile solum.

[Lectio secunda]

Unum autem et ens add. etc.NSV [4.2.1003b23 tc3].

2.Q1 Videtur praem. Sed ( om.V) modoNSV quod sit nugatio, si non fiat in corr. (s. lin.)P additio rei per hoc pronomen 'iste' et 'unus'; per 'hominem' enim intelligo unum hominem, et per hoc ipsum 'unum' additur unus, et per hoc pronomen 'iste' additur unus. Igitur ErgoP ter additur unus, ergo nugatio.

Ad hoc Ad hoc om.E dicendum quod per om.PS ista vel forsan: illa (i a)E non est nugatio, etsi non sit multiplicatio essentiae; per li 'homo' enim consignificatur significaturPSV unus, et per hoc pronomen 'iste' similiter et magis specificatur, et per hoc nomen 'unus' significatur sive per eius propalationem prolationemNS . Quod autem consignificatur in potentia est, et quod significatur in actu est. Idem autem una vice significatum et alia alteraNSV consignificatum non facit add. sed exp. consignificationemE nugationem.Cf.Averroes, In Metaph. 4.3 "quando dicimus 'iste homo' et 'iste homo unus', et quando dicimus 'iste homo' et 'iste homo', nec in generatione nec in corruptione. Et istae duae significationes sunt idem, quia dicere 'iste homo' significat unum hominem per consignificationem. Et cum propalatur hoc nomen 'unum', non erit differentia inter duas significationes, nisi quia in illo significatur unum per consignificationem, et hic per propalationem" (ed.Iunt. 1552, 8:32r; Iunt. 1562, 8:67r).

Et nota quod per istam itamP triplicem additionem unitatis intelligitur E 8ra triplex negatio multitudinis: semel per unum consignificatum per 'hominem', iterum itemP per unum significatum per hoc nomen 'unum', tertio per unum consignificatum per hoc pronomen ' iste vel forsan: ille (i e)EN '. Cum igitur ista nomina hoc modo unum et idem significent, ista scientia considerabit de uno et de omnibus modis unius, utpote de eodem et simili, et de omnibus contrariis.

[Lectio tertia]

Et oportet philosophum physicumENPSV, add. etc.NSV [4.2.1004a34 tc5].

3.Q5 Potest quaeri circa dignitates primo de hoc quod dicit quod scientiae speciales utuntur istis, scilicet quomodo utuntur utanturP istis illisNSV : utrum add. enimNS sit sintNS maior aut velNS minor in corr. (s. lin.) ex: cumP suis demonstrationibus aut velNS non.

Consequenter potest quaeri de hoc quod dicit quod haec scientia habet considerare de istis add. sed exp. demonstrationibus aut nonE , scilicet quali qualibetP consideratione considerat ista de illis.

Et videtur quod non possit considerare de illis istisNSV ; ista enim per se nota sunt et faciunt sibi fidem. Igitur ErgoP demonstrari post possuntNSV non possunt. Consideratio enim autemNSV istius scientiae de rebus quas considerat est demonstrare illas esse; igitur istas non potest considerare.

Et si aliquis quisSV dicat quod hoc modo considerat de istis quod si aliquis ista istasNSV negaret, ipsum potest ista convincere rationibus convincere rationibus] inquirere r. sive c.E , interrogandum est de eo de eo s. lin.E qualibus rationibus. Non per demonstrationes, quia tunc essent demonstrabiles. Non per rationes om.P P 9ra logicas; non enim pertinent philosopho sed logico. Non per syllogismum deceptorium, quia hoc appropriatur sophistae.

Dicamus igitur ergoP ad primum quod, eo modo quo utuntur istis om.E speciales scientiae, ponuntur istae add. velNSV maior vel minor in add. sed exp. specialibus scientiisE demonstrationibus. Sed sciendum quod non utuntur istis propositionibus om.NSV prout sunt communes; geometer corr. (s. lin.) ex: gemeterP enim non utitur hoc add. sed exp. modoP principio in sua demonstratione, 'quaecumque uni et eidem' etc. etc. corr. (s. lin.) ex: et eidemP , prout est commune add. sed exp. etc.E , sed appropriat ipsum subiecto suae scientiae et disponit ipsum propriis terminis sic, 'quantitates quae uni et eidem sunt aequales inter se sunt aequales', et similiter de aliis principiis. Et ipso principio specificato vel forsan: specifico (speci toNP, spe toS)NPS, specificoV utitur in sua demonstratione, ut sit maior vel minor, et aliquando accidit quod nullum istorum sit maior vel minor in demonstratione, sed inquantum in om.NV determinatione subiecti vel praedicati subiecti vel praedicati] p. vel s.NSV accipitur virtus alicuius istarum dignitatum, et tunc ipsa dignitas in sua forma communi non accipitur.

Ad aliud dicendum exp.S, om.NV quod in quibusdam dignitatibus corr. ex: disgnitatibusP contingit suntP reperire causam duplicis necessitatis; est enim om.EP, sed corr. (s. lin.)P 2 una necessitas compositio praedicati cum subiecto, et praem. estNSV alia necessitas quae est entitas subiecti. Potest autem contingere quod quaedam principia, ut petitiones, possunt habere primam necessitatem et recipere et similiter causam illius necessitatis. Talis praem. EtNSV est ista om.NV petitio 'a puncto ad punctum est om.NSV rectam lineam rectam lineam ducere] d. l. r.NV ducere deducereNSV '. Unde ista vel forsan: illa (i a)E potest demonstrari corr. ex: demonstrareP , geometer tamen cumP ipsam istam ( post potestS)NSV non demonstrat nec demonstrat nec om.NSV potest demonstrare sed naturalis; causa enim huius necessitatis est quod nusquam est vacuum, sed inter quaelibet duo puncta est superficies vel linea vel corpus.

Sed ista solutio non videtur vera, quia posito vacuo non habebit locum ista solutio. Ipso tamen posito contingit lineam mathematicam a puncto ad punctum add. ducereNSV – supple imaginaliter imaginabiliterNP .

Potest autem subiectum illius istiusP dignitatis esse accidens; omne autem accidens habet causam suae exsistentiae in subiecto. Iste autem philosophus causam accidentis in subiecto potest reddere potest reddere om.P ante causam quae est rei necessitas add. potest reddereNSV . Unde posito quod subiectum huius om.SV dignitatis sit accidens, potest iste vel forsan: ille (i e)EV philosophus demonstrare istam vel forsan: illam (i am)E dignitatem, quia potest demonstrare causam subiecti om.P illius dignitatis.

Alio modo dicendum quod om.P licet velNV, etsiS non omnes dignitates sint immediatae, tamen potest philosophus physicusE ista considerare; differunt enim philosophus et logicus in veritate virtuteSV . Tamen rep.E idem argumentum potest uterque considerare et ex eisdem propositionibus et – propositionibus ante potestNSV ; huic tamen veritatem generat, illi vero om.NSV probabilitatem. Et idem syllogismus huic erit dialecticus et alii non, et hoc penes diversitatem acceptionis; syllogismus enim quem facit add. sed exp. sP philosophus physicusEV, ante facitNSV contra sophistas sibi add. sP est demonstratio, et alii ( ut utpoteSV dialectico) dialecticus.

Sed nota quod demonstratio qua ostenditur dignitas non est demonstratio propter-quid sed quia; cum mg.P enim post disputatP disputat philosophus cum sophistis, primo ducit illos ad hoc inconveniens corr. (s. lin.) ex: incommunesP , ut quodNSV negent significationem vel etNSV impositionem vocabulorum. Et hoc facto redit et ex suppositione propriarum impositionum concludit dignitates esse. Iste vel forsan: Ille (i e)E autem syllogismus est ei demonstratio demonstratio-quiaNS , quia hic syllogizat accipiendo habitudinem causati ad causam; propria enim impositio terminorum est sicut causatum respectu dignitatum. Dialecticus autem si add. sed exp. fetP faceret hunc syllogismum, non acciperet habitudinem istarum vel forsan: illarum (i arum)E praemissarum ad conclusionem esse habitudinem causati ad causam, sed habitudinem aliquorum quoquomodo antecedentium anteciumE conclusionem, et ideo est ei ante estNV syllogismus probabilis et solum ei fidem facit.

[Lectio quarta]

Quidam QuaedamNV autem loquentes add. etc.SV [4.3.1005b2 tc8].

[Lectio quinta]

5.Q1 Quaeritur QuaeraturNSV circa hoc notabile post principiumE, nobileN, nobi leS, no leV principium 'non de eodem eod !E ' etc., utrum sit prima causa vel autNSV non.

Et videtur quod sic.

Dicit enim auctor quod hoc principium est magis dignum quam omnia alia om.NSV principia, et est tale om.P quod ex eius negatione sequitur eius positio; istae vel forsan: illae (i e)EN autem positiones condicionesNSV, additionesP soli Primo videntur convenire. Ex hoc arguo quod illud corr. (s. lin.) ex: nonP, vel forsan: istud (i d)ES non est aliud a Primo. E 8rb

Item, illud vel forsan: istud (i d)ENPSV principium aut habet causam corr. in: causaP sui omnino, aut non habet causam. Si nullam omnino habet, ergo non est aliud a Primo; solum enim Primum est quod non habet causam omnino. Si habet, ergo non est magis primum quam add. omniaSV alia principia; et etiam si habet causam, est mediatum et demonstrabile. Ista eadem quaestio potest esse s. lin.P de omnibus aliis dignitatibus.

Item, illud vel forsan: istud (i d)ENPSV principium aut est aliquid aut nihil. Si aliquid, ergo add. velNSV substantia vel accidens. Si accidens, ergo demonstrabile de suo subiecto – quod est contra Aristotelem. Si substantia, aut substantia prima aut substantia causata. Si prima, ergo causa prima ante causaNSV . Si substantia causata, et constat quod una numero, ergo non habet effectum super omnes scientias – quod P 9rb falsum est.

Ad idem dicit Aristoteles in sequentibus quod qui negat hoc principium, negat omnes res causatas creatasE ; ergo omnia causata omnino, quia si substantias, et omnia accidentia; ergo negatio istius principii est negatio omnium entium. Igitur hoc principium habet effectum super omnia entia s. lin.E causata; et hoc solum post estNSV est condicio Primi; ergo hoc om.E non est aliud quam Primum.

Item, 'de nullo eodem affirmatio et negatio add. etE simul': hoc principium habet veritatem in omni causato et in causa prima. Omnis enim autemNSV, igiturP proprietas quae invenitur add. etNSV in causa prima et in causatis, ipsa exsistens in causatis causatur ab eadem inquantum exsistit in causa prima; bonum enim in causatis causatur a bono quod est in ipso Primo. Igitur ErgoP veritas illius huiusNS, istiusP principii in causatis causatur a veritate eiusdem quae quodP est in ipso Primo. Ergo IgiturNV hoc principium in causatis habet post causamNS causam.

Dicamus praem. DP igitur quod hoc principium habet veritatem in causatis et in causa prima. Veritas autem huius in causatis habet causam; veritas autem huius in causa prima non habet causam. Unde licet veritas huius principii sit immediata in causa prima, mediata tamen est in causatis, et causatur a veritate istius principii quae est in causa prima. Verbi gratia, 'affirmatio et negatio de nullo causato' etc.: hoc principium est verum quia in causa prima non est affirmatio et negatio vera de eodem. Et illud vel forsan: istud (i d)ENPS est verum quia in Primo non est esse et non-esse, quia non est non-esse in ipso, sed esse tantum et totum simul, et hoc est quia Deus est aeternitas perfecta quae est om.E integra vitae possessio ante vitaeE tota s. lin.E simul.Boethius, De consol. 5.6.11, ed.L. Bieler, CCL 94:101; PL 63:858.

In causato autem possunt esse esse et non-esse, sed non simul; in ipso autem tantum esse et totum corr. (s. lin.) ex: nonE simul.

Quare autem esse et non-esse simul non habeat causatum non habeat causatum] c. non h. ante esseNSV , causa est quia causatum non fuit ab aeterno; ab aeterno enim habuit non-esse et non habuit esse, et hoc quia sola causa post primaE prima ab aeterno. Istud vel forsan: Illud (i d)PS autem principium, 'non de eodem' etc., in causa prima non est aliud ab ipso ipsaNSV . Quod patet sic: hoc principium in ipso in ipso s. lin.P non est aliud quam hoc, 'Deus est et non non est'. Veritas autem om.E huius copulativae non est aliud quam prima pars eius, scilicet 'Deus est'; et veritas huius copulativae est hoc principium; ergo hoc principium non est aliud quam hoc quod dico 'Deus est'. Sed hoc quod dico 'Deus est' non est aliud quam Deus; igitur hoc principium in isto ipsoNSV non est aliud quam Deus. A primo ergo ad ultimum: hoc principium salvatur in ista copulativa, et ista itaNV copulativa in altera istaP parte post eiusSV eius, et eius altera pars, quae est propositio categorica, in altero eius extremo.Cf.Aspall, In Metaph.: "Item, veritas huius principii secundum quod contrahitur ut enuntiat de Primo consistit <consistuntC> in hac copulativa, 'Deus <itaC> est, et Deus [non] non est'. Sed veritas huius totius copulativae consistit in altera eius parte, scilicet in hac, 'Deus est'. Et veritas huius radicatur in veritate eius quod est Deus, a quo est indifferens secundum rem, licet differat secundum modum enuntiandi, quia veritas huius principii est idem cum veritate Primi, et sic idem Primo" (Cambridge, Gonville & Caius 509, fol. 85ra).

Ex his iam patet quomodo hoc principium potest demonstrari et s. lin.E quomodo non. Ipsum autem enimNSV in causatis habet causam;Hic addit redactio longior: "et est demonstrabile; ipsum autem …" in causa prima non habet causam ante nonNSV nec est demonstrabile. Et nonne illud vel forsan: istud (i d)EPS apparet verum, cum Deus per suam scientiam sit causa omnium causatorum? Et sic est principium omnium add. sed exp. causatorumE scientiarum et naturarum, et sic et – scientiarum om. (hom.)ESV illud vel forsan: istud (i d)P principium, 'non de eodem' etc., est principium omnium scientiarum et – scientiarum om. (hom.)ESV .

Et iterum Et iterum] Et itemN, Et tuncS, Etc.V illud vel forsan: istud (i d)ENP patet add. ex hocNSV quod idem est principium substantiae et principium demonstrationum, ex quo illud vel forsan: istud (i d)EPS principium in ipso non est aliud quam ipse.

Ad aliud illud vel forsan: istud (i d)NS autem quod quaeritur de hoc principio, 'aut est substantia aut accidens', dicendum quod neque sic neque sic. Si praem. EtNSV ergo ex ( om.S) hocNSV, om.P arguat arguaturNS, arguamV , 'ergo nihil', non valet; potest enim esse add. velNSV substantiale vel accidentale quod neque est substantia neque accidens.

Ad alia autem siIta forsan pro "scilicet." quae fuerint fueruntNV quaesita, patet responsio per praedicta.

[Lectio sexta]

[Lectio septima]

[Lectio octava]

Et sermo Astragorae add. etc.NSV [4.5.1009a6 tc19].

8.Q1 Potest quaeri utrum magis differant differuntP inter se contrarie opposita quam autNS, aliiV contradictorie opposita. Et si contraria, ergo magis impossibile est ipsa congregari in eodem, ergo haec magis necessaria et magis vera, 'non de eodem simul contraria', quam haec, 'non de eodem simul affirmatio et negatio'.

Sed videtur quod contradictorie opposita magis differant; dicit enim Aristoteles quod magis dignum est post principiumP hoc om.P principium, 'non de eodem corr. (s. lin.) ex: odemE ' etc., et magis verum veraP, add. sed exp. etc.E quam aliquod aliud aliorumNSV . Ergo impossibilius est congregare opposita contradictorie insimul simulNP quam aliqua alia; igitur ergoE magis differunt differantP .

Item, magis conveniunt lectio dubiaP natura et natura quam natura et non-natura; sed contrarie opposita sunt natura et natura, contradictorie add. ( s. lin.N) veroNS opposita add. suntE natura et non-natura; ergo etc. ergo etc. om.NSV Cf.Aspall, In Metaph.: "Item, magis distant natura et non-natura quam natura et natura; sed utrumque extremum contrarietatis est natura aliqua, contradictionis <contradicensC> autem alterum extremum <add. nonC> est natura <veraC> et alterum non-natura <non-natura] non veraC>; quare etc." (Cambridge, Gonville & Caius 509, fol. 85va).

Item, pure nihil et aliquid opponuntur contradictorie; magis autem differunt pure nihil et aliquid quam aliquid et aliquid; sed autem post contrarieS, om.NV contrarie opposita sunt aliquid et aliquid; ergo etc. ergo etc. om.NSV Cf.Aspall, In Metaph.: "Item, maior est distantia inter nihil et aliquid quam inter aliquid et aliquid; sed utrum[que] extremum contrarietatis est aliquid, contradictionis <contrarietatisC> autem <autC> alterum aliquid, alterum nihil; quare etc." (Cambridge, Gonville & Caius, fol. 85va).

E 8va Item, ista dignitas est principium omnium demonstrationum, et alia non; igitur maior est add. nonE, add. et maiorNS, add. et minorV distantia inter extrema.

Ad oppositum:

Habetur in X huius philosophiae quod contrarietas est maxima diversitas;Aristot., Metaph. 10.4.1055a5-10, ut citatur apud Les auctoritates Aristotelis 1.243, ed.J.Hamesse, p.135. ergo igiturNSV ista non est aliqua maior nec aequalis, quia " quod s. lin.P per secundumNV superabundantiam superius abundantiamE " etc.;Aristot., Topic. 5.5.134b23-24, ut citatur apud Les auctoritates Aristotelis 36.78, ed.J.Hamesse, p.327. igitur contrarie opposita maxime differunt.Cf.Aspall, In Metaph.: "Item, ut habetur in XI, contrarietas est maxima distantia, et contraria sunt quae sub eodem genere posita et maxime distant; quare nulla distantia est ea maior nec <nisiC> ei aequalis" (Cambridge, Gonville & Caius 509, fol. 85rb).

Item, dicit Aristoteles quod nulla est post diversitasNSV, post maiorP maior diversitas quam rerum P 9va eiusdem generis;Aristot., Metaph. 10.4.1055a5-10. sed diversitas maxima maximeP rerum eiusdem generis est contrarietas; ergo igiturSV etc.

Item, si dicam 'A est album', contraria huius est 'A est om.E nigrum'. In hac autem, 'A est nigrum', intelligitur haec negativa, 'A non est album'. Et haec plus addit et om.P in illo pluri differt a sua contraria. Contraria igitur oppositio om.P addit supra contradictionem condicionem ( corr. ex: cognitionemV)PV ; ergo igiturNS etc.; oppositio enim duplicata maior est una om.E, add. suaeP .Cf.Aspall, In Metaph.: "Item, haec sunt contraria, 'A est album', 'A est nigrum'. Sed sequitur, 'A est nigrum, ergo non est album', et non convertitur. Haec ergo propositio, 'A est nigrum', quae est contraria huic, 'A est album', habet in se illam, ut 'A non est album', quae contradicitur huic, 'A est album'. Et cum non sequatur e converso, scilicet 'A non est album, ergo est nigrum', haec ergo, 'A est nigrum', addit aliquid supra hanc, 'A non est album'. Et adhuc <add. non estC> illius superadditi est repugnantia ad hanc, 'A est album'. Consistit ergo contrarietas in duplici repugnantia, contradictio vero non; quare etc." (Cambridge, Gonville & Caius 509, fol. 85rb).

Negativa praem. ItemNSV est vera de illo vel forsan: isto (i o)P quod non est aliud per essentiam ab affirmatione. Verbi gratia, huius affirmativae, 'hominem-esse est homo', est haec s. lin.E negativa, 'hominem-esse non est homo'. In hac autem negativa, 'hominem-esse non est homo', intelligitur intelligis(?)E, add. quodNS hominem-esse; etsi non sit homo, tamen non est aliud quam add. sed exp. aliudP homo per essentiam. Similiter si dicam, 'quod praedicatur de pluribus hominibus non est homo', tamen non s. lin. post estP est aliud quam homo. Minime NonneP igitur ergoNSV differt haec negativa ab affirmativa, ex quo illud vel forsan: istud (i d)EPSV quod iacet sub negativa non est aliud per essentiam ab eo quod iacet sub affirmativa. Unum autem contrarium ab alio distat quantum possibile est ut genus patiatur extensionem; multo igitur plus differunt contraria quam contradictoria contradictorie oppositaNSV .

Dicamus igitur quod affirmatio et negatio magis differunt quam contraria; in contraria enim oppositione utraque extremitas res est ante resNSV . Unde contraria oppositio maxima maximeP oppositio est quoniam quandoNS utrumque extremum est res. Unde contrarietas est maxima diversitas in genere contrarietas – genere] in g. est maxime diversitas ( corr. ex: diversitatisN) c.NSV . Sed in contradictoria oppositione alterum extremum est res, et alterum pura negatio. Unde ista oppositio transcendit genus et non est in genere secundum istum vel forsan: illum (i m)EP modum loquendi.Cf.Aspall, In Metaph.: "Ad aliud quod contrarietas est maxima distantia in genere, vel contrarietas est maxima distantia inter ea quorum utrumque est res et natura aliqua. Contradictionis autem oppositio non est distantia in genere, nec utrumque extremum eius est res et natura, sed alterum tantum" (Cambridge, Gonville & Caius 509, fol. 85va).

Iam patet quod maxima oppositio est in contradictorie oppositis contradictorie oppositis] c. oppositionisP, contradictione oppositionisV , eo quod in altero extremo nulla omnino supponitur entitas. Maxima MaximeP autem add. oppositioE post illam istamNSV est in privative oppositis, eo quod minima supponitur entitas in altero extremo in altero extremo ante minimaNSV . Post istam autem maior maioremP supponitur estNSV, om.P in contrariis, minima autem in relativis, eo quod ibi lectio dubiaP in utroque extremo simpliciter supponitur entitas. Et quia minima est ibi oppositio, ideo illa vel forsan: ista (i a)P duo correlativa fundantur super eandem essentiam, ut in Primo.

Ad argumentum in contrarium dicendum quod 'A est nigrum, ergo non est album' bene nonE tenet bene tenet ante ANSV . Haec tamen negativa non est actualiter in hac affirmatione, ita quod sit pars aliqua aliqualiter(?)E significationis huius termini ' nigrum negativiE ', et ideo 'nigrum' non dicit 'non-album', sed dicit aliquid per positionem ex quo sequitur 'non-album'.Cf.Aspall, In Metaph.: "Ad aliud quod haec propositio, 'A non est album', non sequitur ad hanc, 'A <add. nonC> est nigrum', tamquam eius significatio <significatidC> sit <solumC> pars significati, quia si sic, non possit prohiberi quoniam similiter haec, 'A est nigrum', contradiceret huic, 'A est album', sicut haec, 'A non est album', sed est solum de consequenti suo intellectu" (Cambridge, Gonville & Caius 509, fol. 85va).

Ex hoc iam patet quod ex minori diversitate sequitur maior diversitas, sed ex minori identitate non sequitur maior identitas.

Ad aliud quod sub ista negatione, 'hominem-esse non est s. lin.E homo', quod lateat iaceat ( corr. (s. lin.) ex: iacetN)NSV aliquid quod non est aliud in essentia ab eo quod iacet latetE sub affirmatione, hoc accidit negationi; ex virtute enim negationis nihil iacet latetE , et ideo simpliciter opponitur affirmationi. Unde accidens est in talibus argumentis s. lin.E .

8.Q2 Consequenter potest quaeri de hoc quod dicit Commentator quod iste vel forsan: ille (i e)EV homo singularis qui est in potentia terra, si resolvatur in terram, et om.NSV ponatur corr. ex: opponaturP, ponamusNSV quod illa vel forsan: ista (i a)P terra in quam resolvitur illa – resolvitur ante ponaturNSV fuerit in potentia homo, et om.NSV generetur ille vel forsan: iste (i e)P homo, erit post illeNV, om.S ille vel forsan: iste (i e)P alius post homoP homo numero a priore et non idem.Cf.Averroes, In Metaph. 4.20: "Deinde dicit, 'Et possibile est ut insimul ens et non-ens' [1009a33-34] etc., id est, quia utrumque istorum, scilicet ens et non-ens, dividitur in duo, scilicet ens actu et ens potentia, et similiter non-ens dividitur in duo, scilicet in non-ens actu et in non-ens potentia, homo hic singularis, cum fiet terra, non est iste homo in actu neque potentia propinqua aut remota, sicut entia. Sed si ista terra fuerit homo potentia, erit alius homo numero, non ille idem homo corruptus" (ed.Iunt. 1552, 8:42v; Iunt. 1562, 8:87v).

Sed contra:

Si homo est in potentia terra et resolvatur in eam, ipsa propria materia est respectu illius hominis; ergo non est in potentia respectu alterius; ergo igiturSV si homo iterum generetur ex deE illa vel forsan: ista (i a)P terra, erit homo s. lin.P, om.NSV idem numero cum alio.

Item, si aliquis infidelis poneret infinita saecula pertransisse pertransireP et durationem hominum infinitam, quaero utrum add. sed exp. deberet(?)P debet deberetNSV ponere, cum corrumpitur aliquis homo particularis, quod ex sua materia iterum fieret alius homo numero aut non alius sed ille isteP idem numero, multum tamen tempus medium s. lin.P inter corruptionem huius et generationem.

Et Autem post VideturNSV videtur quod deberet ponere quod idem numero. Quia ponamus quod s. lin.P poneret secundum primum modum: unusquisque autem homo habet suam animam et manet. Sit ergo quod corrumpatur aliquis homo; materia istius hominis corrupti est in potentia alius homo numero. Cum generetur iste homo alius ex illa vel forsan: ista (i a)P, istaNSV materia, datur ei forma ab extrinseco. Aut igitur ergoE ista forma est eadem anima numero aut alia a prima alia a prima] alia ( corr. (s. lin.) ex: alio) a primoN, aliqua potentiaS, alta primaV . Et videtur quod eadem, E 8vb cum eadem numero sit materia. Et si hoc est verum, infiniti homines unam et eandem animam numero habebunt – quod est contra philosophiam.

Et si dicatur quod alia et alia anima s. lin.E numero, cum infiniti sint homines, infinitae erunt animae.

Ad hoc dicendum quod sustinens talem positionem congruentius esset ei ponere quod unus et idem homo numero et non alius generatur; posset enim fingere sic add. fingereP quod cum quilibet quaelibetPV planeta respectu alterius esset sic in eadem dispositione qua fuit add. inE tempore illo vel forsan: isto (i o)P quo generabatur homo corruptus, tunc ex materia propria illius hominis corrupti P 9vb primo ante corruptiNSV generaretur generatur ( corr. ex: generaliterV)NSV ille idem homo numero.

Et nota quod hoc non est possibile ut producatur ex corporibus supracaelestibus solum animal perfectum. Bene UndeP autem possibile est ut producatur animal imperfectum, ut musca; animal enim perfectum corr. ex: imperfectumP productum add. estPV in esse per viam naturae fit a sibi simili in specie add. saltemNV .

[Lectio nona]

Causa autem in aestimationibus add. etc.NSV, add. eorum estP [4.5.1010a1 tc22].

9.Q1 Dubitatur super hoc quod videtur Dubitatur – Commentatorem] Et videtur quod iste sermo vult innuereNSV ille vel forsan: iste (i e)P sermo Aristotelis innuere, " Dubitatur – Commentatorem] Et videtur quod iste sermo vult innuereNSV Qui corr. ex: QuaeP negat aliquid" [1010a18] etc.; innuit enim, ut Dubitatur – Commentatorem] Et videtur quod iste sermo vult innuereNSV videtur add. etP , secundum Commentatorem Dubitatur – Commentatorem] Et videtur quod iste sermo vult innuereNSV quod ex negatione sequitur affirmatio, ut si non est Deus, est Deus. Sic praem. EtNSV, add. estP de aliis – quod est quod est s. lin.E contra Aristotelem alibi.

Ad hoc dicendum quod hoc s. lin.E, om.P argumentum est post bonumE bonum, 'negatur veritas, ergo est veritas', 'negatur Deus, ergo est Deus'; non non tamen istud] t. i. ( vel forsan: illud (i d)V) non valetNV tamen istud, 'non est veritas, ergo est veritas', 'non est Deus, ergo est Deus' non – Deus 2 om. (hom.)P , et sic de aliis et – aliis mg.P .Hic addit redactio longior: "Et ex hoc sequitur quod haec, 'negatur scientia', non est eadem cum ista, 'non est scientia'. Unde sustinens talem positionem non debet concedere hanc, 'negatur scientia'."  Cf.Buckfield, In Metaph.: "Secundo cum dicit, 'Qui <QuoniamC> enim <idemC> negat' [1010a18], hoc <om.B> probat per <per hoc om.B> hoc quod <add. licetB> qui negat aliquid esse <om.BO>, necesse est ut ipsum <ipsamB> negatum habeat <add. aliquid siveO> aliquam <aliamB> naturam terminatam, et sic quod sit aliquod <aliquidC> ens de quo possit negari; aliter enim nihil <velB> esset negatum <negatB> omnino. Et intelligendum secundum <estCO> hoc <om.O> ubi non est actu <actu abnegatio] actualis negatioCO> abnegatio et pura expressa, sed ubi actum <aliquodO> dictum <add. estB> de aliquo concomitatur <communicaturC> negatio <lac.B>, ut cum dicitur <dicaturB> 'scientia negatur', 'Deus negatur', et consimilia, et non cum dicitur 'Deus non est' aut 'scientia non est'; differunt enim hae negationes ad invicem. Cum enim <ut ante CumC> dicitur scientia <scientiamB> negari, nisi scientia <scientiamB> haberet <habereB> aliquam <aliamB, aquamC> naturam terminatam <determinatamC>, et sic esset aliquod ens, nihil <nisiB> esset negatum omnino, ut dicit Commentator" (Bologna 2344, fol. 280v; Cambridge, Gonville & Caius 367, fol. 190va; Oxford, Balliol 241, fol. 20rb).

9.Q2 Nota post ex littera Nota – littera] Et ex hoc notaNSV [1010b1-20] quod sensus potest decipi circa sensibile proprium cum sensibile non fuerit in recta distantia, vel etNSV si organum sentiendi non fuerit sitNSV in dispositione debita propria ( corr. (mg.) ex: rectaS) ante dispositioneNSV .

[Lectio decima]

[Lectio undecima]

Et contingit ista vel forsan: illa (i a)E, om.P aestimatio aestimoP, add. etc.NSV [4.7.1012a17 tc28].

11.Q 1 Nunc praem. SedNSV parum dubitandum add. estNSV de ista propositione, 'motor est post priusNV, om.S prius natura moto'.

Et videtur primo quod Aristoteles dicat suam aequipollentem alibi, utpote in capitulo de intellectu cum dicit quod om.NV omne agens dignius est patiente patientiSV et principium materia.Aristot., DAn 3.5.430a18-19.

Ex hoc apparet quod ista vel forsan: illa (i a)E propositio sit est ( rep.N)NSV vera.

Sed modo videtur quod haec propositio non sit vera, ad minus ubi dicit Aristoteles ante dicitNSV ipsam esse veram in hoc tractatu, scilicet in sensibili respectu sensus; impossibile enim post estP est, ut videtur, quod sensibile sit motor respectu sensus. Probatio: omnis motor nobilior est moto; sed sensibile non est nobilius nobiliorP sensu; ergo etc. Probatio minoris Probatio minoris om.P : nihil non-apprehendens nobilius post estE est apprehendente; nobilissimum enim non-apprehendens nobilius non est apprehendente. Nobilissimum enim non-apprehendens nobilius – non-apprehendens om. (hom.)EPSV minus dignum est minimo numeroN, praem. numeroV apprehendente, sicut nobilissimum non-vivens non-vivens corr. (s. lin.) ex: non-vidensP, non-movensE minus dignum est om.E minimo vivente moventeE . Sensibile autem non post estNPS est non est s. lin.E apprehendens; et est post sensusPS sensus apprehendens; igitur ergoP etc. Istud vel forsan: Illud (i d)PS, om.E idem argumentum potest esse contra illud vel forsan: istud (i d)ENPS quod vult Aristoteles quod species colorum et aliorum sensibilium extra movent intellectum possibilem; hoc enim argumentum concludit contrarium oppositumE huius.

Ad hoc dicit beatus Augustinus quod nec anima ante necNSV sensitiva nec intellectiva movetur ab istis sensibilibus non-apprehendentibus; ipsa istaNSV tamen excitant eam ipsamNSV , et ipsa excitata movet se ipsam. Et in his verbis videtur om.P concordare cum Platone dicente cum Platone dicente] se Platoni dicentiSV 'anima movet se ipsam'.Plato, Laws 896A; Phaedrus 245C.

Sed si hoc est verum, videtur quod Aristoteles mentiatur cum dicat ista sensibilia movere animata animata vel om.NSV vel secundumP animam. Et ideo ut possimus salvare Aristotelem, dicamus alio modo. Et hoc multipliciter: uno modo quod secus est de intellectu possibili in respectu ad sua obiecta et de anima sensitiva; intellectus enim possibilis est substantia sive anima rationalis et habet quod-est et quo-est. RationeLoco "Ratione quo est – recipere ideam" legitur in redactione longiore: "Ratione qua est quod-est potest ab ipsa ipsa eadem extrahere ideam in ratione in qua est quo-est. Et ipsa idea abstracta potest ipsa anima sui ipsius ideam recipere in illa ratione qua est ens et natura." quo est potest ipsa ideam abstrahere a s. lin.E seipsa add. eademP . Et ipsa idea abstracta potest anima in ratione quod corr. (s. lin.) in: in quaE 2 est ens et natura ens et natura om.P sui ipsius recipere post ideamP ideam. Et similiter potest recipere cuiusvis ideam add. in illa ratione qua est ens in natura et quod-estP . Et cuiusvis naturae om.P idea recepta in anima, disponens et informans ipsam, nobilior est ipsa anima inquantum est ens in etPV natura receptiva. Et exemplum huius potest esse in speculo. Sed quia dictum est alibi, scilicet om.SV in quaestionibus de ideis, de de isto exemplo ante dictumP isto vel forsan: illo (i o)E exemplo corr. ex: dexemploP , ideo add. hicP praetermitto.Cf.Rufus, Contra Averroem 1.12: "Iam supplico: doce quomodo ipse intellectus causatus intelligens per receptionem se ipsum intelligat. Et numquid se ipsum recipiet? Et quid? Nonne ipse cum sit natura et ens causatum, ideam habebit? Tibi bene placet quod ipse intellectus in Te vero speculo vera eius idea et forma exemplari se intelligat. Sed numquid et permittis ut ipse intellectus de se natura exprimat suam propriam ideam in se ipso speculo? Est enim ipse intellectus natura vel ens causatum. Unde et obiectum esse potest a quo irradietur idolum, et est ipse idem etiam speculum. Unde et idoli vel ideae susceptivum, et tamen ipse non est receptivus ideae abstractae nisi per naturam suae materiae spiritualis. Et nonne hic iam necessario intelligitur ipse intellectus, alter ipse duplicatus simul et semel natura et idea? Et nonne competens esset exemplum in rebus corporalibus si alicuius speculi corporalis idolum in aliquo alio speculo corporali receptum, et illinc reflecteretur in primum? Et ita videretur idem speculum per suum idolum receptum in se ipso speculo. Nonne tunc esset simul idolum et illud cuius est idolum, et esset iterum idem obiectum gignens idolum et speculum recipiens idolum?" (Q312.83vb).

Ex parte autem sensus dicendum quod illud vel forsan: istud (i d)ENPSV quod recipitur species naturae est ante naturaeNS, ante speciesP, est primae ante naturaeV sensibilis, et recipitur post nonE non in virtute sensitiva sed in composito ex virtute et organo; hoc enim est sentiens. Compositum enim est sentiens Compositum – sentiens om. (hom.)EP et non sensus. Species autem cuiusvis naturae sensibilis extra nobilior est om.P recipiente; recipiens enim est post corpusE corpus. Anima enim sensitiva per se per se post recipitP non recipit.Cf.Rufus, Contra Averroem 1.15: "Nunc enim aestuat certificari utrum possint haec obiecta sensibilia et intelligibilia non-comprehendentia movere animam sensitivam [vel] animam intellectivam comprehensionem habentes, cum minus nobile non possit movere magis nobile; dignius enim est et nobilius semper agens patiente et principium materia. Sensibile autem movere dicitur, et sensus moveri, et intelligibile movere intellectum recipientem et eius esse formam et perfectionem. Et numquid forte vult ille famulus tuus beatus Augustinus quod sensibile in virtute sensitiva omnino non recipitur, sed in eius materia, scilicet organo corporeo? …  "Sed necdum pacificatur curiositas; si enim ipsa sensitiva apprehendat ipsum sensibile, et nihil apprehendat quod non habeat apud se immediate, ipsum apprehensum vel speciem apprehensi illius necessario accidet in ipsam sensitivam recipi. … Forte respondebit quod virtus sensitiva, quae est actus organi, per se ipsam non comprehendit sensibile, nec materia eius, quae est corpus organicum etiam, per se ipsum comprehendit sensibile, sed coniunctum ex virtute sensitiva et organo sentit. Unde coniuncti est haec operatio 'sentire', et ideo hoc coniunctum est recipiens speciem apprehensi, et hoc solum per naturam materiae, scilicet organi. Si autem hoc sit verum, scilicet quod virtus sensitiva per se ipsam non comprehendat sensibile, sed tantum ipsius coniuncti sit sentire, probabile satis videtur quod hic ponitur et respondetur, cum tamen definitio sensus quam dat Philosophus vult contrarium, dicens sensus est 'susceptivus specierum sensibilium sine materia' [Aristot., DAn 2.12.424a17-20]. Sed quidquid in sensu et sensibili contingat, non videbitur evadere in intellectu creato et suo intelligibili obiecto, quia sicut prius dictum est, intellectus creatus non intelligit creatum nisi per receptionem speciei et ideae ipsius creati intellecti. Quid ergo ibi dicam, Domine? Numquid igitur ita ordinasti quod intellectus creatus recipiens est solum per naturam suae materiae spiritualis, quae materia est hoc et natura et ens creatum et obiectum habens sui ideam, ut dictum est, et ideo res minus nobilis, minus spiritualis quam idea? Et sic non obstat quin sit ipsius ideae non-apprehendentis, gratia suae materiae spiritualis etiam non-apprehendentis, susceptivus. …  "Aut nescio si praevidisti quod nihil intellectum possit illuminare per se ipsum absque Te primo ipsum intelligibile illuminante … sicut in praedictis patet de colore in materia quod non movet nisi prius luce exteriore sit illuminatus. Et si ita sit, O Domine, visus cum movetur a colore sic illuminato, solum dicit se colorem videre et non lucem, qua tamen mediante sola videt colorem. Ita ex alia parte intellectus recipiens intelligit causatum obiectum Te sola luce mediante illuminatum, dicit tamen ille intellectus recipiens humanus, ad minus in hac carnis miseria, se solum ipsum causatum obiectum intelligere, Te autem non, aut in parte solum" (Q312.84ra).

Sed modo videtur Sed modo videtur om.P contra:

Recipiens est s. lin.E compositum, et est res vivens uniensP et apprehendens; igitur ergoP ipsum est nobilius specie non-vivente nec apprehendente.

Ad hoc dicendum quod quamvis illud vel forsan: istud (i d)ENPSV compositum sit apprehendens ante sitPS et vivens, et hoc per virtutem, tamen non est recipiens per virtutem sed per naturam corporis sive materiae, unde species per – recipiens om. (hom.)E nobilior add. estNSV ipso inquantum est recipiens per – recipiens om. (hom.)E .

Possumus autem alio modo respondere ad hoc sic: virtus moralis est perfectio animae secunda; igitur ergoP , ut videtur, dignior est anima – cuius contrarium apparet, cum ipsa sit qualitas, et anima substantia et s. lin.E nobilis creatura.

Et si quis dicat quod etsi om.E sit perfectio animae, non tamen add. estE dignior anima, quia ipsa non est perfectio sub lin. (in ima columna)P 2 prima sed perfectio om.P secunda:

Contra hoc sic: ipsa virtus etsi sit perfectio post secundaE secunda P 10ra animae, meliorat tamen ipsam eamP et ipsam eam post disponitP disponit ad proprium post finemE finem; igitur ergoP inquantum hoc dignior digniusP est om.P ipsa. E 9ra Eodem modo potest quaeri utrum dignius add. sit an ( om.N)NSV albedo an album. Et si quis dicat quod albedo, quod probabilius est dicere, contra: album dicit subiectum cum accidente albedineP , albedo autem et ante albedoNSV solum accidens; ergo dignius est album quam albedo.

Ad illud vel forsan: istud (i d)EP, aliudN, istaSV autem possumus dicere quod anima potest considerari in se inquantum est om.NS natura causata, et potest considerari inquantum recipit, et in ista vel forsan: illa (i a)E, itaP consideratione est ipsa anima natura ens add. etP in potentia ad formam quam recipit et potens habere ipsam, actu non habens, et informari ab ea, actu non informata. Idea autem cuiusvis formae sensibilis extra etsi non sit dignior ipsa om.E anima inquantum ipsa anima est natura in se considerata, tamen dignior est ea inquantum anima est in potentia ut ipsam ideam recipiat.

Eodem modo est post respondendumE respondendum de virtute sensitiva quod quamvis idea formae naturae non-apprehendens non om.P sit dignior non sit dignior s. lin.P, mg.E 2 ipsa virtute in se et secundum se considerata in – considerata] inquantum ( add. ipsaS) virtus ( post consideraturV, om.N) in se consideraturNSV , tamen dignior est om.E ipsa hacE virtute inquantum add. ipsa virtusSV habet hoc ante habetE esse, scilicet quod est ens in potentia respectu ideae, actu tamen ipsa idea non informata. Unde ipsa post estNSV sic considerata est quasi sub privatione. Unde add. in talibusNSV qui sic om.NSV arguit arguunturNV, argumentanturS quod 'idea non-apprehendens non est non est] etsi non sitNSV dignior ipsa anima in se considerata, ergo quod ( om.V) propter hocNSV non est sitNSV dignior', facit post accidentisNSV peccatum accidentis. Et add. similiterNSV idem peccatum facit facietNSV si velit argumentari vel forsan: argueri (arg riE, argu riV)EV, argumentiN, argumentareP ex affirmativis sic quod siNSV , 'idea est sitNSV dignior anima, ergo quodNSV non-apprehendens est sitNSV dignior digniusE apprehendente', et hoc patet subtiliter inspicienti et – inspicienti om.E .