Richardus Rufus Cornubiensis Rega Wood Stanford University National Endowment for the Humanities Encoded by The Richard Rufus of Cornwall Project Stanford, California X kilobytes Latin Classical Latin orthography

[Tractatus VII: Zeta

Lectio I]

Ens dicitur multis modis Ens — modis lac. E [7.1.1028a10 tc1].

1.Q1 HicQuaestio 1.Q1 ("Hic — distinguimus") deest in codice E. potest quaeri de ordine.

Videtur enim quod male ordinet. Prior enim est substantia immaterialis separata quam substantia materialis inseparata; ergo prius debet agere de illa substantia quam de alia. E contrario facit.

Ad hoc dicendum quod iste ordo sumitur penes unum modum initii quem posuit in quinto; erat enim ibi unus modus initii secundum doctrinam, hoc est incipere in corr. P eo modo quo melius potest res addisci.Aristot., Metaph. 5.1.1013a1-4. Et secundum istum modum procedit in hac scientia; incipit enim ab eis quae magis nota sunt nobis et quae primo possibile est apprehendi comprehendi NSV a cognitione nostra. Unde iste ordo contrariatur ordini secundum naturam; debet enim ordo ordine vere N, ordine naturae SV primo incepisse a substantiis subiectis P immaterialibus separatis de quibus determinatur in undecimo.

Sed modo potest quaeri, cum illud principale propositum dividatur in illas partes tres de quibus dictum est,Scilicet, in redactione longiori, 7.1.D1: "Et dividitur istud propositum, secundum Commentatorem, in tres partes iuxta tres divisiones entis; ens enim dividitur uno modo in substantiam et accidens, et sumitur prima pars huius principalis propositi penes hanc divisionem differentiam S . Dividitur etiam ens alio modo in actum et potentiam, et iuxta hanc divisionem sumitur secunda pars huius principalis propositi. Dividitur etiam tertio modo ens in unum et multa, et penes hanc divisionem sumitur tertia pars huius principalis propositi. Penes autem hanc distinctionem partium septimus liber et octavus et undecimus cadunt in prima parte principalis propositi. Nonus autem liber est secunda pars principalis propositi; decimus, tertia pars" (S2322.93rb). quare non agit insimul in illis P tam de substantia materiali inseparata inseparabili NSV quam de substantia immateriali separata, sed hoc P inserit nonum tractatum [et] decimum mg. P in quibus non tractat de substantia sed de ente penes has divisiones: actus et potentia, unum et multa. In undecimo autem distincte agit et separate de substantia immateriali separata.

Ad haec dicendum quod inter omnia quae sunt, prior secundum naturam est substantia separata et incausata, et post ipsam substantiae separatae causatae quae procedunt ab ipsa et ab ea distinguuntur secundum istam divisionem, unum et multa. Post autem istas substantias separatas substantiae materiales inseparabiles exeunt in esse et ex ipsis procedunt et ab eis distinguuntur per istas divisiones dictiones N, dispositiones S , actus et potentia. Unde primae istae NS dispositiones, potentia et actus, sunt dispositiones per quas exeunt in esse et distinguuntur substantiae materiales inseparabiles a substantiis subiectis P immaterialibus separatis. Istae autem dispositiones, unum et multa, sunt dispositiones per quas exeunt in esse et distinguuntur substantiae separatae [causatae] a substantia incausata.Cf. Anon., In Metaph.: "Et quia sic sunt duo modi substantiarum, ideo duplex est modus exitus substantiarum in esse, scilicet exitus incorporearum sive separabilium a causa prima, ut multitudinis ab unitate, et exitus substantiarum materialium et corporalium ab aliis causatis. Primo exitui respondent illae differentiae entis, scilicet unum et multa. Secundo exitui respondent illae differentiae entis, actus, potentia; actualitas enim debetur causae, utraque vero, scilicet actus et potentia, debentur causato. In decimo igitur determinat de istis differentiis entis quae sunt unum et multa. In nono undecimo M vero de actu et potentia" (Oxford, Merton 272, fol. 48vb). In isto igitur septimo de substantia sensibili et de materia et de forma prout est quidditas materiae agit. Sed ad praesens illum septimum non distinguimus.

1.Q2 ConsequenterIntroductio quaestionis ("Consequenter — oppositum") deest in codice E. [7.1.1028a13-15 tc2] determinat, secundum Commentatorem, quod quidditas substantiae sensibilis nobilior est et prior omni accidente, quod est tertia significatio 'entis'.Averroes, In Metaph. 7.2: "Et intendebat per hoc quod praedicabilia quae declarant quidditatem individui substantiae demonstratae sunt digniora hoc nomine 'ens' quam praedicabilia aliorum accidentium, cum nunquam notificent quidditatem substantiae, et ideo quod declarat quidditatem individui substantiae est substantia. In hoc ergo capitulo intendit declarare quod quidditas individui substantiae est prior in esse quidditatibus accidentium; individuum enim substantiae prius esse aliis individuis accidentium manifestum est per se" (Iunt. 1552, 8: 72v; Iunt. 1562, 8: 153v). Videtur tamen secundum litteram quod auctor velit ostendere quod quidditas substantiae sensibilis de necessitate de necessitate] demonstratae NSV sit nobilior add. et prior NSV omni alio ente per se.

Sed si hoc intendit, videtur dubium; rationes enim sunt ad oppositum.

Primo enim Primo enim om. E videtur quod quidditas substantiae etc. sensibilis P sit nobilior add. et prior P ipsa substantia; substantia enim ipsa substantia enim ipsa] i. e. s. P est individuum in genere substantiae. Quidditas autem substantiae est secunda substantia ante secunda P ; secunda autem substantia est totum esse individuorum; igitur ergo P ipsa nobilior post est P est substantia sensibili demonstrata.

Ad oppositum sic: Prima substantia est quae proprie et principaliter et maxime dicitur substantia; igitur ipsa est maxime ens; igitur ipsa est nobilior et dignior inter entia.

Item, commune dependet a singularibus; igitur ergo P ignobilius nobilius P est om. P singularibus.

Item add. ad idem P , "universale aut om. P nihil est, aut posterius add. est P ."Aristot., DAn 1.1.402b7-8.

Item, omnis communitas a singularitate procedit.

Dicendum praem. Ad haec P quod haec vox 'homo' et quodlibet aliud commune dupliciter potest considerari: Primo enim consideratur prout significat formam; secundario, prout significat aggregatum, cuius aggregati est haec om. P definitio 'animal rationale' etc. Primi autem significati non est haec s. lin. P definitio. Primum autem significatum est haec om. P quidditas substantiae demonstratae post sensibilis P sensibilis; secundario autem significatum non est ipsa quidditas, sed eius est om. P quidditas. Primum autem significatum Primum autem significatum] S. p. P dupliciter potest considerari add. verior (?) E : aut om. P prout ipsa est multiplicabilis per sua appellata, et sic stat hoc nomen 'homo' sive aliud commune quando praedicatur, et tunc stat solum pro quidditate substantiae sensibilis demonstratae; ipsa autem quidditas sic considerata prior est et nobilior prior — nobilior] n. et p. est P substantia sensibili et accidente. Et si de quidditate sic considerata intelligat Aristoteles, tunc intendit probare intendit probare] intelligit secundario P E 14rb quod quidditas substantiae sensibilis sit nobilior omni alio ente per se. Quidditas add. autem P alio modo potest considerari ut in corr. P quid om. P absolutum et abstractum, et sic est universale et non est dignior neque et P nobilior substantia sensibili. Et si secundum istum vel forsan: illum (i m) E modum intelligat intelligit P Aristoteles, tunc non comparatur nisi om. P primus modus ad tertium.De tribus modis cf. Averroes, In Metaph. 7.1: "Dicit: Et cum sit declaratum quod hoc nomen 'ens' dicitur multis modis, ut dictum est in tractatu in quo declaravimus nomina usitata in hac scientia — illic enim distinximus quod hoc nomen 'ens' quandoque significat quidditatem substantiae demonstratae, et quandoque ipsam substantiam demonstratam, et quandoque aliquod accidens in istis substantiis, aut quantitatem aut qualitatem aut aliud eorum quae praedicantur de substantiis non praedicatione declarante substantias eorum nec in responsione ad quid est haec substantia demonstrata" (Iunt. 1552, 8: 73r-v; Iunt. 1562: 153r).

Et si quis om. P quaerat de secundario significato utrum ipsum om. P sit nobilius et dignius nobilius et dignius] d. et n. P substantia sensibili, et utrum ipsum possit posset P habere duplicem considerationem sicut et om. P primum significatum:

Dicendum quod sic; aggregatum enim quod P 14rb est secundario significatum potest considerari significari P aut prout ipsum est possibile multiplicari per sua appellata, et sic est ipsum universaliter universale E sua appellata et non est aliud. Et hoc modo est eius add. haec P definitio 'animal rationale' etc. Et si om. P secundum hunc modum consideratur consideretur P , est ipsum ante est P substantia sensibilis in communi et nihil est dignius eo. Aut potest considerari prout ipsum respondet definitioni primo primae P et praecise, hoc est prout et ante hoc P ipsum aggregatum definitur, et nullum singulare definitur, et ipsum post modo P hoc modo consideratum est si dicam 'homo definitur', et est primum aggregati significatum. Ipsum autem aggregatum consideratum alio modo est si dicam 'homo definitur — homo om. (hom.) P est animal'.

1.Q3 Sed modo quaeratur vel forsan: quaeritur (q ur) P per quam rationem ostendit ipse substantiam esse priorem ante esse P accidente tempore.

Dicendum quod per primam rationem om. P [7.1.1028a30-34 tc4]; prima enim est communis ad ostendendum substantiam priorem post esse P esse accidente omnibus tribus modis.Scilicet, prior definitione, cognitione et tempore. Cf. Averroes, In Metaph. 7.4: "et primum quod est prius dicitur multipliciter, et substantia est primum omnium secundum definitionem et cognitionem et secundum tempus ... et substantia est prior his tribus modis, quoniam nullum accidentium est separabile, et ipsa sola est separabilis" (Iunt. 1552, 8: 73r; Iunt. 1562, 8: 154v).

Sed videtur quod substantia non sit prior tempore accidente — accidente, dico, inseparabili. Lux enim est accidens igni Lux — igni] Inseparabile enim accidens ignis est caliditas P , et [ignis] non est prior prius P tempore ipso.

Dicendum praem. Ad hoc P quod non intelligit intendit P Aristoteles de subiecto proprio et proximo proprio et proximo] proximo et propria P ipsius accidentis, sed de remoto et primo. Intendit enim cum dicit quod s. lin. E, om. P substantia est prior accidente, quod materia prima ante materia P sive primum subiectum add. eius P est prius accidente tempore, et hoc est manifestum manifeste P verum.Cf. Averroes, In Metaph. 7.4: "Et substantia est prior tempore, quoniam si accidens sit post corpus in quo est, manifestum est quod illud corpus praecedit ipsum secundum tempus, et si fuerit ex accidentibus inseparabilibus a re in qua sit, tunc substantia subiecta ad illam rem praecedet illam rem et accidentia consequentia ipsam" (Iunt. 1552, 8: 73r; Iunt. 1562, 8: 155r).

Sed contra: Tempus est accidens; et substantia est prior omni om. P accidente post tempore P tempore; ergo ipsa substantia P est prior tempore tempore om. E .Cf. Bacon, Q10Met 7: "Item: si substantia omnis precedit omne accidens tempore, cum tempus sit accidens, ergo tempus ante tempus" (ed. R. Steele & F. Delorme, OHI 10: 195).

Dicendum praem. Ad haec P quod non intendit concludere quod substantia sit prior quolibet accidente, sed accidente quod est passio in subiecto.

Sed modo videtur quod accidentia sint sunt P priora cognitione; magis enim notum est nobis post accidens P accidens quam substantia.

Dicendum praem. Ad haec P quod cognitio duplex est, scilicet om. P quia et propter quid; cognitione-quia notiora sunt nobis accidentia quam substantia, non autem cognitione-propter-quid.Cf. Bacon, Q10Met 7: "Item: dicit quod substantia precedit cognitione accidens; quod videtur falsum, quia omnis nostra cognitio incipit a sensu, et accidentia sunt sensibilia per se, non autem substantie; quare etc. Si dicas quod intelligit de cognitione propter quid, et tu obicis de cognitione quia. Contra: opponitur ibi alia particula que est diffinitio que dicit cognitionem propter quid, ergo male vel non intelligit de illa" (ed. R. Steele & F. Delorme, OHI 10: 195).

Et etiam om. P natura intellectus natura intellectus] cognitione intellectiva P est substantia prior quam accidens quam accidens] accidente P .

1.Q4 Consequenter quaeratur vel forsan: quaeritur (q ur) P de hoc eo P quod dicit quod accidentia non sunt entia nisi quia entis [7.1.1028a18 tc2]. Si enim non Si enim non] Hoc est nec P alio modo nec alia causa sunt illa sunt illa] sicut prima P accidentia quam quod si P sic, vere possum dicere quod accidentia non sunt entia. Dicere enim om. P A esse B quia est ipsius B est falsum, ut dicere equum esse hominem quia est add. ipsius P hominis.

Ad idem: Si accidentia non sunt entia nisi quia entis, ergo hoc accidens non erit ens nisi quia huius entis. Sed dicere add. quod P hoc accidens esse om. P ens quia huius est post falsum P falsum, quia tunc sequeretur quod esset hoc huius P ens; nullum enim aliud ens est. Ergo prima falsa.

Ad idem Ad idem om. P : Accidens prout absolute consideratur in se aut est aliqua post natura P natura aut non. Si non est om. P , ergo non est ens. Si sic, ergo non est erit P totum alterius secundum quod est; nam si sic, nec non P posset intelligi una natura absoluta in se; et etiam si esset alterius, non esset natura alia. Ergo accidens nulla est natura per se, et sic si hoc P nullum ens est P .

Quomodo ergo ponimus ponamus P decem rerum prima post genera P genera?

Et etiam scientia fundata super accidens non esset est P scientia.

Sed modo quod conclusum est videtur falsum; linea enim dicit naturam in re in re] in se post aliam P aliam a natura substantiae et est accidens.

Ad hoc haec P dicendum quod accidens, circumscripta omni natura substantiae, nihil aliud est nisi esse ipsius substantiae. Illud autem esse est accidentalis potentia corr. ex: ponere P materiae qua potest esse hic et ibi nunc P , et ideo natura accidentis non est divisa diversa E contra naturam contra naturam] a natura P substantiae, sed est esse tantum ipsius.

Ad obiectum dicendum quod nullum istorum nominum 'color', 'linea' absolvitur a significatione substantiae. Et si circumscriberetur circumscribetur P omnis natura substantiae ab hoc nomine 'color', non remaneret remanet P nisi ibi E esse om. P accidentale ipsius substantiae.

Ad aliud quod accidentia sunt entia prout ens derivatur ab esse, et iste vel forsan: ille (i e) E modus est modus logicus dicendi dividendi P 'ens' et non verus. Verus Unus P autem modus est prout esse derivatur ab ente.

1.Q5 Nota praem. Et P quod color non absolvitur a natura substantiae, ut a luce corporali; lux licet E enim corporalis corruptibilis E non est substantia sed natura substantiae.

Et si quaeratur quam naturam dat color intelligere:

Dicendum quod lucem et om. P diaphaneitatem, quorum quia P neutrum est accidens. Illud autem purum accidens quod significatur per hoc nomen 'color' est sola potentia immutandi mutandi E visum ipsum P , et huiusmodi haec P potentia est illius eius P naturae et est ei accidentalis, quia sive si E haberet sive non, nihil de parte de parte] deperimeret post eius P essentiae eius. Haec autem potentia est ultima perfectio huius nominis 'color calor P ', et ratione huius potentiae collocatur hoc nomen add. color P in praedicamento accidentis.

1.Q6 Consequenter quaeratur vel forsan: quaeritur (q ur) P de hoc argumento: Nullum accidens accidentium P est separabile; substantia praem. et P est separabilis; ergo etc. [7.1.1028a33-34 tc4]. Quid enim intendit per primam propositionem? Intenditne Intende P quod nullum accidentium est separabile?

Et videtur quod hoc intendit, aut nihil nihil dicit in ima columna E dicit intendit P . E 14va

Quaeratur vel forsan: Quaeritur (q ur) P ergo a quo non est accidens separabile. Si a substantia non, aut ergo secundum esse solum aut secundum intellectum solum om. P aut secundum utrumque. Si secundum esse solum, hoc verum est; sic nec est substantia separabilis ab accidente. Minor igitur etiam P est falsa ante est P , si maior intelligatur eo sensu quo minor; et si non, non erit argumentum bonum. Si secundum P 14va intellectum, ergo intellectu non potest accidens ante non P separari a substantia — quod falsum est; quodlibet enim non essentiale add. essentiali P rei add. (s. lin.) non P potest intellectu separari ab ea ab ea] a substantia E, add. sed exp. quod falsum est E . Ergo maior falsa. Si secundum utrumque, ergo maior falsa et minor.

Item, si non potest separari etc. s. lin. E, add. ergo P , non potest intelligi absque substantia. Et illud videtur verum; non enim potest definiri nisi per substantiam; ergo nec intelligi absque — intelligi om. (hom.) P .

Dicendum praem. Ad haec P quod nullum accidens accidentium P est separabile a substantia neque secundum rem neque secundum intellectum. Secundum intellectum non, quia non potest intelligi nisi cointelligendo substantiam; accidens enim autem P dicit hoc-in-hoc.

Ad argumentum in oppositum dicendum quod intellectus potest separare accidens a substantia (id est, distinguere unum ab alio), sed non potest separare (id est id est] et P , intelligere absolute) accidens absque substantia, quia ipsa ponitur in definitione eius. Unde hoc quod dico 'separabile' in argumento isto hoc ante argumento P glossandum est sic: non est om. P separabile, id est non intelligibile.

[Lectio II]

2.Q1 Quaeratur praem. lac. E de hoc quod dicit Commentator quod si esset scitum illud quod est quidditas substantiae sensibilis demonstratae sensibilis demonstratae] primae P , esset scita omnium post causa P causa prima, scilicet sed P cuiusmodi consequentia est haec et si quomodo P teneat.Averroes, In Metaph. 7.5: "Cum declaravit quod quidditates substantiarum sunt priores aliis entibus et causa eorum, incepit quaerere quae sunt quidditates substantiarum sensibilium. ... Et augmentavit hanc quaestionem, quoniam cum fuerit scitum illud quod est quidditas istius substantiae, tunc erit scita prima causa omnium entium" (Iunt. 1552, 8: 73v; Iunt. 1562, 8: 155v-156r).

Et dicet quis quod haec est s. lin. E ratio consequentiae 9ncie ! P : Quod Quia P nullum causatum perfecte scitur nisi sciatur causa prima, ideo si sciatur quidditas substantiae sensibilis demonstratae sensibilis demonstratae] etc. P , oportet scire causam primam. Quod nullum causatum perfecte sciatur scitur P nisi sciatur causa prima patet sic: Demonstrato quocumque causato add. illud P aut est immediate corr. in: immediatum E, add. causatum P a causa prima aut non. Si sic, non potest ipsum sciri scire P nisi sciatur causa prima. Si non sit immediatum vel immediatum vel om. P immediate causatum ab ea ab ea] a causa prima P , habebit ergo om. P aliam causam ei immediatam ante ei P ; non potest ergo ipsum sciri nisi sciatur illa causa immediata. Illa add. autem P causa, ex quo non est causa prima, habebit aliam causam; illa autem om. P alia causa om. P aut est causa prima aut alia. Si causa prima, oportet igitur ergo P ipsam causam i. post cognoscere P cognoscere ad hoc ut sciatur ista illa P causa quae est causa istius illius P causati, et sic habetur propositum. Si alia, similiter quaerendum post est P est de ea usque ad primam post causam P causam, et sic de necessitate sequitur ad cognitionem cuiuslibet cuiuscumque P causati cognitio primae post causae P causae.

Sed illa haec P solutio nulla est. Ipsa enim supponit quod est possibile quod est possibile om. P scire rem perfecte post vita P in hac vita, hoc est eo modo quo possibile est ut sciatur; sed iste vel forsan: ille (i e) E modus sciendi om. P non est possibilis in hac vita; et ideo et ideo] unde P haec solutio supponit falsum.

Et ideo dicendum quod forma accidentalis non est ens nisi prout ens derivatur ab esse. Unde ipsa s. lin. P est post solum P solum esse materiae et non est aliqua corr. ex: alia P natura ante aliqua P, vera E in se. Forma autem substantialis est esse corr. (s. lin.) ex: forma E et actus materiae, et praeter hoc est natura aliqua in se. Et cum ipsa sit natura aliqua in se, necessario est ipsa quantum ad hoc immaterialis. Unde quantum ad aliquid sui est immaterialis, nam si ipsa esset totaliter materialis, non esset natura absoluta in se nec differret deficeret P a forma accidentali. Est igitur ipsa quantum ad aliquid sui immaterialis et quantum ad aliquid immaterialis — aliquid om. E materialis. Qui ergo eam cognoscit, oportet ut cognoscat post eam P eam inquantum est materialis et inquantum est immaterialis; sed ipsa non est immaterialis nisi per participationem formae quae simpliciter omnino P est immaterialis; igitur qui eam cognoscit oportet ut cognoscat eam inquantum participat immaterialitatem eius oportet — eius] quantum ad immaterialitatem e. o. ut cognoscat illud P quod est simpliciter immateriale, et haec est causa prima. Oportet igitur ergo ante Oportet P ut cognoscat causam corr. (mg.) ex: materiam P primam ad hoc ut cognoscat eam, et patet post sic P sic consequentia.

Alio modo sic: Omnis natura forma P causata quae om. P quantum est de se et in se est intelligibilis habet add. enim P speciem sive et P similitudinem per secundum P quam est post nata P intelligibilis sive intelligibilis sive om. P nata intelligi. Species autem illius ipsius P naturae necessario P habet esse spirituale, quod non habet suum obiectum extra; ipsum enim non potest immediate recipi in intellectu. Ista vel forsan: Illa (i a) E autem species est immaterialis et est aliquid sui obiecti a quo gignitur; unde ipsum obiectum ratione illius est immateriale. Cum igitur quaelibet natura causata habeat talem speciem, quaelibet natura causata erit aliquo modo immaterialis; sed non potest esse immaterialis nisi sed E per participationem primae causae; igitur ergo P ad hoc ut sciatur post ipsa P ipsa oportet ut sciatur causa prima.

2.Q2 Consequenter quaeritur de hoc quod dicit quod forma magis post est P est substantia quam compositum et quam materia [7.3.1029a5-7 tc7].Cf. Averroes, In Metaph. 7.7: "Et intendebat quod cum forma sit prior composito ex materia et forma, et compositum est substantia, sequitur quod forma sit magis substantia quam compositum" (Iunt. 1552, 8: 74v; Iunt. 1562, 8: 158r).

Quod videtur sic: Forma est causa compositi et add. actus SV, sed non add. N est perfectio materiae et natura prius et est om. P substantia; ergo dignior est et nobilior et magis substantia.Cf. Aspall, In Metaph.: "Item, forma est perfectio tam materiae quam compositi, sine qua nec materia nec compositum habet esse, cognitionem; quare etc." (Cambridge, Gonville & Caius 509-386, fol. 98vb).

Contra: Prima post substantia P substantia est quod quae P proprie et principaliter proprie et principaliter] per se et principaliter et proprie P et maxime dicitur substantia;Aristot., Praed. 5.2a11-14. igitur ergo P ipsa add. est P magis substantia quam forma, quae est secunda substantia.Cf. Aspall, In Metaph.: "Quod compositum sit magis substantia videtur. Ut habetur libro Praedicamentorum, substantia prima est quae proprie et principaliter et maxime dicitur, quae nec est in subiecto, nec dicitur de [subiecto]; sed prima substantia est substantia composita; quare etc." (Cambridge, Gonville & Caius 509-386, fol. 98vb).

Item, quod magis substat magis est substantia; materia magis substat quam forma; ergo etc.Cf. Aspall, In Metaph.: "Alia ratio in littera est: Quod magis et per prius substat magis est substantia; materia est huiusmodi; quare etc." (Cambridge, Gonville & Caius 509-386, fol. 98vb). De ratione in littera cf. Rufus in redactione longiori, 7.2.E4: "Deinde [7.3.1029a11-16 tc8] ostendit quod materia sola est substantia sic: Omnes formae sunt in materia, et ipsa ablata auferuntur alia; ceteris ablatis ipsa non aufertur. Ipsa igitur est quae solum substat aliis et ea sustinet. Si haec igitur est ratio substantiae, scilicet substare, ipsa sola erit substantia; non ergo forma" (S2322.94rb).

Dicendum praem. Ad haec P quod substantia dupliciter potest considerari: aut in om. P ratione impositionis add. ipsius P nominis, aut in ratione naturae quae per hoc nomen intelligitur. Si add. autem P consideretur substantia in om. P ratione impositionis add. ipsius P nominis, sic individuum compositum magis est substantia quam forma et etiam materia forma — materia] m. et f. P . Si in ratione naturae quae om. P subest huic nomini, sic forma magis est substantia quam add. sit P compositum vel materia, et hoc est, dignior res sub hoc nomine 'substantia' est forma.Cf. Aspall, In Metaph.: "Dicitur quod haec quaestio dupliciter potest quaeri; si enim quaeritur quid quod C illorum est dignius dici absolute, idem quod forma, quia ut habetur I Physicorum et in fine, forma est quiddam divinum et optimum et appetibile. Si quaeritur quid quod(?) (in corr.) C istorum est prius in hoc nomine 'substantia', tunc distinguitur quod substantia dicitur vel a substando vel a subessendo. Potest ergo considerari hoc nomen 'substantia' aut quantum ad illud quod primo reperitur in ipsa, et hoc quantum ad primum eius significatum, et hoc est substare. Vel quantum ad illud quod ultimo reperitur in ipsa, et hoc quantum ad eius significatum secundum, et hoc est esse C stare vel esse. Si primo modo, tunc dicitur quia aliquid aliud C potest substare dupliciter: aut secundum receptionem formarum inhaerentium per transmutationem aut per formae praedicationem. Si primo modo, est materia maxime substantia; secundo modo est compositum maxime substantia. Si autem consideretur hoc nomen 'substantia' ratione eius quod est ultimum in ea, quod est substantia esse, tunc dupliciter dicitur C ; aut enim dicitur esse vel stare causaliter aut formaliter. Si formaliter, sic composito maxime debetur hoc nomen 'substantia'; esse enim vel stare attribuitur composito tanquam subiecto. Si causaliter, sic maxime debetur formae; esse enim attribuitur materiae et composito per formam tanquam per causam" (Cambridge, Gonville & Caius 509-386, fol. 98vb).

Dicendum post aliud P ad E 14vb aliud quod in hoc verbo 'substare' duo sunt, scilicet 'sub' et 'stare'. Magis autem convenit formae stare quam materiae, P 14vb non tamen hoc quod dico 'sub'. Et 'stare' quid est sub — est] substare est quidem stare P nobilius quam add. sit P hoc quod dico 'sub'. Et ideo in ratione nobilitatis et dignitatis nobilitatis et dignitatis] nobilioris et dignioris P et prioritatis magis convenit hoc nomen 'substantia' formae quam composito aut vel P materiae.

[Lectio III]

Dimittamus ergo loqui Dimittamus ergo loqui lac. E [7.3.1029a30 tc9].

3.Q1 QuaeraturQuaestio 3.Q1 ("Quaeratur — ducit") deest in codice P. modo quare dicat Aristoteles, "Dimittamus loqui de materia" [7.3.1029a30-32 tc9].

Videtur enim quod male dicat; cum enim in hac philosophia debeat considerare de principiis entium secundum quod sunt entia, et principia eorum sint materia et forma, adeo bene debet loqui hic de materia sicut et de forma.

Ad hoc dicit Commentator quod quia in Physicis consideravit de materia et contentus est de illa consideratione, ideo lectio dubia E dicit hic, "Dimittamus" etc.Averroes, In Metaph. 7.9: "Et quia Aristoteles consideravit de illa in naturalibus, ideo contentus fuit illa consideratione et non iteravit considerationem in hac scientia" (Iunt. 1552, 8: 75v; Iunt. 1562, 8: 159v-160r).

Sed videtur quod non debeat esse contentus de consideratione materiae hic propter suam considerationem de ea ibi. Alia enim est consideratio physici de materia et primi philosophi.

Ad hoc respondet Commentator quod tenetur esse contentus hic de consideratione materiae in Physicis hac ratione: Cum fuerit ignota essentia alicuius rei, pervenitur in cognitionem illius rei per actionem eiusdem rei. Igitur si fuerit ignorata essentia materiae, in et E cognitionem ipsius pervenitur per actionem eius; sed eius actio est transmutatio; ergo in cognitionem cognitione E eius pervenitur per transmutationem eiusdem. Sed perscrutatio quae est de ea per transmutationem eius debetur physico; [physico] igitur appropriatur ducere inducere NSV cognitionem in eam. Artifex igitur huius philosophiae debet esse contentus de perscrutatione materiae qua eam perscrutatur physicus.Averroes, In Metaph. 7.9: "De prima autem materia considerat utraque scientia, sed naturalis considerat de illa secundum quod est principium transmutationis, philosophus autem considerat de illa secundum quod est substantia in potentia. Et quia Aristoteles consideravit de illa in naturalibus, ideo contentus fuit illa consideratione et non iteravit considerationem in hac scientia, cum illa ex qua pervenitur ad cognitionem essentiae rerum ignoratae sint actiones earum propriae, et actio materiae est transmutatio" (Iunt. 1552, 8: 75v; Iunt. 1562, 8: 159v-160r).

Sed nota quod transmutatio non est actio materiae primae primordialissimae NV, primordialis S , sed materiae propriae elementorum et aliarum rerum naturalium quas quam NSV considerat physicus. Et ideo io E tenetur philosophus physicus E alia via perscrutari de materia prima primordialissima NSV et venire in cognitionem eius, scilicet per suos effectus, et sunt effectus eius accidentia, ut quantitas et alia; eius autem non est actio propria. Debet tamen philosophus esse contentus de perscrutatione quam facit physicus circa materiam propriam rerum naturalium. Et ideo dicendum quod dicit "Dimittamus loqui de materia add. quia primo intendebat (intendit V) loqui de forma secundario autem ( om. V) de materia NSV ."

Quod autem physicus habeat considerationem propriam de materia, hoc patet; physicus enim considerat materiam inquantum materia est et non inquantum substantia. Alia igitur est ratio materiae et alia ratio substantiae. Philosophus autem considerat ipsam ipsum E inquantum substantia est. Considerare autem materiam inquantum materia est est considerare ipsam inquantum est principium transmutationis; considerare considerat E autem materiam add. sed exp. 9 E inquantum substantia est non. Et ideo diversa est consideratio physici et philosophi circa eam. Physicus autem considerat formas naturales inquantum naturales, non inquantum substantiae, et hoc est inquantum acquiruntur per transmutationem naturalem; philosophus autem considerat de eis inquantum sunt substantiae. Et ex hoc patet quod consideratio physici de formis non perducit producit E in cognitionem ultimae formae; consideratio autem philosophi ducit producit N, perducit SV .Averroes, In Metaph. 7.9: "Et sciendum est quod ista perscrutatio differt ab ea quae est in I Physicorum, quoniam illic, quia est perscrutatio naturalis, non perscrutatur nisi ad declarandum primam materiam esse secundum quod est materia, non secundum quod est substantia, et ad declarandum formas naturales esse tantum, non primam formam omnium sensibilium rerum nec formam secundum quod est substantia. Et ideo consideratio de formis naturalibus secundum quod sunt naturales non inducit ad primam formam; consideratio enim de forma inducens ad primam formam est consideratio de ea secundum quod est substantia, et scientia naturalis non considerat de rebus secundum quod sunt substantiae. De prima autem materia considerat utraque scientia, sed naturalis considerat de illa secundum quod est principium transmutationis, philosophus autem considerat de illa secundum quod est substantia in potentia" (Iunt. 1552, 8: 75v; Iunt. 1562, 8: 159v-160r).

3.Q2 De praem. lac. E hoc autem om. P quod dicit [7.4.1029b18-19 tc11] quod aggregatum non potest possit P esse definitio est dubitatio.

Videtur enim quod add. hoc P sit falsum: Nam si hoc esset verum, non essent definitiones accidentis essent definitiones accidentis] esset definire accidens P . Et si accidens non definitur, non potest habet P demonstrari, et si ipsum non potest demonstrari potest demonstrari] demonstratur P , non est esset P demonstratio omnino; substantia enim de nullo demonstratur.

Item, dicit Aristoteles quod om. P necesse est substantiam accipi in definitione cuiuslibet accidentis [7.1.1028a35-36 tc4];Cf. Averroes, In Metaph. 7.4: "et diximus quod substantia est prior definitione cuiuslibet accidentium, quoniam necesse est ut substantia accipiatur in definitione cuiuslibet accidentium, quoniam partes definitionum sunt illa per quae constituitur res, et quia accidentia constituuntur per substantias, necesse fuit ut accipiantur in definitionibus eorum" (Iunt. 1552, 8: 73r; Iunt. 1562, 8: 154v). igitur potest, secundum ipsum, accidens praem. quodlibet V, sed non praem. S definiri. Non autem quia P solum per substantiam, quia sic tunc P esset substantia. Non Neque P solum per accidens; constituitur enim in esse per substantiam. Oportet igitur quod aggregatum ex substantia et accidente sit definitio eius om. P .

Item, etsi si P ponatur aggregatum esse definitionem, non tamen sequitur sequeretur P nugatio.Cf. Averroes, In Metaph. 7.11: "quoniam compositum ex duobus definitur composite ex duabus definitionibus illorum duorum, et ideo sequitur ut definitio albi sit composita ex definitione albedinis et definitione subiecti albedinis. Et quia in definitione albedinis accipitur definitio subiecti, contingit quod in definitione albi accipiatur definitio subiecti bis" (Iunt. 1552, 8: 76r; Iunt. 1562, 8: 161v). Verbi gratia, ponatur quod superficies colorata sit definitio alicuius add. et P . Non est hic hoc P nugatio, quia si definitur definiatur P coloratum color P prout est in isto vel forsan: illo (i o) E aggregato, in eius definitione non ponitur superficies; extrahitur enim superficies ex intellectu eius cum et tamen E ei extra adiungitur.

Item, si esset post hic P hic nugatio 'superficies colorata', esset post hic P hic nugatio 'animal rationale'.Cf. Averroes, In Metaph. 7.11: "Ista igitur est additio quae accipitur in definitione albi, et hoc non accidit in compositis ex substantiis. Verbi gratia, quoniam definitio hominis componitur ex animalitate et rationalitate, et non accidit ex hoc iteratio quae accidit in composito ex substantia et accidente" (Iunt. 1552, 8: 76r-v; Iunt. 1562, 8: 161v). Ponatur enim ratio eius quod est 'rationale', et in ea eo P cadet 'animal'. Similiter hic esset nugatio 'nasus simus', si poneretur esse definitio alicuius. Sed hoc videtur falsum; iste vel forsan: ille (i e) E enim sermo 'nasus simus' non est nugatorius. Nam Quia P si sic, non contingeret dicere sic 'nasus simus', nec 'duplum dimidii dimidium P '. Non est igitur ergo sermo P nugatorius. Ex ipso igitur etsi si P ponatur esse definitio, non sequitur nugatio.

Dicendum praem. Ad haec P quod add. sed exp. e E aggregatum ex substantia et accidente, ita quod ita quod om. E ex substantia in recto et accidente similiter om. P , nullo modo est definitio; nam si poneretur definitio, de necessitate sequeretur nugatio. Si autem accidens ponatur in recto et substantia in obliquo, aliquo modo ante aliquo P et om. P per extensionem erit aggregatum post tale P tale definitio.Cf. Bacon, In Metaph. 7: "Ad objectum dico, quod de aggregato dupliciter; aut de illo cujus utraque pars est in rectitudine, et tale non potest diffiniri, aut de aggregato ex recto et obliquo, et tale non est aggregatum vere" (ed. R. Steele & F. Delorme, OHI 10: 197-198).

Ad argumentum in oppositum dicendum quod iste vel forsan: ille (i e) E sermo 'nasus simus' non est nugatorius, et tamen si ponatur ipsum esse definitionem, non erit vitare nugationem. Iste vel forsan: Ille (i e) E autem sermo non est nugatorius, quia nasus non est actu de intellectu simi sed potentia. Ideo quando add. actu P exprimitur extra ponitur P , non amplius est in eo est in eo] intelligitur P . Unde si tunc 'simus' definitur s. lin. E, definiatur ante simus P , non accipitur 'nasus' in eius definitione sed aliud. Si autem ponatur quod iste vel forsan: ille (i e) E sermo sit definitio, erit necessario nugatio, quia hoc dato, datur necessario quod hoc aggregatum est unum significatum post primum P primum alicuius nominis. Unde hoc aggregatum erit unum significatum actu sub illo nomine. E 15ra Datur ergo necessario quod utrumque in isto aggregato est actu; patet om. P ergo quod simus est actu; et sic cum nasus sit cum nasus sit] est n. E de intellectu simi exsistentis in actu, erit nugatio. Eo enim in corr. P quod ponitur vel forsan: ponatur E definitionem esse definitio P , ponitur quod nasus sit essentialis essentiale P simo.

Dicendum praem. Ad aliud P quod secus est si dicam 'animal rationale'; neutrum neutra E enim est definibile per alterum. Simus autem non potest definiri nisi per nasum.

Si autem, sicut ut P dictum est, ponatur accidens in recto et substantia in obliquo aliquo E , erit tale aggregatum definitio per extensionem; ibi enim erit accidens quasi genus et substantia quasi differentia. Tale autem aggregatum non potest esse add. verum E unum primum actuale accidentale E, universale P aggregatum quod aggregat P significatum alicuius nominis, quia si esset, esset nominis quod est accidens. Sed hoc non potest esse; substantia enim non est de primo significato accidentis corr. ex: nominis P . Et etiam obliquitas, in qua ponitur substantia, impedit quod s. lin. P tale aggregatum add. quod P non potest esse primum post significatum P significatum alicuius nominis. Et ideo non est vera definitio et propria, est tamen enim P definitio per extensionem; unum enim, utpote accidens, est de actuali et add. de P prima significatione, et aliud, ut utpote P substantia, est de secundaria significatione. Et ex ista duplici significatione nullum sequitur inconveniens in modo intelligendi. Et quia aggregatum ex uno in recto et alio in obliquo non potest esse definitio nisi per extensionem, ideo dicit ut vult P Aristoteles in VI VII S, lectio dubia V Topicorum quod omnino non est differentia in obliquitate obliquiditate ! P ,Aristot., Topica 7.3.153b25-26. et hoc est quia obliquum non potest esse de intellectu primo nominis. Et idem ideo P dicit Aristoteles in fine I Elenchorum, quod simum est hoc hic E nasi ut passio P 15ra et non nasus;Aristot., Soph. Elen. 31.182a4. non enim est subiectum de intellectu primo passionis sed de secundario.

[Lectio IV]

Ergo quod est per essentiam Ergo — essentiam lac. E [7.4.1030a6 tc13].

4.Q1 Quaeritur praem. Consequenter P de hoc quod dicit quod omnis sermo accidentis significat hoc-in-hoc [7.4.1030a15-16 tc14], scilicet id est P utrum omne accidens sit sicut simum.

Et videtur hoc ex ista auctoritate.

Item, videtur post idem P idem per rationem sic: Omne accidens add. per accidens P respectu alicuius est per se accidens ante per P . Ergo cum quodlibet accidens habeat aliquod aliquem E subiectum per se, se om. E habebit ad suum subiectum per se sicut simum ad nasum, quia in eadem essentialitate se habet illud corr. ex: idem P accidens ad suum subiectum add. per se et P proprium sicut simum respectu nasi. Igitur cum simum dicat hoc-in-hoc et definitio simi add. et P , quodlibet accidens dicet hoc-in-hoc et definitio cuiuslibet accidentis. Prima propositio patet ratione sic: Omne accidens causam habet ante causam P aliquam et om. P proximam et convertibilem. Illa add. autem P causa aut est in unico subiecto unico subiecto] una substantia E aut in multis. Si in uno subiecto om. P , illud subiectum om. P erit subiectum per se illius respectu P accidentis. Si in pluribus, hoc erit per naturam aliquam communem participatam ab eis. Illa autem natura sic participata erit proprium subiectum om. P illius accidentis. Omne igitur accidens habet corr. (s. lin.) ex: erit E proprium subiectum per se.

Sed contra: [1] Res mathematicae possunt intelligi sine materia; quantitates ergo, quae sunt res mathematicae, possunt sic intelligi; ergo sunt quaedam ante sunt P accidentia quae non dicunt hoc-in-hoc. Eodem modo res separatae et sua accidentia non dicunt hoc-in-hoc. Res autem naturales et sua om. P accidentia naturalia, ut caro et simum, dicunt hoc-in-hoc.

[2] Item, habetur ab Aristotele in III De anima quod aliud corr. (s. lin.) ex: idem E est magnitudo et magnitudinis esse corr. ex: et P ; non autem aliud est caro et carnis esse.Aristot., DAn 3.4.429b10-14. Igitur Ergo P magnitudo non dicit hoc-in-hoc.

Dicendum praem. Ad haec P quod omne accidens dicit hoc-in-hoc respectu alicuius subiecti proprii scilicet p. subiecti P . Quodlibet enim accidens habet aliquod subiectum aliquod subiectum] aliquem s. E, s. proprium a. P per se, ut curvitas dicit dicitur P hoc-in-hoc respectu lineae, et linea dicit om. P hoc-in-hoc respectu materiae intelligibilis, et om. P numerus s. lin. post similiter P similiter et unitas et add. magnitudo et P punctus.

Ad aliud [2] dicendum om. P quod aliud est magnitudo et magnitudinis esse respectu materiae sensibilis et non respectu materiae intelligibilis add. magnitudo enim dicit hoc-in-hoc respectu materiae intelligibilis SV .

4.Q2 Consequenter quaeritur quid est hoc hic post dictu P dictu 'accidentia non habent definitiones nisi modo logico' et etiam 'accidentia habent definitiones uno modo et alio modo non' [7.4.1030a23-27 tc14].

Consequenter quaeritur, cum accidens habeat habet P genus generalissimum, utrum habeat differentiam in definitione sua sui ante definitione P quae sit accidens et eiusdem coordinationis ordinis P , aut non sed tantum substantiam subiectum P loco differentiae.

Et videtur quod habeat: Si enim genus generalissimum habeat habet P differentias divisivas s. lin. E et essentiales quae sunt accidentia, accipiatur ergo illud genus generalissimum et una eius differentia, et habetur definitio alicuius speciei quae est accidens. Et accipiatur accipitur E alia differentia cum illo suo P genere, et erit definitio alterius accidentis. Et sic potest habet P accidens definiri ex genere quod est accidens et differentia quae est accidens. Et quod sit vera definitio ex genere et differentia, hoc om. P habetur a Boethio;Boethius, In Topica Ciceronis 3: "Ut igitur nihil expositio nostra praetermittat, et definitionis proprietas appareat, itaque omnia in notitiam deducantur, ut nec vera definitio nesciatur, et quae non sit proprie vereque definitio sub scientiam cadat, talis definitionum differentia facienda est. Definitionum enim aliae proprie definitiones sunt, aliae abusivo nuncupantur modo. Ac propriae quidem definitiones sunt quae ex genere differentiisque consistunt, velut haec: Homo est animal rationale, mortale: hic enim animal genus est; rationale vero et mortale differentiae. Earum vero definitionum quae non proprie, sed abutendo definitiones vocantur, aliae sunt quae singulis nominibus denotantur, aliae vero quas explicat ac depromit oratio" (PL 64: 1098-1099). vera enim definitio est ex duobus terminis tantum. Non oportet ergo ante oportet P quod ut P substantia accipiatur in definitione accidentis. Nam si addatur substantia in definitione accidentis, erit definitio superflua. Probatio: Aggregatum ex genere et differentia erit erat SV convertibile cum accidente definito definiente E ; ergo additum illi aggregato erit erat SV superfluum. Substantia igitur addita in definitione definitionem E accidentis est erit P superflua.

Ad hoc haec P potest quis sic om. P respondere: Ponamus A genus generalissimum, B et C differentias divisivas differentias divisivas] differentiae divisivae E illius generis, D accidens proximum ante accidens P sub A. In definitione eius quod est D non cadit nisi A et B, et A est genus om. P generalissimum, et B est differentia quae est accidens. Unde hic non om. E accipitur substantia, in definitione tamen alterius accidentis latentis P sub A sub A] substantia P accipitur acipietur ! P substantia.

Sed om. P contra hoc sic: Illud accidens in cuius definitione ponitur substantia quae est sub A quae est sub A om. P , aut opponitur ut tanquam P species opposita ipsi D, aut non. Si sic, igitur ergo P sua om. E definitio erit constituta constitutiva vel forsan: constitutam P ex genere A om. P et differentia C, quae opponitur differentiae quae est B. E 15rb Sicut igitur ergo P non necesse est ponere in definitione D B P substantiam, sic nec s. lin. P in definitione illius accidentis. Si autem illud accidens sit sub in corr. P D, adhuc non necesse est ponere substantiam in definitione post eius P eius; sicut enim A habuit differentias divisivas, sic et D differentia P , quod est genus medium, habebit differentias divisivas; et similiter species opposita D. Aut ergo igitur P illud accidens definibile est sub D, aut sub specie opposita ei. Si sub D et immediate, ergo ex D et ex una differentia post eius P eius divisiva erit definitio add. accidentis P illius. Non est ergo ponere substantiam in definitione eius. Simili modo arguendum est si ponatur illud accidens add. seu anticip. sub P P 15rb sub specie opposita D tanquam sub genere proximo. Et etiam si ista vel forsan: illa (i a) P responsio esset bona, in definitione alicuius accidentis non esset substantia.

Et si quis dicat quod genus generalissimum quod est accidens non habet differentias sub se essentiales quae sunt accidentia sed quae sunt substantiae, igitur ergo P dividetur illud genus primo in duas substantias. Ergo species sub eo erit aggregata ex illo genere et substantia, et species opposita post ei P ei erit aggregata aggregatum E ex illo genere et alia substantia, et sic omnis species sub genere post illo P illo.

Sed contra: Ex hoc videtur quod nulla species sub illo aliquo P genere sit accidens neque substantia. Probatio: Definitio est ex essentialibus definito; igitur ergo P ex quo illa species definitur per substantiam tanquam per differentiam eius, erit substantia essentiale ei; sed nulla substantia est essentiale accidenti; ergo hoc non erit accidens. Neque substantia, propter genus quod est accidens positum in sua eius P definitione.

Ad hoc dicendum respondendum P quod illud genus habet differentias essentiales quae sunt accidentia, et quod in definitione accidentis ponitur ponatur P genus et differentia quae est accidens et etiam substantia, quia non est cognoscere quid est accidens nisi per substantiam nisi per substantiam vac. P, add. sed vac. ultra ideo non est scire quid est accidens nisi per substantiam P ; idem enim est scire quid est accidentis accidens P et propter quid est erit P .Cf. Aristot., APos 2.2.90a31-34, tr. Jacobi, AL 4.1: 71. Et quia non est scire propter quid add. sed exp. est P accidentis corr. (s. lin.) ex: accidens P nisi per substantiam, ideo non est scire quid est accidentis nisi per substantiam.

Sed illa responsio est videtur P falsa, nam si definitio accidentis vera est praeter substantiam, ut probatum est iam ante probatum P , ergo facit scire s. lin. E quid est. Ergo definitio accidentis ex genere et differentia quae est accidens, ex quo est vera est vera om. E , facit scire quid est accidens.

Item, si definitio est vera, ea quae ponuntur in definitione praedicantur de eo de eo om. P in eo quod quid; igitur faciunt scire quid est ipsum. Et si idem est scire quid est om. P et propter quid in accidentibus,Cf. Aristot., APos 2.2.90a31-34, tr. Jacobi, AL 4.1: 71. definitio quae est ex genere et differentia quae est accidens, praeter hoc quod in ea assumitur substantia, facit scire propter quid.

Item, si accidentia definiuntur per substantiam, contrariorum penitus esset eadem definitio. Verbi gratia Verbi gratia] Probatio P , sumamus aliqua contraria in aliquo genere, ut utpote P A et om. P B. Ista habent idem genus, ex quo sunt contraria. Sed "contraria nata post sunt P sunt fieri circa idem subiectum,"Aristot., Praed. 5.4a10-11: "substantiae proprium videtur esse quod, cum idem et unum numero sit, contrariorum susceptivum est" (AL 1.2: 53); cf. Les auctoritates Aristotelis 31.15: "Opposita habent fieri circa idem" (ed. J. Hamesse, p. 302). Sed potius citatur a Boethio, In Praedicamentis 4: "Quaecunque vero contrariorum talia sunt, ut in quibus nata sunt fieri, vel de quibus praedicantur, necessarium sit alterum ipsorum" (PL 64: 266). et in eadem materia sunt contraria et in eadem potentia. Habent ergo A et B idem subiectum et — subiectum om. (hom.) P . Definiatur ergo A; oportet quod in sua definitione accipiatur substantia; sed non alia substantia quam subiectum s. proprium post suum P suum; erit ergo igitur P definitio eius quod est A ex genere et ex om. P suo subiecto. Similiter definiatur B, et om. P habebit idem genus in sua sui post definitione P definitione, quia non aliud post habet P habet genus, et idem subiectum, cum illud idem P subiectum sit commune utrique. Ergo definitio eius quod est A erit add. commune utrique et P penitus eadem cum definitione eius quod est B; ergo etc.

Ad primum add. istorum P dicendum quod logicus, considerando accidentia et habere P esse et entitatem, ponit esse rep. E essentiam essentia E primo, et ex esse derivat derivatur E ens, et illud ens ponit potest E habere quidditatem et definitionem. Et ideo cum accidentia sint sunt P entia derivata ab esse, habent accidentia add. definitionem et P quidditatem et entitatem modo logico, id est prout logicus derivat ens rep. sed corr. P ab esse.

Philosophus autem considerando veritatem rei ponit ens primum et esse derivatum ab eo. Unde Ergo P cum corr. (s. lin.) ex: est E accidens sit ens derivatum ab esse,Cf. Averroes, In Metaph. 7.15: "et hoc nomen 'ens' non dicitur de eis aequivoce nec univoce, quia hoc nomen 'ens' dicitur de accidentibus sicut dicitur 'corpus medicinale' et 'actio medicinalis', et ista non dicuntur aequivoce neque univoce. Et dicit hoc quoniam dicere unumquodque praedicamentorum esse ens eo quod derivatur ab esse, sed esse non secundum unam et eandem intentionem est in unoquoque eorum, quemadmodum herba et instrumentum attribuuntur medicinae, sed medicina non invenitur in eis eadem omnibus modis nisi inquantum quod inducunt unum finem et proveniunt ab eodem agente, scilicet medicina" (Iunt. 1552, 8: 78r; Iunt. 1562, 8: 165v). non ponit accidens ens sed entis.Cf. Aristot., Metaph. 7.1.1028a18. Et ideo secundum ipsum accidens non habet quidditatem neque definitionem, et etiam iterum (it̄m̄) P accidentia actus E carent genere.Cf. Aristot., Metaph. 7.4.1030a11-14. Quidditas enim ipsorum causatur a substantia; ex parte enim accidentis, circumscripta natura substantiae, non est nisi esse tantum. Unde quidditas substantiae et quidditas accidentis non est quidditas alia et alia. Carent igitur om. P genere, quia carent quidditate propria; habent habet P autem magis proprie differentias quam genus, quia habent esse et quale ex sui natura, quod significat differentiam. Quidditatem autem non habent nisi ab aliis, et ideo non habent vere genus.

Nota praem. Et P quod forma materialis quae est substantia prius est post natura P natura et om. P aliquid in se, et om. P per posterius actus materiae et inhaerens ei. Forma autem accidentalis prius est esse materiae et — materiae om. (hom.) E , et ex ipsa exsistente esse format logicus quidditatem et naturam materiam E in ea.

Ad aliud dicendum quod in definitione cuiuslibet accidentis accipitur substantia; quamvis enim in definitione accidentis non exprimitur accipiatur E substantia quandoque corr. ex: quinque P sed sumatur sumitur P solum genus et differentia quae est accidens, substantia tamen intelligitur in ista vel forsan: illa (i a) P definitione ex intellectu generis et differentiae. Nullum enim accidens absolvitur a significatione substantiae, et ideo nullum accidens definitur praeter substantiam et — substantiam in ima columna E . E 15va

Et si quis dicat quod in tali definitione sit nugatio dicat — nugatio] nugationem esse in tali ( corr. ex: talibus) definitione d. P , quia bis accipitur substantia, semel ex intellectu generis et iterum ex intellectu differentiae:

Dicendum quod si accipiatur genus per se, in eo intelligitur substantia; et similiter si accipiatur differentia per se. Si autem componantur componuntur P ad invicem et uniantur, quia et uniantur quia om. P P 15va genus est in potentia est in potentia om. P , et om. E differentia extrahitur ab ea, et sic extrahitur — sic om. P ex his istis P duobus unitis iunctis P est unus intellectus, nec intelligitur nisi semel substantia.

Dicendum est ergo quod in definitione accidentis intelligitur substantia Dicendum — substantia om. (hom.) E — accidentis, dico, quod est species. Sed si describatur genus generalissimum et principia eius, in definitionibus istorum istarum corr. in: substantiarum P apparebit aperte substantia vel sub hoc nomine 'substantia' vel sub nomine magis speciali vel ut P sub hoc nomine 'materia'. Et hoc om. P patet manifeste scienti intuenti P a quo causatur quantitas et eius principia, quod est manifestum ex praecedentibus.

[Lectio V]

Si igitur aliquis dixerit quod sermo Si — sermo lac. E [7.5.1030b14 tc17].

5.Q1 Quaeratur vel forsan: Quaeritur (q r) P hic om. P , cum dicit quod om. E aggregatum ex substantia et accidente non potest definiri [7.4.1029b18-19 tc11], utrum animal rationale possit definiri.

Et om. P videtur quod non: Nam si sic, ergo definitio illius colligetur colligitur P ex definitione generis et ex definitione differentiae. Cum ergo igitur P in definitione differentiae illud genus cadat cadit ante illud P (scilicet, animal), bis poneretur add. idem P in illa definitione (scilicet, animal animalis SV ). Et quod genus accipiatur in definitione differentiae, hoc patet sic: Genus add. enim P est de intellectu differentiae sicut subiectum de intellectu passionis, hoc est in s. lin. P potentia.

Ad hoc dicendum quod add. hoc P aggregatum 'animal rationale s. lin. E ' potest definiri. Nec erit nugatio, quia in descriptione definitione P differentiae non cadit genus. Et haec est causa, quia differentia non est accidens respectu generis, sed est forma completiva ipsius respectu generis vel i. generis P . Unde etsi si SV subiectum accipiatur in definitione passionis corr. ex: ipsius E , non tamen genus in descriptione differentiae. Et hoc quia passio est add. differentia P accidentalis respectu subiecti; differentia autem est essentialis respectu generis.

5.Q2 Consequenter quaeratur vel forsan: quaeritur (q ur) P utrum hic sit nugatio 'animal homo'.Cf. Averroes, In Metaph. 7.18: "si simitas significat concavitatem in naso sicut nomen significat congregatum ex differentia et genere, ut homo animal rationale mortale, necesse est ut nasus non disponatur per simitatem dicendo 'nasus simus', quoniam tunc aut dicetur idem bis (scilicet quod dicere 'nasus simus' erit tanquam dicere 'nasus nasus' aut dicere 'animal homo'), aut simus significat aliquod oppositum ei quod significat nasus, aut simitas erit aliquid exsistens per se sine naso" (Iunt. 1552, 8: 79r; Iunt. 1562, 8: 167v).

Et dicet quis quod non, sed quod hic sit nugatio 'homo animal'. Et ponet Et ponet] Imponet P hoc pro regula: Quando in primo intelligitur secundum, tunc est nugatio; sed quando in secundo intelligitur primum, tunc non est nugatio. Unde hic add. ras. P non est nugatio 'animal homo s. lin. P ', sicut nec hic 'duplum dimidii' et 'nasus simus'. Et hoc quia sicut in dimidio intelligitur duplum, et cum etiam E dicitur 'duplum dimidii', non amplius intelligitur in eo, sic sicut P in homine per se sumpto intelligitur animal, sed cum dicitur 'animal homo', non amplius intelligitur in eo, et sic non erit nugatio.Cf. Aspall, In Metaph.: "Alii dicunt quod dicendo 'animal homo' non est nugatio, et qui sunt huiusmodi opinionis diversificantur, quia quidam sunt quod si dicatur 'homo animal', est nugatio, et e converso non, et eorum ratio est quia quando praeponitur li 'homo' dicendo 'homo animal', stat li 'homo' pro genere et pro eo quo abundat species a genere, quare quia C dum ponitur 'animal', et est idem dicere acsi diceretur 'animal rationale animal'. Cum add. non C praeponitur li 'animal' dicendo 'animal homo', li 'homo' non stat pro genere, [sed] solum pro eo quo quod C abundat species a genere, et hoc est solum pro differentia vel differentiis. Et huius huiusmodi C ratio est quia praeponitur genus, et est idem acsi diceretur 'animal rationale', et ideo non est nugatio" (Cambridge, Gonville & Caius 509-386, fol. 103ra).

Contra hoc sic: Si hoc est verum, tunc hic om. P 'homo animal' non erit nugatio, quia secundum positionem praedictam secundum positionem praedictam om. P li 'homo hoc E ' non stat nisi solum post differentia P pro differentia.

Item, si haec est definitio simi 'nasus simus', secundum Aristotelem hic erit nugatio, quia simum erit est P species, et om. E nasus erit est P actu de intellectu simi [7.5.1030b31-34 tc18]. Ergo si dicam 'animal homo', cum homo sit species animalis, hic erit nugatio, quia animal est actu post hominis P de intellectu hominis.Cf. Aspall, In Metaph.: "Oppositum videtur per Aristotelem, qui dicit quod si nasus esset genus, et simus eius species, esset esse C nugatio sic dicendo 'nasus simus'; sed animal est genus, et homo est species; ergo hic est nugatio dicendo 'animal homo'" (Cambridge, Gonville & Caius 509-386, fol. 103ra).

Item, dicit Aristoteles in VI VII P Topicorum:Aristot., Topica 6.3.141a15-22. Si dicto universali addidit particulare, hoc est quod est sub genere (non enim intelligit de differentia), bis post dixit P idem dixit. Igitur cum dicitur 'animal homo', hic erit nugatio secundum per P Aristotelem.Cf. Aspall, In Metaph.: "Item, Aristoteles VI t C Topicorum: Qui dicit universale et addit particulare peccat spectat(?) C , quia bis dicit idem. Sed qui dicit 'animal homo' dicit add. prae C universale et addit particulare; ergo qui sic dicit peccat, bis dicens idem" (Cambridge, Gonville & Caius 509-386, fol. 103ra).

Item, cum dicit dico P 'animal homo', ponatur ratio pro nomine;Cf. Aristot., Topica 2.2.110a4-5. in definitione autem hominis cadit animal; idem ergo est dictu 'animal homo' quod 'animal animal rationale', et hic est nugatio.Cf. Aspall, In Metaph.: "Item, si ponantur rationes pro nominibus, planum erit quod bis dicitur idem sic: Ponatur loco hominis sua ratio, scilicet 'animal rationale', et tunc habetur 'animal [animal] rationale'; quare etc." (Cambridge, Gonville & Caius 509-386, fol. 103ra). Cf. etiam Bacon, Q10Met 7: "Contrarium dicit Commentator, hoc patet in secundo Peryermenias, quia dicit quod ponenda est diffinitio pro nomine, set diffinitio hominis est animal rationale mortale; set hic est nugatio, animal, animal rationale mortale, ergo nugatio erit similiter dicendo 'animal homo'" (ed. R. Steele & F. Delorme, OHI 10: 205).

Et si quis dicit dicat P quod om. P cum dicitur 'animal homo', non amplius corr. (s. lin.) ex: plus E intelligitur in homine animal, sequitur sequetur P ipsum concedere quod similiter se s. lin. P habet homo ad animal sicut simum ad nasum.

Ad hoc autem potest quis aliquis P aliter respondere quod cum dico 'animal animal rationale', dupliciter possum posset P dicere post hoc P hoc: Uno modo sic: ⌜'animal' animal 'rationale'⌝, et sic non est nugatio et — nugatio om. P ; alio modo sic: ⌜'animal animal' 'rationale'⌝.

Sed contra: Per hoc aggregatum 'animal rationale' intelligitur animal actu actualiter ante animal P ; et per se ipsum semel corr. (s. lin.) ex: solum E intelligitur; ergo bis lectio dubia E intelligitur om. P .

Item, sicut hic non est distinguere 'animal homo', sic nec hic 'animal animal rationale'.

Ex his patet add. ista P generalis ratio lectio dubia S, regula V circa nugationem, scilicet quando aliqua duo uniantur uniuntur P ad invicem, aut unum esse est P actu de intellectu alterius, aut non. Si sic, quocumque modo ordinetur ordinentur P , erit nugatio. Si non, non erit nugatio. Unde hic 'ego lego', non est nugatio, quia 'ego' non est actu de intellectu huius verbi 'lego'. Et ideo quia genus est actu post speciei P de intellectu speciei et non potest ab eo separari per intellectum sed est pars significationis eius, ideo est nugatio quandocumque genus et sua una post species P species uniantur insimul uniantur insimul] simul adunantur P . Et quia duplum non est de prima significatione dimidii, ideo non est nugatio si dicam 'duplum dimidii'.Cf. Aspall, In Metaph.: "Dicunt ad hoc quidam sicut nunc nec C conclusus est, scilicet quod est nugatio dicendo 'animal homo' sicut dicendo 'homo animal', et dicunt quod genus non solum est de intellectu speciei sed est de eius significato. Et quando aliquid est in alio intellectum ita quod non eius significatum, si primum exprimatur, iam non amplius intelligetur, sicut in duplo intelligitur dimidium, et si dicatur 'duplum dimidii', non iam in ipso intelligitur. Sed [si] ita sic intellectum ita quod eius significatum, etsi millesies exprimatur, nihilominus in ipso intelligitur. Significatum autem speciei compositum est ex genere et differentia, et propter hoc etsi exprimatur 'animal' sic dicendo 'animal homo', certum c'tui C et iterum est exprimere 'animal', et 'animal animal homo'. Et ratio huius est quod genus est pars significati speciei" (Cambridge, Gonville & Caius 509-386, fol. 103ra). Cf. etiam Bacon, Q10Met 7: "Et quod non possit exponi videtur, quia quedam intelliguntur, quedam significantur. Quedam intelliguntur ex principali significato, sicut animal, et differentia est de essentia hominis, unde genus et differentia non solum intelliguntur set etiam significantur ex principali significato cum sint de essentia speciei, quare est nugatio 'animal homo', et semper intelligitur animal in homine, quotienscumque exponatur sive ante sive post ponatur. Et non oportet quod propter hoc sit ibi figura vel appositio, ideo dico quod semper intelligitur et nulla [!] nugatio est 'animal homo'" (ed. R. Steele & F. Delorme, OHI 10: 205).

Nota praem. Et P quod accidens dupliciter consideratur: Aut ut subiectum, aut ut passio. Si ut subiectum, tunc intelligitur substantia in eius definitione et non accipitur, et talis definitio erit principium demonstrationis in demonstratione P extra,De principio extra cf. Albertus M., APos 2.11 "Ratio autem una, hoc est, altera de re ipsa data, est duplex ... Una quidem harum diffinitionum est terminus, et haec est diffinitio subjecti conjungens substantialia subjecti usque ad terminum qui est ultima differentia. Unde dicitur terminus: quia est termini (hoc est, subjecti) usque ad ultimum actu terminati. Alia vero (quae est passionis terminus) est etiam passionis ratio demonstrans passionem de subjecto, et est propter quid dicens causam propter quam passio est in subjecto. Propter quod prima quidem diffinitio significat quid est subjectum, sed non demonstrat sicut ingrediens per substantivam demonstrationem, sed est principium demonstrationis stans extra et statuens subjectum et confirmans illud contra illum qui forte diceret subjectum proprium non esse. Illa vero diffinitio passionis quae posterius et post subjecti diffinitionem dicens quid et propter quid, manifestum est quoniam erit ut demonstratio ejus diffinitionis quod quid est, hoc est, illius diffinitionis quae solum dicit quid est passio; quia illa concluditur sicut et ipsa passio" (ed. Borgnet, OO 2: 194). et om. P hoc modo definiuntur accidentia inquantum sunt species. Si ut passio, tunc sic P eius P 15vb definitio erit definitio quae est demonstratio positione add. solum P differens,Aristot., APos 1.8.75b31-32. et in tali definitione oportet quod ut P accipiatur subiectum sive substantia add. et P , causa accidentis, et accidens.Cf. Aristot., APos 2.8.93a1-93b14.

5.Q3 Sed add. hoc P modo videtur quod hoc aggregatum 'nasus cavus simus P ' non potest possit P definiri sic: Sicut se habet simitas E 15vb ad cavitatem, sic proprium subiectum simitatis ad cavitatem — ad om. (hom.) E proprium subiectum cavitatis add. (s. lin.) sic simitas ad cavitatem E . Sed cavitas est actu de intellectu simitatis add. (mg.) cavitatis P , ergo proprium subiectum cavitatis erit actu de intellectu [proprii subiecti] ergo — simitatis om. (hom.) E simitatis cavitatis P . Non potest igitur ergo ante potest P definiri hoc aggregatum 'nasus cavus simus P ' sine nugatione; subiectum enim om. P cavitatis semel accipitur ante semel P per hoc quod dico 'nasus' et iterum in definitione cavi.

Dicendum praem. Ad haec P quod subiectum post proprium P proprium cavitatis est superficies corr. ex: simus P , proprium autem subiectum simitatis est nasus, superficies autem non est actu de intellectu nasi. Unde non sic se habet cavitas ad simitatem omnino sicut subiectum ad subiectum; in hoc tamen est similitudo quod sicut cavitas et simitas sunt accidentia per se aliquorum subiectorum, sic nasus et superficies sunt propria subiecta respectu aliquorum accidentium, utpote istorum.

5.Q4 Sed adhuc potest post quaeri P quaeri de nugatione.

Videtur enim quod ad omnem definitionem omnem definitionem] esse definitionis SV accidentis quae constat ex genere et differentia suae coordinationis sequatur nugatio sic: Sit A accidens quod debeat debet P definiri; B sit suum genus positum in eius sua P definitione; differentia post C P C. Definitio In definitione P, om. E eius quod est A add. quae P constat ex B et om. P C. B autem B autem] Quoniam cum P sit accidens; potest ergo om. P definiri. Sed in definitione cuiuslibet accidentis, secundum Aristotelem, accipitur subiectum. In definitione igitur eius quod est B accipietur suum subiectum; in definitione eius quod est C accipietur accipitur P similiter ante in P subiectum praem. suum P C om. P . Sed B est de intellectu C, quia genus est de intellectu differentiae actu vel potentia. Igitur subiectum eius quod est B erit de intellectu subiecti C actu vel potentia Igitur — potentia om. (hom.) P . Sed non potentia, probatio: Subiectum B est substantia om. E potentia om. SV , et similiter subiectum C. Istud vel forsan: Illud (i d) P ponatur; possibile enim est ex quo utrumque est accidens. Ex quo autem subiecta substantialia E eorum sunt substantiae, aut autem E sunt species oppositae aut non. Si sic, ergo neutrum est de intellectu alterius, nec actu nec potentia, cuius oppositum probatum est iam. Si non, erit est P igitur alterum add. istorum P genus et om. P alterum species; ergo unum est actu de intellectu alterius. Sed iam probatum est quod subiectum B est de intellectu subiecti C; erit igitur ergo ante erit P actu de intellectu eius. Definiatur Definitur E igitur ergo P B, in cuius definitione suum subiectum cadit. Definiatur B — Definiatur om. E C; in eius cuius P definitione cadit suum subiectum proprium et similiter subiectum B, cum sit actu de intellectu subiecti C. Accipitur Accipiatur P ergo igitur P subiectum B et in eius definitione et in definitione et in definitione om. (hom.) P C. Cum igitur definitio accidentis sit composita ex B et C, bis idem accipitur in illa ista P definitione, scilicet subiectum B, quia semel per ipsum B et iterum per ipsum C. Igitur hic erit nugatio. Et si haec hic P est sit P nugatio, ergo ad omnem definitionem accidentis secundum per P speciem factam sequitur sequetur P nugatio.

Ad hoc haec P dicendum quod bene potest accidens definiri ex genere et differentia suae coordinationis, nec non P tamen in illa definitione erit nugatio; subiecta enim istorum vel forsan: illorum (i orum) E accidentium, etsi sint sunt E substantiae, non tamen add. seu rep. in illa definitione erit nugatio subiecta enim istorum etsi (si P) sunt (sint P) substantiae non tamen EP sunt species oppositae add. et diversae P directe, neque unum est genus ad alterum, sed unum add. bene P se habet ad alterum sicut illud quod prius est se habet ad illud quod est consequenter ante est P . In illo autem quod est consequenter intelligitur illud quod est prius non actu sed potentia, sicut in sensitivo intelligitur vegetativum in potentia vegetativum in potentia] vegetativa p. P . Subiectum igitur ergo P B est de intellectu subiecti C potentia solum, sicut genus est de intellectu differentiae. Et ideo non Et ideo non corr. (s. lin.) ex: Non enim P est nugatio in definitione accidentis quae est ex genere et differentia suae coordinationis. Sed si subiectum generis genus E esset est P actu om. P de intellectu subiecti differentiae, tunc esset nugatio.

5.Q5 Consequenter quaeritur de hoc quod dicit add. Aristoteles P quod omnes definitiones dialecticae vanae sunt.Aristot., DAn 1.1.403a2.

Videtur enim quod contradicat contradicit P sibi ipsi in hoc capitulo [7.5.1031a2-4 tc19]; dicit enim quod vera definitio accidentis est in qua accipitur ponitur P substantia. Sed dialecticus definit substantiam per genus et differentiam suae coordinationis; sed per genus quod est accidens intelligitur substantia, et similiter per differentiam, ex quo utrumque est accidens; igitur post definitione P in definitione accidentis quam facit dialecticus accipitur substantia. Vere igitur definit secundum Aristotelem; ergo non est vana sua definitio.

Ad hoc haec P dicendum quod in P 16ra definitione dialectici circa accidens accipitur substantia, sicut et om. P in definitione philosophi physici P . Sed tamen dialecticus non comprehendit in sua definitione substantiam esse, sed solum genus et differentiam, quorum utrumque est accidens, et ideo vanus est in om. E definiendo. Philosophus autem comprehendit substantiam esse in sua om. P definitione quam facit de accidente; scit enim bene quod nomen accidentis non absolvitur a significatione substantiae, et ideo bene definit.

5.Q6A Consequenter quaeritur de hoc quod dicit quod accidentia non habent veras necessarias post definitiones P definitiones [7.5.1031a1-2 tc18].

Hoc enim om. P videtur falsum hac ratione: Verae demonstrationes fiunt de ex E accidentibus. Sed demonstrationes sunt fiunt P ex veris causis; sed causa et definitio idem add. sunt P ; igitur cum accidentia habeant veras causas, ex quo habent veras demonstrationes, necessario habebunt habent P veras definitiones. E 16ra

[Sed contra:] Item, accidens duobus modis definitur: uno modo definitione secundum speciem facta, et [alio modo] definitione in qua ponitur subiectum. Et definitio in qua ponitur subiectum facit scire causam eius; igitur ergo P ista vel forsan: illa (i a) P certior verior P est. Ergo Igitur P si aliqua definitio eius s. lin. P debeat esse medium in demonstratione, erit ista substantia P ; sed ista vel forsan: illa (i a) P non potest esse medium; ergo nulla. Quod ista vel forsan: illa (i a) P non possit, hoc sic P patet per Aristotelem dicentem: Definitio secundum materiam facta habet medium quo demonstratur; definitio autem secundum speciem facta non habet.Potius glossa introducta per errorem scriptorum, ut dicit Aquinas, In APos 2.8.3, sed legitur in translatione Iacobi post APos 2.9.93b21: "Diffinitiones quidem secundum speciem facte nullum habent medium quo demonstrantur, sed diffinitiones secundum materiam facte possunt habere medium" (AL 4.1: 83). Cf. Grosseteste, Commentarius in Posteriorum Analyticorum 2.2, ed. P. Rossi, pp. 335-340. Igitur Ergo P [definitio secundum materiam facta] (ut videtur) debet concludi in demonstratione et non esse est P medium. Definitio autem secundum speciem facta debet esse medium add. in demonstratione P si aliqua sit; sed ista vel forsan: illa (i a) P non potest esse om. P , quia non dicit causam. Ergo neutra neutrum P potest esse medium.

Item, accidens aut definitur definitione secundum materiam facta ante secundum P , aut secundum speciem facta om. P , aut definitione quae est demonstratio positione differens.Aristot., APos 1.8.75b31-32. Definitio autem accidentis quae est demonstratio om. E positione differens non potest esse medium; ipsa enim continet omnes tres terminos in se in se om. P — scilicet causam, passionem et subiectum. Definitio autem accidentis materialis non potest esse medium; nam cum in ea sit subiectum cum — subiectum post medium P , si esset medium, subiectum esset medium vel aut P pars medii; igitur minor extremitas erit medium vel pars medii igitur — medii om. (hom.) P . Et ipsa definitio formalis non Et — non om. E, Definitio autem secundum speciem facta non potest esse medium SV , quia ipsa non continet causam. Nulla igitur definitio accidentis erit potest esse P medium in demonstratione. Et si sic, ergo medium in demonstratione non est definitio maioris extremitatis; ipsa enim semper om. P passio est — quod est contra Aristotelem; dicit enim quod medium est definitio primi primi termini] particulariter et non definitio universaliter P termini add. et aliquando definitio ultimi SV .

5.Q6B Sed modo videtur quod medium in demonstratione non sit definitio minoris extremitatis, quia si esset, esset semper in demonstratione semper in demonstratione] in syllogismo demonstrativo P maior praem. minor vel E propositio falsa, et etiam conclusio. Probatio: Minor extremitas est aliquid abstractum; subiectum enim passionis non est add. aliquid P concretum. Definitio igitur quae praedicatur de eo in eo quod quid erit abstracta; definitio enim igitur P, autem SV subiecti in abstractione non est ipsa passio neque ipsum subiectum. Ergo maior propositio falsa et etiam conclusio.

Ad hoc haec P, add. quis E potest quis respondere sic: Quod si corr. ex: sicut P passio quae est maior extremitas esset in abstractione secundum quod ponitur in demonstratione definitione P , tunc est maior propositio falsa, et conclusio similiter. Sed non est sic, immo ipsa om. P est concreta, et ipsa sic exsistens potest demonstrari de subiecto, et erit maior propositio vera, et etiam E etiam similiter post conclusio P conclusio.

Sed add. illud P supponit falsum; supponit enim quod medium corr. ex: mediam E proprie om. P in demonstratione sit definitio subiecti — quod non est verum. Probatio: medium in demonstratione, secundum Aristotelem, est definitio maioris extremitatis;Aristot., APos 2.17.99a21-23: "Est autem medium ratio primi extremi propter quod omnes scientie per diffinitionem fiunt" (Translatio 'Ioannis', ed. L. Minio-Paluello, AL 4.2: 180). sed maior extremitas secundum sic respondentem est quid concretum; ergo ipsa definitio non erit natura abstracta. Sed minor extremitas est natura abstracta Sed — abstracta om. (hom.) P ; ergo eius non est erit P ista definitio.

Et si quis dicat quod haec illa P definitio quae est medium potest esse definitio post materialis P materialis subiecti:

Contra hoc sic: Si medium in demonstratione est erit P definitio maioris extremitatis, erit definitio eius materialis, quia hoc solum dicit causam. Et illa eadem definitio est materialis quia — materialis om. (hom.) E respectu minoris extremitatis; hoc enim positum est iam. Igitur Ergo P in eodem genere definitionis est haec definitio definitio om. P utriusque; ergo igitur post definita P definita erunt simpliciter om. P eadem — quod falsum est ante falsum P . Non est igitur ergo P medium in demonstratione definitio materialis subiecti.

5.Q6C Consequenter quaeritur quis modus post essendi P essendi per se est in minori propositione. Si primus modus om. P , ergo medium erit definitio minoris extremitatis — quod improbatum est iam. Sed videtur quod primus modus sit primus modus sit] sit p. m. post propositione P in minori propositione; omnes enim prudenter loquentes circa demonstrationem dicunt quod medium in demonstratione est rep. P definitio materialis maioris extremitatis et formalis minoris, quia in ea eo P sunt principia formalia subiecti, quae sunt materia quae est necessitas passionis. Primus igitur modus erit in minori et secundus in maiori.

Sed contra: Etsi illud sit verum quando substantia est minor extremitas, non tamen est verum quando extremitas minor est accidens extremitas — accidens] a. est minor e. P . Et hoc contingit multotiens, ut fiat demonstratio de accidente. Triangulus enim etsi si P sit P 16rb subiectum in demonstratione, sua definitio formalis non potest esse medium demonstrationis demonstrans om. E habitum numerum P trium angulorum de ipso, neque definitio materialis maioris extremitatis, quia in ipsa ea P accipitur substantia.

[Solutiones]

Ad primo quaesitum primo quaesitum] primum P [5.Q6A] dicendum quod causa et definitio sunt idem secundum rem, differunt autem in ratione differunt — ratione] in r. autem d. P . Demonstratio autem simpliciter exigit causam simpliciter et in ratione causae, sed non definitionem simpliciter. Unde accidentia possunt demonstrari cum habeant causam simpliciter, licet non habuerint definitionem simpliciter Unde — simpliciter 2] Et P in ratione definitionis.

Dicendum est autem ante est P quod definitio materialis accidentis ipsa sola est medium in demonstratione potissima; definitio autem secundum speciem facta ante secundum P minoris extremitatis simpliciter post medium P, vel forsan: similiter (s r) E potest esse medium. Unde intelligendum add. est P quod definitio materialis aut est aut est s. lin. E substantiae aut accidentis. Si substantiae, potest demonstrari et habere medium E 16rb quo demonstratur; per definitionem enim subiecti secundum speciem factam ante secundum P potest demonstrari definitio eius materialis. Definitio autem materialis accidentis potest demonstrari, hoc est potest elici ex demonstratione; ipsa enim est (cum sit medium demonstrationis corr. ex: in demonstratione P ) manifesta manifestum P ex demonstratione. Viso Visa P enim quod [in] ipsa sit causa passionis, habetur ex consequenti quod sit definitio; "idem enim est scire quid est et propter quid est."Aristot., APos 2.2.90a31-32, tr. Jacobi, AL 4.1: 71. Definitio autem passionis secundum speciem facta non potest demonstrari de ipsa passione, sed tamen causa E, add. seu rep. passionis secundum speciem facta non potest demonstrari de ipsa passione sed tamen E potest demonstrari de subiecto passionis, sicut et ipsa passio. Definitio autem formalis subiecti non potest demonstrari demonstratione-propter-quid, potest autem tamen P demonstratione-quia. Quidam tamen legentes II legentes II] loquentes secundum P librum Posteriorum dicunt quod definitio accidentis secundum speciem facta potest esse medium in demonstratione post potissima P potissima — quod non est verum.

Ad aliud argumentum dicendum quod definitio materialis accidentis dupliciter est: aut in qua accipitur subiectum sub suo nomine, aut in qua accipitur definitio post subiecti P subiecti. Definitio autem materialis accidentis quae est medium est illa in qua in qua] quae P accipitur definitio subiecti et non subiectum sub suo nomine.

Ad aliud [5.Q6B] dicendum quod in syllogismo demonstrativo simpliciter, ubi omnes termini sunt in rectitudine, subiectum debet esse quid abstractum (sicut linea luna E, sima vel forsan: sinia P ), et passio sive maior extremitas quid concretum quid concretum om. E . Medium autem debet esse definitio materialis accidentis, non quod totum medium sit materia passionis, sed aliquid medii. Et primus terminus in illo medio erit genus illius passionis et erit in concretione; illa et — passionis om. (hom.) P autem add. non E quae et — passionis om. (hom.) P consequuntur sequuntur SV, add. sequuntur E primum terminum in illo medio erunt materia quae est necessitas passionis et — passionis om. (hom.) P . Unde definitio materialis add. d P passionis erit composita ex illo primo termino et ex his quae sequuntur in illo medio. Totum Omne P autem quod sequitur subsequitur P primum terminum in illo medio erit definitio formalis subiecti om. P .

Et si quis om. P dicat quod erit nugatio in ipso illo P medio termino; ex quo enim omnes om. P termini erunt in rectitudine, erit medium tale sicut nasus simus, et hic om. P est erit P nugatio:

Dicendum praem. Ad haec P quod omnes termini dicunt debent SV esse in rectitudine, nec tamen est nugatio, quia subiectum non ibi accipitur. Et ubi est nugatio in definitione accidentis, oportet quod subiectum sit genus in illa definitione, et aliquod accidens differentia essentialis. Sic autem non est om. P hic, et ideo non est nugatio.

Ex hoc patet potest patere P [ad 5.Q6C] quis modus per se cadit in prima propositione (scilicet, secundus) et quis modus add. cadit P in secunda propositione (scilicet quoniam P , primus et add. etiam P tertius); quartus autem et ante quartus P in conclusione, si supra praedicatum post conclusionis P conclusionis replicetur causa quare dicitur praedicatum de subiecto.

[Lectio VI]

Et perscrutemur utrum quid est Et — est lac. E [7.6.1031a15 tc20].

[Lectio VII]

7.Q1A Quaeratur vel forsan: Quaeritur (quae ur) P hic om. P utrum haec conclusio, 'quidditas rei est eadem rei est eadem rei om. SV ' [7.6.1031a28-29 tc20], sit vera aut non. Si est vera eadem rei P , ergo quidditas hominis est homo — quod videtur falsum.

Et si quis solvat sicut Commentator solvit superius om. P ,Averroes, In Metaph. 7.21: "Et forte quaestio sophistarum est ista: Quidditas hominis aut est eadem cum homine aut aliud. Si aliud, tunc homo non habebit quidditatem. Si idem, tunc quidditas hominis est homo. Et homo habet quidditatem; ergo quidditas habebit quidditatem, et sic in infinitum. Et solutio est quoniam quidditas hominis est homo uno modo et non est homo alio modo, et est forma hominis et non est homo qui est congregatus ex materia et forma" (Iunt. 1552, 8: 81r; Iunt. 1562, 8: 171v). non post quod P, om. SV videtur quod bene solvat, quia 'homo om. P ' in praedicato non stat nisi pro forma quae est quidditas; ergo quidditas hominis est homo. Sed videtur quod male distinguat distinguatur P haec, 'quidditas hominis est homo', quia li 'homo' non stat nisi pro forma.

[2] Item, ex quo non stat nisi pro forma, simpliciter est haec propositio vera; ergo non est uno modo vera et om. P alio modo falsa sicut dicit sicut dicit om. P . Sed videtur quod haec sit simpliciter falsa sic: Quidditas hominis est illud id P quod praedicatur de pluribus hominibus; sed id quod praedicatur de pluribus hominibus non est homo; ergo etc.

[3] Item, quidditas hominis non est substantia; ergo non est homo. Quod quidditas hominis non sit substantia Quod — substantia] Prima propositio P patet sic om. P ; nam si sic, et quidditas hominis est universale per se et non per accidens, ergo universale est substantia. — Item add. si P , quidditas hominis est homo; ergo quidditas Socratis est Socrates. Sed Socrates currit; ergo quidditas eius currit.

[4] Item, quidditas hominis est homo; quidditas hominis est definitio; ergo definitio hominis ergo — homo in ima columna P est add. sed exp. definitio E homo ergo — homo in ima columna P . P 16va

Et si quis concedat hanc conclusionem hac ratione, 'animal rationale mortale om. P est definitio hominis; homo praem. et P est animal rationale mortale om. P ; ergo homo est definitio hominis', decipitur per paralogismum fallaciam P accidentis.

7.Q1B Consequenter quaeratur vel forsan: quaeritur (q ur) P utrum haec propositio sit est E vera 'homo est species' vel non.

Quod sit vera patet sic: 'Species' est nomen appellativum; igitur post habet P habet individua sub se, ut utpote P hanc speciem demonstrato homine et hanc demonstrato asino, et sic de aliis. Sed Et P si hoc est verum, ergo igitur P homo est species, vel demonstratio huius pronominis 'haec' erit vana.

Sed contra: Si haec est corr. ex: erit P vera 'homo est species', ergo sua conversa vel convertibilis vel convertibilis om. P erit vera, scilicet haec om. P 'aliqua species est homo'; sed si haec est vera 'aliqua species est homo' sed — homo om. (hom.) E , ergo haec est vera haec est vera] et h. P 'species est homo'. Sed haec est falsa; ergo prima. Quod haec sit falsa patet sic: Si haec est vera 'species est homo', E 16va ergo species est unum appellatum sub hoc nomine 'homo' — quod falsum est; impossibile enim add. est P quod significatum alicuius nominis sit appellatum eiusdem nominis.

Dicendum praem. Ad haec P [ad 7.Q1A.1-2] quod in hoc om. P nomine 'homo om. P ' est primo primum P significatum et secundario significatum: Primum significatum est forma add. et P ; secundario significatum om. P , aggregatum. In primo autem significato sunt modi oppositi; primum enim significatum quod est forma sive quidditas qualitas P dupliciter duplex P potest considerari: Aut om. P inquantum absoluta absolutum P est om. P a suis appellatis, et sic stat hic, 'homo praedicatur de pluribus hominibus differentibus numero P in eo quod quid'; hoc huiusmodi P enim praedicatum ipsum E convenit formae, ita quod non appellatis. Aut inquantum multiplicabilis, et sic stat hic, 'omnis homo est homo omnis — homo 2] homo est animal P '.

Similiter secundario significatum quod est aggregatum dupliciter potest considerari: Aut inquantum absolvitur absolutum P a suis suppositis appellatis P , et sic stat hic, 'homo definitur'. Aut inquantum est sua supposita, et sic stat hic homo — hic om. (hom.) P , 'homo currit homo currit post animal P ', 'homo est animal'.

Dicendum autem quod haec est simpliciter falsa, 'quidditas hominis mg. P est homo', et at P tamen conclusio Aristotelis est vera add. quam dicit P , quia cum dicit quod quidditas substantiae est eadem substantiae, intendit intelligendum P quod non est aliud a substantia.

Ad aliud [7.Q1A.3-4] dicendum quod haec distinguenda post est P est, 'quidditas hominis est substantia'; aut enim hoc quod dico 'quidditas' stat ibi pro definitione aut pro forma. Si pro forma, aut inquantum ipsa est natura alia natura alia] una P in actu ex qua cum materia potest fieri hoc-aliquid, et sic est haec om. P vera 'quidditas hominis est substantia'. Aut prout est esse materiae et add. eius P actus, et sic dicit dicitur P esse substantiale materiae; et sic est qualitas substantialis materiae et compositi et ipsum compositum nominat, et sic non est substantia. Et sic est haec falsa 'quidditas hominis est substantia'.

Quod autem auctor non intelligit intelligat P aliud per hoc add. quod P , 'quidditas substantiae est eadem substantiae', nisi quod non sit aliud a substantia patet sic: Non enim intendit in illo hoc P capitulo nisi dicere nisi dicere] aliud d. n. P veritatem quae opponitur add. sed del. ver P positioni opinioni P Platonis, et est quod om. P quidditas non est alia natura in actu a re cuius est quidditas, sed in s. lin. E potentia inquantum participatur ab illo aliquo P, alio S, olio ! V individuo.Cf. Averroes, In Metaph. 7.20: "Cum declaravit quod quidditates simplices non inveniuntur nisi in substantiis, et quod per illas sunt substantiae, vult hic perscrutari utrum ista substantia quae est quidditas et substantia singularis, scilicet individuum substantiae, sint idem, ita quod quidditas quae est substantia eius sit quidditas singularis, et illud singulare est substantia per istam quidditatem, aut quidditas rei sit aliud a re in actu. Et quaesivit hoc propter formas quas dicit Plato, quoniam secundum illam opinionem erunt quidditates primarum substantiarum aliae a primis substantiis, quia sunt etiam primae substantiae exsistentes per se" (Iunt. 1552, 8: 80r; Iunt. 1562, 8: 169r). Est autem haec propositio vera 'quidditas est eadem rei cuius est quidditas'; quidditas enim vere praedicatur de re cuius est quidditas quidditas — quidditas om. (hom.) E in eo quod quid est om. P , et ideo est eadem ipsi in actu, sed corr. ex: et E aliud est om. P in potentia, ut genus et differentia sunt unum in actu et duo in potentia, inquantum genus participatur corr. ex: participantur P ab alia aliqua P differentia. Et iuxta istam veritatem quidditatem P bene distinguit Aristoteles in II Posteriorum causam, dicens quod add. in E causa rei quaedam est eadem rei, ut forma prout est quidditas, et quaedam alia, ut causa agens et materia et forma prout est natura.Aristot., Phys. 2.7.198a22-27.

Dicendum add. est autem P quod etsi quidditas hominis sit est P eadem ipsi, ut iam dictum est, non tamen est homo; nam si sic, esset aliquod appellatum 'hominis' — quod non est verum; est enim ipsa primum significatum 'hominis', et impossibile est om. P quod primum significatum 'hominis' sit sicut P eius appellatum. Quod autem om. P hoc argumentum sit bonum 'quidditas hominis est homo; ergo est aliquod appellatum eius' patet sic: Haec propositio 'definitio hominis est homo' cuius quantitas cuius quantitas] cuiusmodi quantitatis P est non nisi singularis; hoc enim subiectum 'definitio hominis' est singulare sub definitione eo quod est definitio P . Igitur Ergo post simpliciter P simpliciter haec est singularis 'quidditas hominis est homo'. Ergo Igitur P hoc subiectum 'quidditas hominis' est singulare subiectum E ; et est homo et est homo om. P ; ergo igitur P est aliquod singulare post appellatum P appellatum sub 'homine hōc nomine P ' — quod non videtur.

Ad aliud [7.Q1B] dicendum quod haec est vera, 'homo est species', sive sumatur species in om. E hac ratione 'quod praedicatur de pluribus' etc., et hoc est inquantum stat pro forma et — forma om. P , sive in hac ratione 'quod inquantum E subicitur subiciatur P generi', et hoc est inquantum stat pro aggregato. Et est regula quod quando praedicatum insit alicui subiecto, sinit facit P aliquando subiectum stare pro appellatis, aliquando non, secundum quod secundum quod] sed pro E primo vel corr. (s. lin.) ex: et P secundario significat significato E, add. et facit ipsum P . Stare pro appellatis ut hic 'homo currit', et stare pro appellatis corr. ex: appellationis P idem post est P est quod stare pro primo significato 'hominis nominis P ' inquantum ipsum est multiplicabile P 16vb per sua appellata, aut pro secundario significato inquantum ipsum est multiplicabile per sua appellata — sua om. (hom.) P supposita. Hic autem 'homo praedicatur de pluribus' etc. om. P stat hoc quod dico 'homo' pro primo significato 'hominis nominis P ' inquantum ipsum om. P absolvitur a suis appellatis et non stat pro appellatis neque pro secundario significato; hic autem 'homo definitur' stat hoc quod dico 'homo' stat — homo] facit ipsum stare P pro secundario significato inquantum absolvitur a suis suppositis appellatis EP .

Haec igitur post est P est vera 'homo est species', quia hoc quod dico 'homo' stat pro primo om. SV significato secundum quod absolvitur. Haec autem est om. P falsa 'species est homo'; hic enim stat hoc quod dico 'homo' pro primo significato 'hominis' inquantum est multiplicabile per sua appellata. Et si quis quaerat post huius P conversam huius, dicendum quod haec est vera conversa P , 'aliqua species est homo qui definitur vel add. homo P qui est qualitas'; pro hoc enim vel pro illo stabat vel — stabat] praedicatur pro quo stat P 'homo' in subiecto. Unde in hoc argumento est figura dictionis: 'homo est species, ergo species est homo'.

Quod autem quidditas hominis non sit homo, hoc om. P potest probari alio modo alio modo] m. a. corr. ex: hoc m. P sic: Quidditas entis non est ens; ergo etc. Prima patet sic add. seu anticip. quidditas E : E 16vb Quidditas entis aut est esse aut essentia. Et videtur quod esse per Aristotelem dicentem, "Bonum non habet essentiam boni; ergo ens om. P non habet post esse P esse" [7.6.1031b8-9 tc20]. Et intelligit per esse quidditatem entis.Cf. Averroes, In Metaph. 7.20: "Et dicit, 'Si igitur bonum' etc., id est, si igitur bonum exsistens per se, scilicet genus universale, non habet quidditatem boni, tunc ens universale non habet quidditatem entis" (Iunt. 1552, 8: 80r; Iunt. 1562, 8: 170r). Quidditas igitur entis est esse; sed esse non est ens; ergo etc.

Quod esse non sit ens patet sic: Esse est actus entis; actus entis non est ens; ergo esse non est ens; ergo etc. Quod actus entis non sit ens patet Esse — patet] Sed E : Si actus entis est ens, sed actus entis est entis est entis] est entis actus SV entis actus E , ergo ens est entis ens — quod falsum est.

Ad idem: Ens significat substantiam a qua egreditur agere et ut agere; agere autem sed ante agere P non est substantia; esse est agere; ergo esse non est substantia; ergo non est ens.

Ad idem: Modi intelligendi et significandi nomen et verbum non sunt idem modus sed diversi; legere igitur non est lectio; igitur om. P nec esse ens.

Ad idem: Esse est compositio infinita; ens non est compositio; ergo etc.

Item Ad idem P , dicit beatus Anselmus corr. ex: Augustinus E quod om. P sicut se habent illa tria ad invicem, lucens post lux E , lux, lucere, sic se habent se habent om. P illa tria ad invicem ad invicem om. P , ens, essentia, esse;Anselmus, Monologion 6.6, ed. F. Schmitt, OO 1: 20. et sed P lucens non est lucere, neque lux est lucere; ergo ens neque non P est esse, neque essentia est om. P esse.

Contra Ad oppositum P : Si esse non est ens, ergo ens non est esse; sed hoc est falsum. Probatio: Quidditas rei praedicatur de re cuius est quidditas; ergo quidditas entis praedicatur de ente; sed esse est quidditas entis; ergo ens est corr. ex: esse P esse. Ergo esse est ens.

Item, ens-esse est ens; ergo esse est ens. Probatio praemissae lac. P : Ens-esse est verum; et verum est ens; ergo ens-esse est ens.

Sed contra: Si esse corr. ex: ens E est ens, ergo esse — ergo om. P ens-esse est ens. Ergo ens-esse-ens est ens.

Item, si ens-esse est ens, ergo substantiam-esse est substantia et ens, et hominem-esse est homo, et Socratem-esse est Socrates — quorum unumquodque est falsum. Quod substantiam-esse non sit ens patet sic: Si est ens, est substantia et — substantia om. (hom.) P , quia nullum aliud ens om. P est. Sed non est substantia, probatio: 'Substantiam-esse est substantia Substantiam-esse est substantia post haec P ', quanta est haec? Non nisi singularis; ergo substantiam-esse est aliquod appellatum sub hoc nomine 'substantia' — quod falsum est.

Ad idem: Substantiam-esse est substantia; ergo Socratem-esse est Socrates; sed Socrates currit; ergo Socratem-esse currit.

Ad idem: Nihil est compositio sui cum altero; sed sed — altero om. (hom.) P Socratem-esse Socratem-esse] Socratem-esse-esse S est compositio sui cum altero sed — altero om. (hom.) P ; ergo etc.

Si igitur omnes istae vel forsan: illae (i e) E negativae sint verae, 'ens-esse non est ens', et sic de aliis, sequitur sequetur P quod add. sed exp. q E nullum enuntiabile erit sit P genus vel aut P species vel individuum vel individuum] aut i. post praedicamento P in aliquo praedicamento.

Et si quis dicat quod quodlibet enuntiabile est in praedicamento qualitatis:

Contra: Qualitatem-esse Qualitatem-esse] Quantitatem-esse SV non est qualitas et est enuntiabile; ergo add. est P aliquod enuntiabile add. quod P non neque P est genus neque species neque individuum in genere qualitatis.

Ad idem: Si quodlibet enuntiabile est sit P in genere qualitatis, sub qua igitur specie? Si sub prima, ergo habitum-esse est habitus, et dispositionem-esse add. est P dispositio.

Item, si praedictae negativae sint verae, quaeratur detur P causa quare sint verae, et erit difficile assignare causam.

[Lectio VIII]

Sanitas vero Sanitas vero lac. E [7.7.1032b5 tc23].

8.Q1 Sed modo Sed modo] Consequenter P quaeratur vel forsan: quaeritur (q ur) P utrum esse sit ens.

Ad quod hoc P respondet responderet P quis quod extendendo hoc nomen 'ens' perfectum, idem, completum et ad ens diminutum perfectum — diminutum] ad ens completum et incompletum P , esse est ante esse P ens. Sed appropriando hoc nomen 'ens add. (mg.) ad ens perfectum P ' non est verum.

Sed contra: Similiter se habet ens-esse-diminutum ad ens diminutum, sicut ens sicut ens corr. (mg.) ex ras. E -esse-perfectum ad ens perfectum. Sed haec est falsa 'ens-esse-perfectum est ens perfectum'. Ergo haec est falsa haec est falsa om. P 'ens-esse-diminutum est ad P ens diminutum'. Extendendo igitur hoc nomen 'ens' non est ens-esse ens om. P ; ergo nec esse est om. P ens.

8.Q2 Consequenter quaeritur utrum enuntiabile sit ens, aut et videtur quod P non.

Si est ens, quocumque modo sumatur ens quocumque — ens om. (hom.) P , ergo ens om. P alicubi. Aut ergo ens per se extra intellectum et extra materiam, aut corr. (s. lin.) ex: et E in materia, aut in anima.

Et videtur quod in anima: Enuntiabile Essentiale E enim est verum ens E ; et verum est et verum est om. P in anima; ergo etc.

Item, per se extra materiam animam E, in materia P et non in anima non est. Nam si esset, esset om. P intelligentia intellectiva P .

In materia non est: Quidquid enim hic P est post materia P in materia est forma substantialis aut vel P accidentalis; sed enuntiabile neque est forma substantialis P 17ra neque accidentalis; nullum igitur enuntiabile habet esse nisi in anima corr. ex: aliqua P . Ergo Socratem-esse est in anima.

Sed ubi est compositio, ibi sunt componentia; ergo Socrates est in anima; igitur ergo P hic lapis est in anima — quod falsum est. Ergo Socratem-esse Socratem-esse] subiectum-esse E non est in anima.

Item, est verum complexum et verum incomplexum. Proprium autem obiectum corr. ex: subiectum P sive subiectum veri incomplexi veri incomplexi] incomplexum P non habet esse nisi in anima corr. ex: aliqua P, add. et idem esse habet proprium subiectum falsi et veri incomplexi V, sed non add. S ; ergo proprium obiectum sive subiectum veri complexi non habet esse nisi in anima; sed enuntiabile est vere verum P obiectum sive subiectum veri complexi; ergo est corr. ex: erit P in anima. Sed Et P si ipsum est in anima, ergo et extrema ipsius, vel erit aliquid in aliquo sine suis componentibus.

8.Q3 Consequenter quaeritur utrum haec sit vera, 'homo est in anima', aut vel P non.

Et videtur quod sic: "Voces sunt notae primo earum P passionum quae sunt in anima"Aristot., De interp. 1.16a3-4, tr. Boethii: "Sunt ergo ea quae sunt in voce earum quae sunt in anima passionum notae" (AL 2.1: 5). et secundario rerum. Otiose igitur significarent voces passiones add. quae sunt in anima P nisi possent stare quandoque pro passionibus. Haec vox igitur 'homo' stat aliquando solum pro passione quae est in anima; non nisi hic 'homo est in anima'; ergo haec est corr. ex: erit P vera. Et per idem medium probari potest probari potest] quod P 'Socrates est in anima'.

Et om. P ad hoc ad hoc] adhuc E dicet quis quod Socrates E 17ra non est in anima; Socrates enim quia ante Socrates P non potest intelligi, quia particularia non intelliguntur, neque etiam corr. ex: istud E habent corr. (s. lin.) ex: habet E nomen — quod probabit auctor post [7.10.1035b2-3 tc34].

Sed contra: Individuum add. in genere substantiae P est vera vere post substantia P substantia, compositum composita P ex materia et forma; et ista ita P sunt intelligibilia; ergo compositum ex his est scibile et intelligibile scibile et intelligibile] i. et s. P .

Item, causa prima dat animalibus rationalibus rationabilibus E potentiam intelligendi omnia causata et etiam se ipsum, quod maius magis P est; ergo individuum compositum. Individuum igitur est intelligibile. Et si quis illum non possit posset P intelligere, illud non provenit ex natura individui, quoniam intelligibile est de se, sed ex defectu naturae comprehendentis.

[Lectio IX]

9.Q1 Sed adhuc potest quaeri utrum haec corr. ex: hic P sit vera 'homo est in anima'.Cf. Rufus, MMet 7.6: "Quaeritur utrum haec sit vera 'homo est in anima', 'lapis est in anima', et huiusmodi" (Q290.48rb).

Et videtur quod sit quod sit om. P vera add. sic P : Sanitas Falsitas P est in anima; hoc dicit Aristoteles auctor P [7.7.1032b5-6 tc23]; ergo a simili homo est corr. ex: erit P in anima.Cf. Rufus, MMet 7.6: "Quod tales sint verae patet per Aristotelem in libro De anima, dicentem 'sanitas est in anima'. Et similiter videtur quod homo sit in anima" (Q290.48rb).

Contra Consequenter E, praem. Sed P : Si homo est in anima, ergo illud id P quod est in et P anima est homo est homo om. E . Hoc subiectum est singulare; et est homo; ergo singularis homo. Hoc autem est falsum; ergo haec est falsa 'homo est in anima'.Cf. Rufus, MMet 7.6: "Contrarium videtur: si homo est in anima, ergo illud quod est in anima est homo et singulare subiectum" (Q290.48rb).

Item, si add. haec est vera P homo est in anima, ergo a simili calor color P est in anima; ergo anima est calida colorata P — quod falsum est.Cf. Rufus, MMet 7.6: "Similiter, si calor est in anima, anima est calida — quod falsum est" (Q290.48rb).

Et si quis aliquis P dicat quod haec est vera 'species caloris coloris P est in anima', tamen haec est falsa 'calor color P est in anima':

Contra praem. Sed P : Species caloris coloris P est calor color P . Et species caloris coloris P est post immediate P immediate in anima; non homo P enim habet medium per quod est in anima, quia quare P similiter illud medium haberet medium, et sic in infinitum. Ipsa igitur species est in anima immediate; ergo calor color P est in anima.

Item Ad idem P , homo est obiectum movens moventis P intellectum non situatum nec situaliter distans a moto; ergo simul sunt; ergo om. E homo est in anima. Quod homo om. P obiectum et add. sed exp. situatum E intellectum non distant distent post situaliter P situaliter patet sic om. P : Nam si sic, esset hic homo obiectum intellectus; haec enim intentio communis om. P 'homo' non dicit obiectum situatum.

9.Q2 Consequenter quaeritur utrum haec sit vera 'Socrates est in anima'.

Et videtur quod sic: Socrates est enim om. P individuum; individuum autem est res secundae intentionis; et res secundae intentionis est in anima; ergo Socrates inquantum est individuum est in anima. Quod add. autem P individuum sit res secundae intentionis patet: Universale et particulare opponuntur relative; universale autem dicit rem secundae intentionis; ergo et particulare; ergo et individuum.

Item, homo est species; species add. autem P est res om. P secundae intentionis; ergo et om. P homo, prout est species, est res secundae intentionis prout — intentionis mg. E . A simili Socrates est individuum; individuum est res secundae intentionis; ergo etc. A — etc. om. E

Item, Socrates est in opinione est in opinione rep. P ; et opinio est in anima; ergo etc.

Item, quaeritur an si P 'Socratem' dicat dicit P plus rem animae in anima P quam 'Socrates'.

9.Q3 Consequenter quaeritur utrum enuntiabile sit in aliquo praedicamento.

Et videtur quod non: Ens enim perfectum per decem praedicamenta genera P dividitur ante per P ; sed enuntiabile non est ens perfectum sed ens verum, quod quia P est ens diminutum; ergo enuntiabile non neque P est genus neque species neque individuum in aliquo praedicamento.

Contra: Amabile et amari sunt in eodem praedicamento in eodem praedicamento] eiusdem praedicamenti P , scilicet quia P passionis; ergo a simili a simili om. P enuntiabile et enuntiari sunt eiusdem praedicamenti sunt eiusdem praedicamenti om. P ; sed enuntiari est praedicamenti in praedicamento P passionis; ergo add. et P enuntiabile. Et si sic non SV , in quo igitur praedicamento erit substantiam-esse?

9.Q4 Item, quaeritur utrum enuntiabilia sint ab aeterno.Cf. Rufus, MMet 7.7: "Quaeritur utrum plura sint ab aeterno" (Q290.48rb).

Et videtur quod sic: Multa enuntiabilia fuerunt sunt P vera ab aeterno; sed om. P verum est ens; ergo fuerunt ab aeterno; ergo plura entia ab aeterno.Cf. Rufus, MMet 7.7: "Et videtur quod sic: Quia hoc enuntiabile 'omnis triangulus habet tres angulos' etc. est verum ab aeterno, et alia similiter; ergo plura sunt vera ab aeterno. Sed cum ens et verum convertantur, plura erunt entia ab aeterno — quod falsum est" (Q290.48rb).

Sed modo videtur quod enuntiabile sit relatio sic: Quodlibet Quoddam E enuntiabile est compositio; et compositio est relatio; ergo enuntiabile est relatio. P 17rb

[Responsiones]

Ad primum [9.Q1] dicendum quod haec est vera 'homo est in anima', et haec 'calor est in anima', et haec calor — haec om. (hom.) P 'sanitas est in anima', et sic de aliis nominibus communibus. Et hoc secundum possibilitatem sermonis; iste vel forsan: ille (i e) E enim terminus 'homo' habet primum significatum et secundario significatum. Et secundario significatum Et om. (hom.) P circa intra P primum significatum sunt duo modi oppositi; primum enim significatum uno modo absolvitur ab appellatis, et hoc modo est passio sive similitudo sive intellectus qui om. P est in anima actu P , et isti significato sic exsistenti imponebatur haec vox 'homo' primo ad significandum. Est autem illud idem [significatum] alio modo, scilicet secundum quod non absolvitur ab appellatis sed est in ipsis, et sic est res extra animam, cuius est illud idem significatum sub primo modo similitudo, et sic est E 17rb haec vera 'homo non est in anima'. Unde uno modo est haec vera, 'homo add. seu rep. non (s. lin.) est in anima unde uno modo est haec vera homo E est in anima', et alio modo non. Et sub secundo modo stat hoc quod dico 'homo' hic, 'Socrates est homo', 'Plato est homo'. Idem autem dicendum add. est P de secundario significato nominis.Cf. Rufus, MMet 7.6: "Dicendum quod haec est vera 'homo est in anima' et similiter 'calor est in anima', et sic de aliis. Sed intellige hoc secundum possibilitatem sermonis. Iste enim terminus 'homo' habet primum significatum et secundarium. Circa primum duo sunt modi: uno enim modo absolvitur ab appellatis, et sic est passio sive similitudo sive intellectus, quod est in anima; et isti significato imponitur haec vox 'homo' primo ad significandum. Est autem istud idem significatum alio modo consideratum, scilicet [secundum] quod non absolvitur omnino ab appellatis, et sic est res extra animam, ut cum dicitur 'Socrates est homo'; homo enim quod praedicatur est aliud quam pura intentio. Nec est vere homo secundum quod dicit Aristoteles 'animal quod praedicatur non est animal', nec homo pari ratione, sed est commune et non est substantia. Et secundum quod omnino absolvitur ab appellatis est in anima lectio dubia E , aliis duobus non" (Q290.48rb).

Ad argumentum in contrarium oppositum P dicendum quod est figura dictionis, quia cum dico 'homo est in anima', hic stat hoc nomen 'homo' pro primo significato et sub primo modo. Sed cum dico 'illud id P quod est in anima est homo', hoc nomen 'homo' stat hic s. ante hoc P pro primo significato et om. P sub secundo modo.

Et dicendum quod non potest converti haec propositio 'homo est in anima', quia hoc quod dico 'homo' non potest stare in praedicato praedicamento E pro primo significato et sub primo modo. Et haec est causa add. quia P : Cum hoc nomen 'homo' sit est P in praedicato, est ut inhaerens. Sed inhaerentia est add. ut P secundus modus supra supponendo P primum significatum 'hominis nominis P '. Non potest igitur stare hoc nomen 'homo' in praedicato pro primo significato sub primo modo.

Ad aliud add. dicendum P quod calor color P est in anima, non tamen sequitur quod anima sit calida colorata P ; si enim hoc quod dico 'calor color P ' staret pro primo significato sub secundo modo, tunc sequeretur. Sed non sic stat, immo pro primo add. sed del. modo P significato sub primo secundo E modo.

Ad aliud [9.Q2] dicendum quod haec est vera 'Socrates est in anima'; Socrates enim est vere intelligibile. Unde haec vox 'Socrates' primo imponitur similitudini rei et secundario rei. Unde hic, 'Socrates est in anima', stat post Socrates P hoc nomen 'Socrates' pro similitudine sive specie Socratis quae est in anima.

Ad argumentum in oppositum dicendum quod hic corr. ex: haec E lapis non est in anima, et hoc quia quod P per hoc pronomen nomen E 'hic corr. ex: lapis E ' definitur quod esse lapidis est extra animam et non est in anima. Unde haec est vera 'lapis est in anima', haec autem tamen P falsa 'hic lapis est in anima'. Et quod Socrates sit intelligibile intelligibilis P , hoc sic P patet; compositum enim est vere intelligibile per suam speciem, et suae speciei imponitur primo nomen eius; Socrates secundo E autem est compositum.

Ad aliud dicendum quod verum est quod conclusum est; hoc enim nomen 'singulare' dicit rem dicit rem] est nomen P secundae intentionis, et similiter hoc nomen 'individuum'.

Ad aliud [9.Q3] dicendum om. P quod hoc nomen 'enuntiabile' ratione sui significati est de praedicamento passionis, sed ratione suppositorum non est de in P aliquo praedicamento, utpote substantiam-esse om. E non est genus non est genus] erit non igitur E neque species neque individuum in aliquo praedicamento.

Ad aliud dicendum quod enuntiabile post suppositi P ratione suppositi dicit esse de altero simpliciter vel in parte: simpliciter ut hic, Socratem-esse; in parte ut hic, Socratem-esse-album. Unde enuntiabile cadit sub esse add. et P , non sub ente, et ideo bene om. P ponit Aristoteles duas divisiones rerum in principio Praedicamentorum, et est una eorum quae sunt, alia add. est P eorum quae dicuntur;Aristot., Praed. 2.1a16-b9. enuntiabile enim non cadit sub ente, sed sub definibili sive dicibili definibili sive dicibili] scibili P .

Ad aliud argumentum om. P dicendum quod enuntiabile est in anima solum; enuntiabile enim est verum, et add. etiam P, add. ultra sed del. sub ente P verum est in cognitione sive in anima coniungente praedicatum cum subiecto.

Ad aliud om. P argumentum in rep. E oppositum dicendum quod substantia composita est vere quid intelligibile. Et ideo haec est vera 'Socrates est in anima'.

Et tamen si quis negaret istam hanc P , 'Socrates est in anima', posset concedere istam vel forsan: illam (i am) ante concedere P 'Socratem-esse est om. P in anima add. coniungente praedicatum V '. Et hoc quia accusativus casus addit significat post intelligendi P modum alium ante modum P, altum E intelligendi quam rectus; in recto enim nihil dat intellectus dat intellectus] datur intelligi P rei significatae per rectum quod ipsa res non habuit habuerit P prius. In obliquo autem dat add. sed exp. rectum P modum alium ante modum P quam habet res extra animam extra animam om. P . Unde obliqua obliqui P causantur ex diversis modis intelligendi rem eandem rem eandem om. P . Et ideo 'Socratem add. dupliciter P ' dicit modum intelligendi ab anima; intellectus enim cui primo imponitur haec vox 'Socratem' illo modo intelligitur sicut significatur. Ideo praem. Et P sub isto modo intelligendi est in anima.

Et nota quod accusativus casus reddens suppositum infinitivo modo om. P et infinitivus modus maximam habent habet E affinitatem. Unde accusativus casus stat pro intellectu cuius est illa vox primo nota, et hoc cum reddat suppositum infinitivo modo. Et hoc est om. P propter compositionem, quae est res animae; non autem stat pro ipsa re om. P nisi per accidens.

Ad aliud [9.Q4] dicendum quod P 17va non sunt plura ab aeterno, et tamen sunt plura enuntiabilia ab aeterno vera. Nec valet hoc argumentum 'enuntiabilia sunt vera ab aeterno; ergo sunt ab aeterno'.Cf. Rufus, MMet 7.7: "Dicendum quod non sunt plura ab aeterno, et tamen sunt plura enuntiabilia ab aeterno vera. Nec tenet hoc argumentum: enuntiabilia plura sunt vera ab aeterno, ergo sunt ab aeterno" (Q290.48rb).

Ad argumentum in oppositum dicendum quod verum quoddam corr. (s. lin.) ex: quod P cadit in cognitione nostra om. P , et illud verum vel forsan: nomen E cadit sub ente, et ad ipsum sequitur [ens]. Et si accipiatur hoc modo verum, non est haec propositio vera, 'enuntiabilia sunt vera ab aeterno'. Est autem aliud verum quod cadit add. sub ente P in cognitione primae causae, et illud verum non E 17va est sub ente, nec ad illud verum sequitur ens, et illo modo sunt enuntiabilia vera ab aeterno, nec ex hoc sequitur quod sint ab aeterno.Cf. Rufus, MMet 7.7: "Ad argumentum in oppositum dicendum quod verum quoddam cadit in cognitione nostra, et illud verum cadit sub ente et ad ipsum sequitur. Et si accipiatur hoc modo verum, non est haec propositio vera 'Enuntiabilia sunt ab aeterno vera'. Est autem aliud verum quod cadit in cognitione primae causae, et istud verum non est sub ente, nec ad illud verum sequitur ens, et illo modo veri sunt enuntiabilia vera ab aeterno, nec ex hoc sequitur quod sint ab aeterno" (Q290.48rb).

[Lectio X]

Et forte quaeret aliquis Et — aliquis om. E [7.9.1034a9 tc29].

10.Q1 NotabilitatesIntroductio quaestionis ("Notabilitates — univocationem") deest in codice P. quas dat Commentator intelligendae sunt secundum hunc modum: Auctor in hoc capitulo multum conatur destruere ideas Platonis, et huius gratia monstravit has duas propositiones: 'generans et generatum sunt unum in forma et diversa in numero' [7.8.1033b29-32 tc28] et 'omne quod fit fit a ex NSV sibi convenienti' [7.9.1034a21-23 tc30]. Habitis enim his habetur univocatio, quia habetur intentio communis praedicabilis de aliquibus univoce. Et sic destruitur opinio Platonis; illa enim opinio destruxit destruebat NSV univocationem.Averroes, In Metaph. 7.31: "Haec igitur est summa eorum quae dicuntur in hoc loco, scilicet quod si sint formae hic separatae, nihil prosunt in generatione, et quod generatio est ex rebus convenientibus secundum formam et diversis secundum numerum" (Iunt. 1552, 8: 85r; Iunt. 1562, 8: 180v).

Intendit igitur om. P auctor monstrare demonstrare P quod generans particularia ista ante particularia P, vel forsan: illa (i a) E non est forma separata om. P per se, sed est om. P aliquid aliquod P materiale commune conveniens P quoquo modo add. cum P generato in nomine.

Contra hoc haec P autem sunt valde difficiles quaestiones et difficiles om. P rationes quae improbant hoc et quae moverunt s. lin. P Platonem ponere formas separatas generantes formas istorum istarum E sensibilium singularium P . Et est prima ratio talis: Omne quod educitur de potentia ad actum educitur per aliud aliquid P exsistens in actu sui generis aut suae speciei. Et haec propositio vult idem quod ista vel forsan: illa (i a) P , 'omne quod fit fit a ex S sibi convenienti a sibi convenienti] etc. P '. Animalia autem et plantae quaedam educuntur de potentia ad actum et non generantur ex semine; in materia ipsorum nihil est actu sui generis et suae speciei per quod educantur educuntur de potentia ad actum P ; et oportet ut quod P sit aliquid aliquod P tale per primam propositionem; igitur ergo P est aliqua forma separata in actu educens talia animalia et plantas post tales P tales de potentia ad actum.Averroes, In Metaph. 7.31: "Et in hoc quod dixit sunt multae quaestiones difficiles, quoniam cum fuerit positum quod illud quod est in potentia sit in actu ab illo quod est sui generis aut suae speciei in actu, et nos videmus hic plura animalia aut plures plantas exire de potentia in actum sine semine quod generatur a suo simili secundum formam, et ex hoc existimatur substantias et formas esse dantes istas formas per quas sunt animalia et plantae. Et haec est maior ratio quae attribuitur Platoni" (Iunt. 1552, 8: 85r; Iunt. 1562, 8: 180v).

Alia autem om. P ratio add. est P quae est contra Aristotelem add. et P est de anima sensitiva et vegetativa sensitiva et vegetativa] v. et s. P quae educuntur de potentia ad actum ex semine. Et est talis: In semine non est om. P aliqua forma actu per quam educatur anima vegetativa vel sensitiva vel sensitiva post actum P de potentia ad actum; sed oportet per praedictam propositionem ut sit anima add. alia SV in actu per quam educantur istae vel forsan: illae (i e) E animae de potentia ad actum; erit igitur aliqua anima separata talis, et sic erit aliqua forma separata, generans istas rep. P animas particulares sui generis aut suae speciei.Averroes, In Metaph. 7.31: "Et dicitur etiam quod, cum forma substantialis in quolibet ente est aliquid additum formis complexionalibus in rebus miscibilibus et primis qualitatibus quattuor, ut forma levitatis in igne et gravitatis in terra et maxime animae, quoniam manifestum est animam esse additam addittam Iunt. 1562 formis complexionalibus, istae igitur formae additae qualitatibus aut generantur ex se, et tunc generatio erit a non-generante. Aut generantur ex aliquo extrinseco, et illud extrinsecum aut est aliquod individuum illius speciei, aut generis, aut forma separata. Sed quia formae rerum generabilium a semine generantur, neque a genere neque a specie, necesse est formas esse quae dant eis formas. Et hoc non solummodo existimatur in non-generabilibus ex semine, sed in generabilibus etiam; in semine enim non est anima in actu sed potentia, et omne quod est potentia indiget aliquo in actu" (Iunt. 1552, 8: 85r; Iunt. 1562, 8: 180v).

Tertia Tertia — speciei in imo folio E ratio add. talis P : Formae substantiales elementorum non sunt qualitates Tertia — speciei in imo folio E activae s. lin. E nec corr. ex: aut P passivae; et generantur; ergo educuntur de potentia ad actum per Tertia — speciei in imo folio E aliquid aliquod P in actu sui generis aut suae speciei Tertia — speciei in imo folio E . Generetur autem Generetur autem] Cum a. generatur P ex terra ignis; hic om. P educitur levitas de potentia in actum per aliud aliquod P leve in actu. Haec levitas per quam educitur, cuius est et ubi est? Non est post autem P autem levitas ignis; formae autem enim SV substantiales elementorum non agunt non agunt om. P neque patiuntur; ergo non generant. Igitur Ergo non P erit alia levitas in actu a levitate istius ignis per quam educitur educatur P etc. de potentia ad actum P Ista autem levitas non est in materia terrae; nondum enim est add. ibi P levitas in actu. Est igitur levitas ista om. P actu separata, et sic erit add. ibi P aliqua forma actu om. P separata.Averroes, In Metaph. 7.31: "Et existimatur quod non solummodo dat formas animatas et formas substantiales quae sunt consimilium partium, sed etiam formas substantiales quae sunt elementorum; apparet enim quod elementa non patiantur neque agant nisi per qualitates, non per formas substantiales. Et universaliter apparet quod non sunt hic potentiae agentes nisi quattuor qualitates, et istae non sunt formae substantiales. Et ideo non dicimus quod levitas et gravitas sunt activae aut passivae. Et universaliter ista quaestio fundatur super propositiones, quarum una est quod illud quod est in potentia non exit in actum nisi ab aliquo extrahente extrahentae Iunt. suae speciei aut generis. Et quod formae substantiales materiales neque sunt activae neque passivae essentialiter, et quod activae et passivae sunt primae qualitates. Et ex istis sequitur ut agens istas formas sint principia non naturalia" (Iunt. 1552, 8: 85r; Iunt. 1562, 8: 181r).

Et si quis dicat quod calor ignis generantis inducit reducit P calorem ignis generati et postea levitatem:

Dicit falsum; secundum enim hoc erit passio prior forma substantiali — quod est impossibile.

Quarta ratio talis: Ex motu generatur calor, et ita ignis. Motus autem non generat formam substantialem ignis add. quia non est sui generis S aut suae speciei. Ergo quando motus generat calorem, oportet esse ut sit P alia aliqua P forma separata in actu in actu om. P dans formam substantialem ignis igni P , quae quod E quidem quid P forma alia in actu sit sui generis et suae speciei.Averroes, In Metaph. 7.31: "Et etiam potest aliquis dicere quod formae elementorum proveniunt a datore formarum, quoniam videmus a motu generari ignem in actu ex eo quod est ignis in potentia, et non possumus dicere quod motus facit formam substantialem ignis" (Iunt. 1552, 8: 85v; Iunt. 1562, 8: 181r).

Ad hoc haec P respondet Commentator sic, primo dicens quod nullus antiquorum intellexit Aristotelem in hoc loco; Aristoteles enim intellexit intelligit post loco P in hoc loco quod generans res aliquas ante res P, alias E, istas SV naturales est necessario necessaria ante est P natura post aliqua P aliqua in materia. Antiqui autem enim P non intellexerunt istam vel forsan: illam (i ā) E conclusionem, 'quod generatur non est forma tantum'; putaverunt autem enim P formam generari — quod quia P si forma generaretur solum, oporteret necessario om. P esse om. E datorem formarum. Unde ignorantia istius conclusionis deduxit ducebat P istos eo P in illum errorem. Debemus igitur ergo P intelligere, ut dicit, quod generans formam, hoc est per accidens, et generans materiam in materia EP non est aliud et aliud — et hoc est om. P quod forma non generatur generat P per se, nec neque P materia, sed unum est generans add. per se P , scilicet generans compositum; P 17vb si enim aliud et aliud esset generans materiam et formam, generans et generatum essent duo in actu vel duo essent in actu, scilicet materia et forma. Ergo ex his nunquam fiet fieret P unum in actu s. lin. E . E 17vb Item, si esset unum in actu ex his, unum in actu generaretur generatur P a ex P duobus in actu — quod falsum est. Igitur est post generans P unum et idem generans, unum scilicet compositum, transmutans autem in P materiam et formam. Illud autem generans in veritate non est separatum quid a materia, sed hoc P est omne generans aut add. est P corpus habens qualitatem activam et aut P passivam, aut virtus vel potentia quae est in materia, quae agit per corpus habens qualitatem activam et vel P passivam. Et ideo non sunt generans et generatum distincta disticta ! P loco et situ. Et sic in generatione universaliter ante in P, naturaliter SV excluditur dator formarum.Averroes, In Metaph. 7.31: "Et demonstratio Aristotelis in hoc est quod formae non generantur per se, quoniam si sic esset, tunc generatio esset non a materia, et cum ita sit, generatum est formans. Generans igitur est illud quod movet materiam donec recipiat formam, id est, illud quod extrahit ipsam de potentiam ad actum. Et illud quod movet materiam necessario est corpus habens qualitatem activam aut potentiam quae agit per corpus habens qualitatem activam. Et si illud quod generat subiectum formae esset aliud a generante formam, tunc subiectum et sua forma essent duo in actu — quod est impossibile. Et quia subiectum formae non habet esse nisi per formam, ideo actio agentis non pendet ab ipso nisi secundum quod pendet de forma etiam, cum actio agentis non pendet a forma neque de subiecto sine forma. Et cum ita sit, manifestum est quod actio agentis pendet ex subiecto propter hoc quod pendet de forma. Illud igitur quod generat subiectum formae est illud quod generat formam; immo non generat subiectum nisi quod generat formam. Et si subiectum formae generaretur ab aliquo agente, et forma ex alio, tunc unum actum secundum quod est actum unum generaretur a duobus agentibus — quod est impossibile. Secundum hoc igitur debet homo sustentari in hoc loco, et homines erraverunt in hoc quia non intellexerunt demonstrationem Aristotelis" (Iunt. 1552, 8: 85v; Iunt. 1562, 8: 181v).

Ad primum add. autem P quod obicitur sic respondet responde P quod corpora supracaelestia dant materiae putrefactae aliquid loco seminum et loco virtutum quae sunt quae sunt om. P in seminibus. Et illa illae P quae dant sunt virtutes luminares nobiles solis et lunae et aliarum stellarum, quae miscentur ad invicem, et virtutes istae sunt in materia putrefacta et movent materiam ad formam ultimam generati.Averroes, In Metaph. 7.31: "In generabilibus autem non ex se, id est casu, apparebit quod corpora caelestia sunt illa quae dant istis aliquid loco seminum et virtutum quae sunt in seminibus et in eis quae generantur ex semine" (Iunt. 1552, 8: 85v; Iunt. 1562, 8: 181r).

Et dicendum quod non oportet quod generans sit eiusdem generis proximi aut specialissimae post speciei P speciei cum generato, sed quod habeat habeant P qualemcumque convenientiam. Illae Similiter P autem virtutes quae recipiantur recipiuntur P in materia putrefacta habent convenientiam cum forma animalium et plantarum quae generantur non s. lin. ante generantur P ex seminibus. Maiorem tamen autem P habent post convenientiam P convenientiam cum generatis quam quod tam generans quam generatum sit substantia vel quam in intentione communi generabili generali P ; si enim non esset maior convenientia inter generans et generatum, quaecumque substantia posset generare quamcumque substantiam.

Consequenter Commentator P respondetNon respondet Commentator expressis verbis, sed supplet Rufus, ut videtur. ad tertium et ad quartum sic quod levitas non generatur, quae est forma ignis, sed compositum generatur, scilicet ignis. Et generans in actu illum ignem est alius ignis.

Ad secundum dicendum quod agens inducens sive generans animam sensitivam et vegetativam sensitivam et vegetativam] v. et s. P in semine est in ipso semine, et est post generans P illud aliud E generans aliqua virtus nobilis. Et hanc virtutem comparat compararum E, appellat P, assimulat SV Aristoteles in XVI De animalibus intellectui sive artifici intellectui sive artifici] intellectum s. artificem P et appellat has virtutes virtutes om. P divinas.Aristot., De generatione animalium 2.3.736b27-33. Averroes, In Metaph. 7.31: "Nos autem dicamus quod cum considerata fuerit demonstratio Aristotelis in hoc loco super hoc quod formae materiales sunt generantes formas materiales, apparebit quod semina sunt illa quae dant formas rerum generatarum a seminibus per formas quas dederunt semina generantia. In generabilibus autem non ex se, id est casu, apparebit quod corpora caelestia sunt illa quae dant istis aliquid loco seminum et virtutum quae sunt in seminibus et in eis quae generantur ex semine, et quod omnia ista sunt virtutes naturales divinae generantes sibi similia secundum quod artes generant sua artificiata. Et ideo dicit Aristoteles in libro De animalibus quod hae sunt similes intellectui, scilicet quia agunt actiones intellectuales" (Iunt. 1552, 8: 85v; Iunt. 1562, 8: 181r).

Et de his virtutibus dubitavit dubitabat P Galienus; considerare enim de his pertinebat ad eum, quia istae sunt formae generativae formarum aliquorum animalium. Et dixit Galienus quod nescivit nesciebat P utrum talis virtus esset dator creator P vel aut P non. Et dicit Commentator quod qualiscumque sive quaecumque quodcumque SV sit illa virtus, non operatur nisi per calorem qui quae P est in semine. Et non debemus intelligere quod sit forma caloris in semine in semine om. P sicut anima vegetativa add. et P est forma caloris corporis post naturalis P naturalis; anima enim vegetativa est in calore naturali illius P et forma et motor. Ista vel forsan: Illa (i a) E autem virtus non est nisi om. E sicut motor tantum. Unde illa virtus est in om. P calore sicut anima est inclusa in corporibus supracaelestibus.Averroes, In Metaph. 7.31: "Et istae virtutes assimulantur intellectui in hoc quod non agunt per instrumentum corporale, et in hoc differunt istae virtutes generativae, quas medici vocant formativas, a virtutibus naturalibus quae sunt in corporibus animalium. Istae enim agunt non actione intellectus operativi, sed agunt per instrumenta terminata et membra propria; virtus autem informativa non agit per membrum proprium. Et ideo dubitavit Galenus et dicit, 'Nescio utrum ista virtus sit creator aut non'. Sed universaliter non agit nisi per calorem qui est in semine, non ita quod sit forma in eis, sicut anima in calore naturali, sed ita quod sit inclusa in eis, sicut sicus ! Iunt. 1562 anima est inclusa in corporibus caelestibus" (Iunt. 1552, 8: 85v; Iunt. 1562, 8: 181r-v).

Et hoc sic exponitur: Corpus supracaeleste est animatum secundum Aristotelem, non tamen eo modo habet animam quo et animal; animal enim habet animam quo — animam om. (hom.) P ut formam sui unitam et coniunctam ei. Unde ipsa est motor et forma; corpus autem caeleste habet animam quae qua E est motor solum et non forma, sicut nauta in navi est ante in P motor tantum et non forma. Unde intendit dicere quod haec virtus quae est motor non est nisi om. P virtus animae producendae, et illa virtus add. non E est prior prius P quam animal.

Et si quis dicat contra: Virtus non est praeter substantiam cuius est virtus; ergo haec virtus non est praeter substantiam animae; sed quando est substantia animae, tunc est animal Et — animal om. (hom.) P ; ergo haec virtus non est prius prior P quam animal:

Ad hoc dicendum quod cum est hic haec P virtus, tunc est substantia animae vegetativae, et non sequitur 'ergo est animal'. Ipsa enim tunc est motor solum et non forma; primo enim praeparat in materia in materia] materiam P ut postea sit ante postea P ipsa forma ante ipsa P eiusdem materiae, et cum fiat forma, tunc est animal. Unde ipsa om. P ut motor antecedit se ut forma. Et quando est motor, tunc sunt duo in actu; et quando est forma, tunc sunt unum in actu et — actu om. (hom.) P . Sed super hoc est quaestio difficilis quae super — quae] quia haec quaestio est difficilis P postea declarabitur.

[Lectio XI]

Et est iste sermo significat Et — significat om. E [7.9.1034b7 tc32].

11.Q1 Sed adhuc Sed adhuc om. P quaeratur quaeritur P de ista propositione 'ens-esse est ens om. P ' utrum sit vera aut non.

Et videtur quod sit vera: Sumatur enim ens diminutum in praedicato praedicamento E . Haec propositio est vera 'ens-esse est ens diminutum'. Probatio: Ens-esse est enuntiabile; ergo verum vel falsum. Ergo est ens diminutum Probatio — diminutum om. (hom.) P . Et si est ens diminutum, est ens; ergo item P sive hoc quod dico 'ens' sumatur pro ente perfecto sive pro ente diminuto, erit haec propositio vera, quia et post ens P ens-perfectum-esse est ens, quia add. enuntiabile et P verum, et ens-diminutum-esse [di]minutum — verum in ima columna P est om. P ens, [di]minutum — verum in ima columna P quia add. enuntiabile P verum [di]minutum — verum in ima columna P . P 18ra Et si ens-diminutum-esse est ens diminutum, ergo propositionem-esse est s. lin. P propositio add. et enuntiabile-esse est enuntiabile P , et sic de aliis complexis.

11.Q2 Item, quaeritur utrum haec propositio sit vera 'verum-esse est verum'. E 18ra

Et videtur quod sic: Verum-esse est compositio; et add. compositio P est proprium post subiectum P subiectum veri vel falsi; ergo est verum vel falsum. Et constat quod verum, si aliquod istorum est sit P . Et si hoc est verum, ergo a simili ens-diminutum-esse est ens diminutum. Vera igitur erit propositio ubi Et — compositio om. P praedicatum primum E est Et — compositio om. P compositio add. compositum E .

Item, 'verum est', haec est vera, quia veritas est. Ergo Quare P verum-esse est verum.

Item, verum est in anima; ergo alicubi est; ergo etc. est P Ergo Item P verum-esse est verum.

Item, videtur quod significatum alicuius termini potest esse appellatum vel forsan: appellativum (appllatm̄) E eiusdem termini sic: Sumatur 'ens diminutum'. Significatum huius termini cui primo imponitur haec vox est in anima et in cognitione; ergo est verum; ergo ens post est P est diminutum. Ergo significatum vel forsan: significat E 'entis diminuti diminutum E ' est appellatum vel forsan: appellativum (appllatm̄) E 'entis diminuti'.

Item, significatum huius dictionis est aliquid singulare; et non est species lapidis nec hominis et sic de aliis; ergo est aliquod Item — termino om. P appellatum vel forsan: appellativum (appllatm̄) E per se sub hoc termino Item — termino om. P .

Item, significatum huius termini 'verum' est appellatum eiusdem nominis termini P . Probatio: Significatum huius nominis est in anima; appellata enim eius non possunt esse nisi in anima, sicut species lapidis et sic de aliis. Illud Aliud E autem significatum signum (sig m) E est unus singularis intellectus cui primo imponitur haec vox 'verum' et est in anima; ergo est quoddam verum, quia hoc ens diminutum est; igitur appellatum 'veri'.

Item, illud aliud E significatum est singularis post intellectus P intellectus et non est iste vel forsan: ille (i e) E intellectus qui est species lapidis nec vel P species asini, et sic de aliis. Nec comprehendit ista vel forsan: illa (i a) P ; non enim praedicatur de istis; intellectus enim cui imponitur hoc nomen 'verum' non est intellectus cui add. primo P imponitur hoc nomen 'homo'. Illud ergo significatum est sub vero simpliciter et est singulare; verum post igitur P igitur singulare; ergo igitur P appellatum 'veri'.

11.Q3 Item, quaeratur vel forsan: quaeritur (q ur) P quare illud quod praedicatur de pluribus hominibus per hoc nomen 'homo' non est homo.

Et si aliquis dicat quod haec est causa, quia si esset homo, esset singularis homo, et non est talis:

Haec nulla causa ante nulla P est, ut videtur, quia potest esse homo, non tamen singularis homo.

Sed contra hoc sic: 'Hoc sic Hoc om. (hom.) E significatum est homo', demonstrato significato 'hominis huius nominis homo P ', haec est singularis haec est singularis] et propositio s. est P . Ergo subiectum singulare add. et est homo ut ponitur P ; ergo est aliquis homo.

Ad hoc potest dici aliquis dicere P quod etsi in corr. P haec propositio sit singularis, tamen illud id P quod subicitur non est singulare respectu illius cui subicitur, sed respectu huius quod praedicatur de multis etc. om. P Unde Et ita unum P significatum hominis huius SV non est singulare respectu hominis sed est par ei ante par P in ambitu, quia est ipsum idem ipse P . Non valet om. P igitur ergo si P 'est singulare, ergo add. est P singularis homo'.

11.Q4 Item, vultne Aristoteles cum dicitur, "Quod praedicatur de pluribus" etc. [7.13.1038b29-1039a2 tc48], quod hoc sit verum per appropriationem et non ex virtute sermonis, sed quod illud quod praedicatur de pluribus hominibus add. cum P sit homo ex de P virtute sermonis, aut non?

Item, dicit Aristoteles in Praedicamentis quod est substantia prima et secunda, et quod secunda praedicatur de prima.Aristot., Praed. 5.2a11-b6. Homo igitur qui est secunda substantia, secundum ipsum, est substantia, et ille s. lin. P homo est om. P qui praedicatur de pluribus hominibus. Ergo quod praedicatur de pluribus hominibus Ergo — hominibus om. (hom.) P est substantia; ergo homo, quia non est om. P alia substantia.

Item, haec vox 'homo' primo imponitur intellectui; ergo aliquando potest stare pro solo intellectu. Sed ille intellectus est primum significatum add. huius nominis homo P quod add. praedicatur P de pluribus etc. hominibus P ; vere quod v. post dicere P ergo add. videtur quod P possum dicere 'hoc hōc P significatum add. hominis P ', demonstrato significato 'hominis', 'est homo'; quare quia E haec erit vera 'qualitas quae praedicatur de pluribus hominibus est homo'.

Item, haec est vera 'homo est homo om. P ', et haec est vera 'illud quod illud quod] homo qui P praedicatur de pluribus hominibus add. est homo P per hoc nomen "homo" est illud id P quod praedicatur de pluribus hominibus per hoc nomen "homo"'. Sed homo est illud quod praedicatur de pluribus hominibus per hoc nomen 'homo' Sed — homo 2 om. (hom.) P ; homo enim praedicatur de pluribus hominibus, et non nisi sub hoc nomine. Ergo illud quod praedicatur de pluribus hominibus om. P per hoc nomen 'homo' est homo; sicut enim om. P subiectum unius propositionis se habet ad praedicatum alterius propositionis, sic subiectum alterius propositionis (id est secundae id est secundae] scilicet scientiae P ) se habet ad praedicatum primae propositionis per commutatam proportionem.

[Lectio XII]

Sed dimittamus hoc et perscrutemur Sed — perscrutemur om. E [7.10.1034b33 tc34].

12.Q1 Quaeratur vel forsan: Quaeritur (quaer ur) P, add. hic P, praem. Et cum illud quod definitur est totum et aggregatum (congregatum V) ex materia et forma NV, sed non praem. S utrum illud id P quod definitur sit forma tantum aut compositum add. tantum E .

Et videtur quod forma tantum: Ostendit enim quod partes definitionis sunt add. partes P formae tantum [7.10.1035b13-16 tc35]; compositum igitur ex materia et forma non definitur; igitur forma [tantum] definitur igitur — definitur om. (hom.) P .

Contra: Dicit Aristoteles in octavo huius philosophiae quod substantiae simplices impossibile est ut habeant definitionem definitiones P , sed aggregatum.Aristot., Metaph. 8.3.1043b28-32. Cf. Averroes, In Metaph. 8.9: "impossibile enim est ut formae ultimae in definitionibus habeant definitionem, quoniam formae ultimae sunt simplices, et definitiones sunt compositorum" (Iunt. 1552, 8: 102r; Iunt. 1562, 8: 217r).

Item, si illud quod definitur sit aggregatum, cum partes definitionis sint add. partes P formae tantum, nulla definitio dicet docet P totam naturam materiam E definiti.

Item, 'animal rationale' est definitio hominis; et 'animal' significat aggregatum; partes ergo definitionis hominis non sunt est E forma tantum om. P .

Item, 'homo' habet duplex significatum signatum SV . Quaeritur cui istorum E 18rb attribuitur definitio. Si primo significato, igitur ergo P forma tantum definitur — quod est contra Aristotelem. Si secundario, P 18rb ergo aggregatum definitur.

Dicendum praem. Ad haec P quod illud quod definitur est aggregatum ex materia et forma, ut secundum significatum 'hominis habens P ' definitur, congregatum aggregatum P tamen cum materia non definitur; congregatum aggregatum P enim cum materia, hoc est aggregatum om. P, congregatum SV cum materia sensibili et transmutabili, quae materia in actu exprimitur et significatur ex parte definiti definitur E (verbi gratia, 'homo hic P sanguineus consanguineus SV ', 'circulus cupreus'). Tale add. enim P non definitur, sed aggregatum ex materia et forma, ut homo. Et in definitione talis aggregati non debet expresse significari materia, sed infinite. Sed partes definitionis talis definiti debent dicuntur P esse formae tantum; definitio enim declarat definitum et praedicatur de definito, et forma similiter prout est commune esse SV et om. P nominans nominalis E et qualificans definitum, et non in ratione in qua est natura ex qua cum materia fit compositum. Materia autem non praedicatur de aliquo, et ideo materiae non est definitio, neque nec P ipsa est pars definitionis vere et simpliciter.

12.N1 Et nota quod esse omne P [est] quod praedicatur vel om. P simpliciter vel aut P in parte, et est EP non ens. Et ideo in qualibet propositione praedicatur hoc verbum 'est', quod significat esse nominans et qualificans subiectum. Si autem aliquid add. aliud P apponatur super supra P hoc quod dico 'est om. P ' in praedicato, non debet esse ens; illud enim, quodcumque sit, debet specificare esse quod significat 'est'. Ergo debet significare formam, ex quo hoc verbum 'est' praedicatur nominans et qualificans subiectum. Et ideo haec 'Socrates homo P est Socrates' non est conveniens praedicatio, quia Socrates est solum ens et non esse, et ideo non potest specificare hoc verbum 'est' significans esse subiectum informans et formans S, et formam V , nominans et qualificans.

[Lectio XIII]

Res autem totales Res autem totales om. E [7.10.1036a2 tc35].

13.Q1 Adhuc potest post plus P plus quaeri de hoc quod dicit Aristoteles quod partes verae definitionis sunt partes formae et non materiae [7.10.1035b33-34 tc35].

Ex hoc verbo post enim P enim videtur quod substantia definita sit definita sit] definitur a P forma tantum, et etiam per ipsum Aristotelem dicentem quod "definitio est totius et formae" [7.11.1036a28-29 tc37], et per hoc quod dicit, "Formae et illius istius P quod quia P habet definitionem non sunt partes" [7.10.1035a21 tc34]. Per ista vel forsan: illa (i a) P enim, ut videtur, vult innuere quod aggregatum non habet definitionem. Nec materia habet; hoc praem. et P patet post se P per pars P se. Ergo formae tantum erit definitio.

Contra Consequenter E : [A] Dicit add. Aristoteles P in octavo huius philosophiae quod substantiae simplices non definiuntur, sed quod substantia sola post composita P composita definitur;Aristot., Metaph. 8.3.1043b28-32. Cf. Averroes, In Metaph. 8.9: "impossibile enim est ut formae ultimae in definitionibus habeant definitionem, quoniam formae ultimae sunt simplices, et definitiones sunt compositorum" (Iunt. 1552, 8: 102r; Iunt. 1562, 8: 217r). ergo eius est definitio. Ergo si definitio dicit quidditatem post totam P totam rei, cum substantia composita definiatur, non erunt solum partes definitionis partes formae.

[B] Item, definitum est aggregatum, ut dicit Commentator;Vide infra in responsionibus, ubi Rufus extrahit hanc doctrinam ex dictis Commentatoris tam in hoc libro quam in libro primo. ergo partes definitionis erunt partes aggregati. Ergo si pars aggregati est materia, pars definitionis erit materia.

[C] Item, definitio facit vere scire definitum; sed definitum non potest vere sciri nisi sciantur eius principia; oportet igitur ergo P quod in definitione ponantur principia definiti. Sed materia est unum principium definiti. Oportet igitur ergo P ut materia ingrediatur definitionem, ad hoc ut cognoscatur vere definitum.

[D] Item, definitio debet esse idem cum definito; sed non esset definitio idem cum definito nisi materia esset pars definitionis; ergo etc.

Ad quaesita dicendum et primo ad ultimum [13.Q1D] sic: Definitio uno modo est ante uno P idem add. cum P definito, et om. P alio modo non; non enim est definitio idem definitio idem] i. d. cum P definito sicut ens in actu est idem enti in actu. Ens enim in actu impossibile est praedicari de ente in actu vera praedicatione; definitio autem sed ante definitio P praedicatur post vere P vere de definito. Unde definitionem esse idem add. cum P definito est definitionem habere identitatem cum definito solum per praedicationem, et hoc est quod sicut praedicatum essentiale inest subiecto substantiae SV respectu rep. P cuius est essentiale, non sicut ens enti sed sicut esse enti; praedicatum enim non est rep. P ens sed esse. Unde praedicatum est idem add. enti E subiecto sicut esse enti, sicut definitio est idem definito; est enim definitio esse respectu definiti. Et huic consonat Commentator cum dicit quod definitio est idem definito solum post praedicationem P per praedicationem, non nec P hoc modo idem quod ipsa definitio, quae est forma, sit definitum sit definitum] sic definitur E , quod est habens formam; et per hoc ultimum insinuat quod definitum est aggregatum.Averroes, In Metaph. 7.40: "Et cum sit declaratum quod partes substantiae quoquomodo sunt partes definitionum, et definitio habet unum sermonem, quia res definita est una essentialiter, et post dicemus quomodo definitio est una et habet partes. Et dixit 'quoquomodo', quia definitio est unum cum definito secundum praedicationem, non quia ipsa definitio, quae est forma, est ipsum definitum, quod est habens formam" (Iunt. 1552, 8: 90v; Iunt. 1562, 8: 192v).

Ut praem. Et P illud iam dictum magis pateat, videamus in exemplo tali, 'homo est homo'; 'homo' hic s. lin. P in subiecto est ens, et om. P 'homo' in praedicato est add. sed exp. ens E esse et non ens. Unde sicut 'homo' in praedicato est idem homini in subiecto, sic definitio add. est P idem definito.

13.Q2 Sed super hoc potest dubitari sic: Si 'homo' in subiecto dicit ens, et in praedicato esse; et esse non est ens; ergo non est idem 'homo' quod subicitur et quod praedicatur. Et si hoc est verum add. ergo P , non est possibile om. P invenire in terminis communibus aliquam propositionem ubi idem praedicatur praedicetur P de se, sed solum erit hoc ante solum P possibile invenire in terminis singularibus, et ibi ita P non est praedicatio vera.

Quid igitur E 18va intendit BoethiusBoethius, In De interpr. ed. sec. 6.14, ed. C. Meiser, p. 480; PL 64: 628; In De interpr. ed. prim. 2.14, PL 64: 387. cum dicit P 18va nullam esse veriorem nullam esse veriorem] quod nulla propositio verior P illa etc.? Videtur enim quod dicat falsum si praedictum sit verum; magis enim est post praedicatio P haec praedicatio vera 'homo est homo' quam haec 'Socrates est Socrates' secundum Aristotelem.

Ad hoc haec P dicendum quod om. P cum dicitur 'homo est homo', hic idem secundum praedicationem praedicatur de se, et non idem sicut ens in actu est idem enti in actu. Eodem modo est definitio idem definito.

Ad primo primum autem P quaesitum [13.Q1] dicendum quod aggregatum est illud quod definitur ex materia communi adaequata formae definiti et ex ipsa forma — materia, dico, non in om. P ultima signatione signata.

De hoc autem quod dicitur quod forma est illud quod definitur, sciendum quod forma appellatur omne illud aggregatum quod non constat ex materia in actu in actu] signata P et forma, sed ex materia communi in potentia et forma communi. Et ex hoc patet differentia inter materiam speciei et materiam individui, quod materia quod materia] m. enim P speciei, sive eius quod sive eius quod] quae P definitur, est materia communis adaequata formae speciei et non signata in ultima signatione. Materia autem individui est materia non communis sed signata in ultima signatione.

Et si quis dicat quod ex quo materia est communis, sequitur quod ipsa sit universale et sit quod s. lin. P praedicetur:

Dicendum quod materia prima post omnium P omnium est communis, et tamen eius communitas non est communitas praedicationis; ipsa add. enim P non praedicatur. Si autem loquamur de materia non omnium prima, sed composita ex materia om. P omnium communi P prima et ex formis, talis add. sed del. s P materia praedicatur potest praedicari P , ut corpus et om. P caro et om. P animal.

Ad aliud dicendum duobus modis: Uno modo quod per ista duo nomina 'totius' et 'formae' diversa possunt intelligi; per hoc enim quod dico 'totius' potest intelligi materia communis adaequata toti speciei et forma ipsius corr. ex: ipsa P speciei. Unde iste vel forsan: ille (i e) E sermo "Totius et formae est definitio" secundum istam vel forsan: illam (i am) P expositionem habet veritatem hoc modo: Formae est definitio primo, et secundario post totius P totius, quia per formam; sicut enim aggregatum non nominatur nisi per formam, ita ei non convenit definitio nisi per formam. Etsi secundario sit totius definitio, tamen ipsius est definitio ut et P eius quod defert definit P definitionem et quod subicitur definitioni. Formae autem est definitio ut eius exp. E cuius s. lin. E partes actualiter exprimuntur explicantur SV per orationem definitivam. Et hoc est quod dicit add. quod P , "Partes definitionis Partes definitionis] Definitiones P sunt partes formae tantum" [7.10.1035b34 tc35]; partes enim autem P aggregati non actualiter explicantur exprimuntur P per orationem definitivam. Et om. P hoc dico propter materiam; tamen etsi ipsa non actualiter explicetur, tamen datur intelligi aliquo modo in oratione definitiva. Unde partes totius aggregati significantur in definitione, licet quaedam pars actualiter significetur significantur E et alia corr. (s. lin.) ex: aliter E non.Cf. Anon., In Metaph.: "Vel potest exponi sic quod definitio est totius aggregati ut eius quod subicitur definitioni et quod defert ipsam; formae vero est ut eius cuius partes essentiales explicantur per definitionem. Et secundum illum modum est definitio formae per prius et aggregati per posterius, scilicet per formam" (Oxford, Merton 272, fol. 51rb).

Quod autem materia aliquo modo significetur significaretur E in oratione definitiva, hoc planum est; per nomen enim generis om. P datur intelligi materia. Unde dicit Commentator quod per hoc nomen hoc nomen om. P 'genus' significatur add. ipsa P materia secundum quod ipsa est in potentia illud ante in P quod habet eam, et sic praedicatur de habente eam. Nomen autem enim P materiae, utpote 'caro' et huiusmodi, significat materiam secundum quod est in actu et aliquid eius add. sed del. quod est P cuius est materia. Et sic non praedicatur de habente eam nisi mediante praepositione propositione E ; ens enim in actu non praedicatur de ente in actu. Unde homo non est caro neque os, sed compositum compositus P ex carne et ossibus.Averroes, In Metaph. 7.24: "et hoc quod praedicatur de forma secundum quod est universale de forma, et est illud in quo praedicatur species, est illud quod dicitur genus. Et intendebat distinguere per hoc inter materiam et genus" (Iunt. 1552, 8: 82v; Iunt. 1562, 8: 174v). Et 7.43: "Et intendebat per hoc quod genus in re non exsistit in actu sicut materia, et quod illud quod est in actu est ultima differentia, quia genera diversantur; quaedam enim magis assimulantur formae, et quaedam magis materiae. ... sonus enim quodammodo assimulatur materiae, quia est propinquius materiae litterarum, et quodammodo assimulatur formae, quae praedicatur de litteris secundum quid, et materia non praedicatur de re nomine principali" (Iunt. 1552, 8: 92r; Iunt. 1562, 8: 195v-196r).

Ut uberius in brevi post ergo P ergo summa sum materia P illius huius P solutionis conclusionis P intelligatur, dicamus sic: Quod partes definitionis possumus post dupliciter P dupliciter intelligere: Aut illas quae actualiter explicantur per definitionem per definitionem ante actualiter P , et de talibus partibus definitionis non est verum quod eaedem sunt partes definitionis et rei; hoc enim modo definitionem post ingrediuntur P ingrediuntur partes formales rei et non materia materiales P . Aut At P non solum illas quae actualiter explicantur sed et etiam P illas quae aliquo modo intelliguntur per aliquid aliquod E actualiter positum in definitione, et hoc modo sunt eaedem partes definitionis et rei, quia secundum hunc modum materia dicitur esse omne E pars definitionis.

Ex dictis his praedictis P iam post patet P patet quod ea quae primo post definitionis P sunt partes definitionis sunt partes formae tantum; quae autem secundario significantur sunt partes aggregati et non formae tantum.

Ex hoc iterum patet quod tota natura et quidditas definiti, quod est aggregatum, indicatur per definitionem, quia omnes partes definiti intelliguntur per definitionem, licet quaedam actualiter et quaedam non. Et Etiam post patet P patet quod materia significatur per nomen generis. Unde ipsa est pars in potentia definitionis et non actualiter explicata per orationem definitivam. Et quod materia significetur per nomen generis, hoc patet; nisi enim nisi enim rep. P materia significaretur per nomen generis, non praedicaretur genus in quid sed in quale.

Ex s. lin. E hoc his manifeste P patet qualiter est haec propositio intelligenda ante est P , "partes definitionis sunt formae tantum" [7.10.1035b34 tc35], P 18vb et similiter haec 'quod definitur est forma'. Ex his etiam manifeste patet Ex — patet] Et P qualiter Commentator non est sibi ipsi contrarius nec Aristoteli Aristoteles P , cum dicat dicit P [Aristoteles] quod "partes definiti definitionis P quoquomodo quodammodo post sunt P sunt partes definitionum definiti P " [7.11.1037a18 tc40], et sic videtur insinuare quod materia E 18vb sit pars definitionis definiti P , et parum postea post P dicit quod "partes quae sunt sicut materia non sunt in definitione" [7.11.1037a24-25 tc40]; per hoc enim, ut videtur, vult insinuare quod materia non sit pars definitionis. Haec autem contrarietas solvitur per ista om. P dicta post iam P iam.

Quod aggregati sit definitio patet per Commentatorem super quoddam paragraphum primi huius philosophiae dicentem, "Forma non definitur sed aggregatum ex materia et forma"; species enim quae definitur est composita ex materia communi (adaequata in ambitu toti corr. ex: totae E speciei) et s. lin. E ex forma.Averroes, In Metaph. 1.9: "Plato vero definivit species quod sunt principia secundum formam et secundum agens. Et est manifestum quod posuit quidditates rerum et definitiones earum formas rerum, et posuit materiam res in quibus sunt formae. ... species autem quae vere dicuntur sunt illud quod congregatur ex forma universali et materia. Verbi gratia, quod species hominis non est forma eius tantum, secundum quod intendebat Plato, sed congregatum ex materia et forma" (Iunt. 1552, 8: 5v; Iunt. 1562, 8: 10r).

[Lectio XIV]

Dictum est igitur quod in definitionibus Dictum — definitionibus om. E [7.11.1036b21 tc39].

14.Q1 Adhuc potest magis dubitari circa corr. ex: de E quaestionem de universalibus sic om. P : quaeratur vel forsan: quaeritur (q ur) P si utrum P potentia sermonis sine sive E improprietate et violentia sinat huiusmodi praedicationem 'esse est'.

Et videtur quod sic: Esse enim est compositio; et compositio est in anima; ergo esse est in anima; ergo esse est.

Item, esse est verum; ergo ens diminutum; ergo est.

Contra: Hic praedicatur idem de se denominative de necessitate P ; ergo haec est falsa sicut et haec 'albedo albat' ergo — albat] ut hic albus ( add. lac.) est albus ergo est falsa P .

Item, est est cuius esse est actus; esse non est cuius add. sed exp. actus P esse est actus; ergo esse non est.

Item, 'lucere non lucet; ergo esse non est' Item — est om. (hom.) P . Hoc argumentum lac. P magis explanatur prius.

14.Q2 Consequenter quaeritur quae est virtus et quis sensus huius sermonis 'est homo'.

Et videtur quod iste est forma hominis; quod enim praedicatur est forma hominis. Sed forma hominis est quod praedicatur de pluribus hominibus per hoc nomen 'homo'; ergo igitur P si praedicatus est verus, quod praedicatur de pluribus hominibus etc. est homo — quod falsum est.

Item, quidditas hominis est homo; hoc sicut P dicit Commentator.Averroes, In Metaph. 7.21, Iunt. 1552, 8: 81r; Iunt. 1562, 8: 171v, ut fertur supra. Et quidditas est add. illud P quod praedicatur etc. om. P ; ergo quod praedicatur etc. est homo.

Item, 'homo' in praedicato non stat pro aggregato sed pro forma; et forma est add. illud P quod praedicatur etc. om. P ; ergo etc.

Dicendum praem. Et P quod is s. lin. P, non E est rep. E sensus huius sermonis 'est homo', id est, 'est om. P illud id P quod add. praedicatur P disponitur forma hominis', et si dicatur 'est' absolute, hoc est dictu, 'est om. E illud id P quod disponitur per om. P esse'. Et ideo est haec ante est P falsa 'quod praedicatur de pluribus hominibus om. P etc. per hoc nomen "homo" est homo'. Illud enim quod praedicatur de pluribus etc. est forma hominis; et forma hominis non disponitur forma hominis; ergo non est homo; ergo illud quod praedicatur de pluribus etc. non est homo.

14.Q3 Consequenter quaeratur vel forsan: quaeritur (q ur) P utrum haec propositio 'ens-esse est ens' sit sicut P vera, aut an P non. Et sumatur ens quod praedicatur et add. ens P quod subicitur eodem modo. Si vera est, quaeratur vel forsan: quaeritur (q ur) P quis modus praedicationis est in ipsa: aut essentialis aut accidentalis. Et si accidentalis, aut accidentis de subiecto aut e converso, aut corr. (s. lin.) ex: et E accidentis de accidente. Si essentialis, aut generis de specie aut speciei de individuo.

Et dicet quis probabiliter quod est praedicatio speciei de individuo, sicut hic 'propositionem-esse est propositio'.

Sed contra: Ens-esse est aggregatum ex ipso ente et esse, quod quidem quid P esse est eiusdem ambitus cuius est ens; ergo hoc totum ergo hoc totum rep. E 'ens corr. ex: esse P -esse' est adeo commune sicut ens; ergo non est individuum ipsius ipsum E .

Et dicet quis quod hic est praedicatio corr. (s. lin.) ex: praedicto P accidentis de subiecto sicut hic 'verum-esse est verum'; verum-esse enim est compositio, et verum est accidens compositionis, unde hic est praedicatio accidentis de subiecto. Eodem modo hic 'ens-esse est ens'. Et sumatur sumitur E ens pro ente diminuto, sicut dictum est, quia si s. lin. P sumatur pro ente perfecto, tunc deficiet argumentum.

Contra: Quamvis hoc nomen 'verum' sit accidens huius s. lin. P compositionis 'lapidem-esse', non om. P tamen est accidens huius compositionis 'verum-esse'; est enim pars huius subiecti; ergo natura prius est hoc subiecto ante hoc P ; ergo non est accidens huius subiecti.

Item, quod ens-esse non sit nominat P individuum sub ente patet sic: Propositionem-esse non est appellatum sub 'propositione'; ergo etc. Quod propositionem-esse non sit appellatum etc. Quod — etc.] Consequentia P sic patet ante sic P : Si propositionem-esse esset appellatum sub 'propositione', ergo 'propositio' posset supponere pro hoc 'propositionem-esse'; sed non potest supponere, quia terminus communis non potest supponere etc. pro eo cuius est pars P ; ergo non est add. eius P appellatum.

Item, sit sicut P quod supponat pro eo. Arguo ergo sic: Componens primo accipit componibilia divisim om. P antequam ea componat, et primo accipit primum componibile antequam ipsum componat cum secundo componibili. Componens igitur primam om. SV compositionem istam vel forsan: illam (i am) P 'propositio est' primo accipit hoc subiectum 'propositio propositionis P ' antequam ipsum om. P componat cum hoc verbo 'est'. Et antequam accipiat corr. (s. lin.) ex: acciat P hoc verbum 'est', primo igitur accipit illud quod est sub hoc subiecto 'propositio' quam secundum componibile. Ergo primo accipit istam om. P totam compositionem componentem E 'propositionem-esse' quae est sub hoc quod dico 'propositio' tanquam appellatum eius, ut dictum est, quam secundum componibile. Ergo primo accipit totam compositionem propositionem — compositionem om. (hom.) P P 19ra antequam eam om. P faciat et etiam prius accipit totum quam partem, quia quare P prius accipit totam compositionem quam secundum componibile, quod est pars per P illius compositionis. Impossibile est ergo quod 'propositio' supponat pro hoc 'propositionem-esse', et sic quod propositionem-esse sit appellatum post eius P eius.

Item, si esset simpliciter suum eius P appellatum, ergo similiter simpliciter P se haberet ad propositionem sicut hic homo ad hominem; sed ad hunc hominem sequitur homo; ergo ad propositionem-esse sequitur propositio. Sequitur ergo 'propositionem-esse est; ergo propositio est'. Sed nulla propositione exsistente, haec post est P est falsa 'propositio est', et haec vera 'propositionem-esse est'. Ergo ad propositionem-esse non sequitur propositio.

Ad hoc haec P potest quis aliquis P respondere sic: Quod 'propositio' prout est pars huius compositionis propositionis P 'propositio est' E 19ra non potest supponere pro ista vel forsan: illa (i a) P compositione corr. (s. lin.) ex: propositione E 'propositionem-esse', tamen secundum quod est secundum quod est] prout P subiectum in alia propositione ab ista vel forsan: illa (i a) P potest supponere pro hac illa P compositione. Unde non valet hoc argumentum: 'Propositio' non potest supponere pro hac compositione 'propositionem-esse', quia terminus communis etc.; ergo propositionem-esse non est appellatum eius quod est propositio. Etsi enim non possit potest P supponere pro ista vel forsan: illa (i a) P compositione prout est pars huius compositionis, tamen potest supponere pro illa prout est subiectum alterius compositionis. Verbi gratia, 'propositio est', 'propositio dicitur'; 'propositio' enim secundum quod secundum quod] prout P est subiectum in hac compositione propositione P 'propositio dicitur' supponit vel supponit vel om. P potest supponere pro ista vel forsan: illa (i a) P compositione 'propositio est'; sed non potest supponere pro illa secundum quod est pars huius compositionis 'propositio est'.

Sed a sic respondente quaeratur vel forsan: quaeritur (q ur) P causa quare 'propositio' secundum quod est pars huius compositionis 'propositio est' non potest supponere pro illa compositione.

Et si dicat, quia quod P terminus communis non potest supponere pro eo cuius est pars non — pars] etc. P :

Petit principium et petit contrarium;Albertus M., Topica 8.2.10: "De modis petendi contrarium. Aequaliter autem in numero cum quinque modis petitionis principii sunt quinque modi petitionis contrarii, ita quod omne oppositum sive disparatum dicatur contrarium. Nam primum (hoc est, primo modo) petit contrarium, si quis petiit secundum affirmationem et negationem: haec enim maxime opponuntur. Secundo modo petitur contrarium, si quis petat contraria secundum oppositionem contrarietatis dicta. Ut si quis petat bonum et malum idem, hoc est, unum in altero. Tertius vero modus est, si quis debeat probare aliquid universaliter, et petiit contradictionem universalis in particulari particulariter. Ut si aliquis ad probandum sumpserit contrariorum unam esse disciplinam, et probet alteram, et non esse eamdem disciplinam sanativi et aegrotativi: tunc enim petit quorumdam contrariorum non esse eamdem disciplinam, et sic petit contradictoriam ejus quae est omnium contrariorum esse eamdem disciplinam. Aut quartus modus est conversus tertii, si aliquis volens probare quorumdam contrariorum ut sanativi et aegrotativi eamdem esse disciplinam, tentaverit sumere in universali contradictionem. Rursus quintus modus, si quis petat contrarium ei quod ex necessitate accidit: eo quod haec sunt (hoc est, contrarium conclusionis) ex necessitate jam in praemissis, et per consequentiam: hic enim petit contrarium in contrario. Aut etiam modo alio, qui tamen ad istum reducetur: ut si quis non petat vere opposita vel contraria, petat tamen duo disparata talia, ex quibus erit consequens opposita contradictio. Istis ergo modis contrarium petitur in contrario. Quia jam diximus qualiter petitur id quod est in principio, et qualiter petitur contrarium in contrario, ostendamus differentiam istorum ad invicem secundum quod faciunt malitiam in oratione argumentativa. Dicimus igitur quod id quod est contraria recipere, differt ab eo quod est in principio petere tantum: quoniam hujus quod est in principio petere, est peccatum relatum ad conclusionem: eo quod nos ad conclusionem aspicientes dicimus aliquem petere quod est in principio, quando petit idem quod in conclusione debuit concludere. Contraria autem sunt et petuntur in se invicem in propositionibus praemissis, in eo quod propositiones se habeant ad invicem aliquo modo dictorum quinque modorum, de quibus diximus quod contrarium petitur in contrario" (ed. Borgnet, 2: 519). ex quo enim supponit quod haec compositio 'propositionem-esse' sit appellatum lac. P eius quod est propositio, sive sit pars illius compositionis sive non, supponit quod terminus communis potest supponere, quia haec duo convertuntur: 'aliquid aliquod P esse appellatum alicuius termini' et 'illum terminum supponere pro illo aliquo'. Cum ergo supponit quod terminus communis non potest supponere etc., supponit illud quod debet probare et etiam supponit contraria, quia supponit quod terminus communis non — communis om. (hom.) P potest et quod non potest add. petit contraria P .

Item, sit A subiectum huius compositionis 'propositio est', B subiectum huius compositionis 'propositio dicitur'. Quaeratur vel forsan: Quaeritur (q ur) P ergo: Aut haec compositio 'A est' sit appellatum huius subiecti B, et haec compositio 'B est' appellatum huius subiecti B — subiecti om. (hom.) P A, aut corr. ex: et E ambae istae compositiones sint sunt P appellata huius subiecti B, aut huius subiecti A. Si Sed P haec compositio 'A est A est rep. sed corr. P ' est subiecti corr. ex: subiectum E, post huius P huius B s. lin. E appellatum corr. ex: appellati E, ante huius P , A autem et B sunt unum et unum et om. P idem, ergo haec compositio 'A est' est appellatum huius subiecti A. B autem potest supponere pro ista hac P compositione 'A est'; ergo A potest supponere pro eadem eo corr. ex: eodem P . Igitur Ergo P si add. A P est appellatum huius subiecti A, A potest supponere pro ea A P prout est pars ipsius. Quod add. autem P A et B sint sunt P unum, hoc om. P patet; si enim dicam 'homo currit' et 'homo est', idem est significatum huius termini 'homo', et idem homo in utraque propositione. Similiter idem est significatum huius termini 'propositio' in hac compositione 'propositio est' et in hac 'propositio dicitur'.

Si autem dicat quod ambae istae compositiones sunt appellata huius subiecti B, eodem modo procedendum sicut et prius. Et si dicat quod ambae compositiones B — subiecti om. (hom.) P sunt corr. ex: ille E appellata huius B — subiecti om. (hom.) P subiecti add. sed exp. B eodem modo procedendum sicut et prius E A, habeo propositum.

Item, hoc nomen 'propositio compositio E ' secundum quod est pars huius compositionis 'propositio est add. seu antic. est appellatum huius nominis propositio P ' habet ambitum ad multa appellata post eius P eius; et haec compositio 'propositio est' est appellatum huius nominis 'propositio' non secundum quod est pars huius compositionis; ergo hoc nomen 'propositio' in hac compositione restringitur et habet ambitum ad omnia eius appellata praeterquam ad hoc. Ergo restringitur per aliquid aliquod P positum in hac propositione. Non per hoc quod dico 'propositio', quia om. P tunc idem restringeret se idem P ; ergo per hoc quod dico 'est'.

Contra: Esse convenit huic appellato sicut et aliis aliquis (a is) E ; ergo per eius additionem supra hoc quod dico 'propositio' non restringitur hoc quod dico 'propositio' ab hoc om. P appellato, quia si restringeretur per hoc quod dico 'est', esse non conveniret in corr. E huic appellato.

Item, hoc quod dico 'est' est praedicatum add. et P ; praedicatum non restringit subiectum ab aliquo appellato; ergo etc. Minor patet sic: Quod coartat subiectum est dispositio subiecti; sed quod disponit subiectum disponit eum ipsum P ad recipiendum praedicatum; igitur ergo P si praedicatum coartat coartaret subiectum P , praedicatum disponit subiectum praedicatum disponit subiectum] disponeret ipsum P ad recipiendum se. Sed subiectum prius est dispositum, si disponatur, quam ordinetur sub praedicato. Ergo si praedicatum disponit subiectum, erit prius se — quod falsum est.

Item, intellectus faciens compositionem primo prius P accipit componibilia componentia P quam ea componat. Et si velit ordinare subiectum absolutum, accipit ipsum sic. Si add. non sit P dispositum dispositio E , disponit ipsum primo et deinde ordinat ipsum sub praedicato; ergo dispositio subiecti praecedit ordinationem eius sub praedicato. Sed restringens subiectum P 19rb est dispositio subiecti corr. ex: praedicati P ; ergo praecedit praedicatum. Ergo praedicatum non restringit subiectum.

Item, intellectus ordinat subiectum sub cum P praedicato, et hoc ponit ponit modo] potest (pat V) multipliciter SV modo materia E aut ipsum subiectum mensuratum corr. (s. lin.) ex: ordinatum E quantitate indefinita aut definita indefinita aut definita] d. aut i. P . Si Sed P mensuratur mensuratum P quantitate definita, ergo om. P disponit disponet P ipsum primo antequam ordinet add. ipsum P sub praedicato. Ergo praedicatum non erit dispositio eius.

Item, si praedicatum esset dispositio subiecti, ergo omnis propositio esset erit P definita et definitae definita et definitae] indefinita et indefinitae P quantitatis.

Item, quando intellectus disponit subiectum, aliquando aut P disponit E 19rb ipsum prout habet possibilitatem ad omnia eius appellata (verbi gratia, si dicam 'omnis homo'), et sic ordinat ipsum sub praedicato. Praedicatum igitur non potest ipsum restringere, quia si ipsum restringeret in minus quam sit dispositum, effectum officium P dispositionis erit add. otiosum et P cassum et vanum. Et Etiam E etiam nulla propositio universalis affirmativa esset vera, quia per additionem eius quod est 'omnis' disponeretur subiectum secundum quod haberet possibilitatem ad omnia eius appellata, et praedicatum restringeret ipsum in minus.

Ex his ergo igitur P vere post patet P patet quod praedicatum non restringit subiectum.

Item, si haec om. P compositio 'propositio est' sit appellatum huius nominis 'propositio add. A P ', et tamen in hac compositione non potest hoc nomen hoc nomen om. P 'propositio' supponere pro hac compositione, igitur post si P si dicam 'omnis propositio est', haec propositio erit exceptiva. Probatio: Haec compositio est appellatum huius nominis 'propositio', et tamen cum E hoc nomen 'propositio' non potest supponere pro hac compositione. Ergo hoc signum 'omnis' non distribuit destribuit ! E hoc nomen 'propositio' pro omni eius appellato, quia non pro hac compositione quae est appellatum eius. Sit autem ibi post A P A haec propositio; est ergo igitur P dictu 'omnis propositio est' 'omnis propositio praeter A est', et eiusdem add. sed exp. t P virtutis sunt istae duae compositiones; ergo in illa compositione 'omnis propositio homo P est' significatur praedicatum inesse cuilibet appellato subiecti praeterquam uni et uni non inesse. Habet post ergo P

post ergo P

post ergo P appellativum appellatum EP addito sibi om. P signo universali in nulla propositione potest universaliter distribui. Verbi gratia, in hac propositione 'omnis propositio homo P est' non universaliter distribuitur 'propositio', quia et P hoc nomen 'propositio' non supponit pro hac compositione ante hac P ; est tamen est tamen] et t. est P eius appellatum.

Item, 'propositio est', hoc est dictu alia propositio ab hac 'propositionem-esse est'; sed propositionem-esse non est aliud a propositione esse propositione esse] propositionem P ; ergo haec compositio 'propositio est' non est propositio.

Item, 'propositio est' Item propositio est om. P , hoc est dictu add. est P aliud ab ista compositione 'propositionem-esse propositionem-esse add. est E '; sed non sequitur 'haec compositio "propositionem-esse" est; ergo alia compositio alia compositio] aliud P ab ista est'. Ergo non sequitur 'haec compositio est; ergo propositio est'; ergo haec compositio non est appellatum huius nominis 'propositio'.

Item, sit A haec compositio 'propositionem-esse'; alicubi om. P impossibile est hoc nomen 'propositio' supponere pro A; ergo alicubi impossibile est praedicari de A. Haec autem consequentia sic patet ante sic P : 'Homo' supponit pro Socrate; ergo ponit se sub aliquo termino pro Socrate subiecto P , et Socrates om. P sub ipso subiecto P . Aut ergo secundum quod est pars huius alicuius EP compositionis impossibile est praedicari de A, aut prout non est pars huius compositionis. Si prout est pars huius compositionis huius compositionis om. P , ergo haec praedicatio est falsa 'A est propositio', et eius opposita est vera. Si non praedicatur de A secundum quod non est pars A E , contra: Positum est enim quod hoc nomen 'propositio' prout secundum quod est P subiectum alterius compositionis om. P potest supponere pro A; ergo potest praedicari de A.

Item, si non si non] sumatur P praedicatur de A prout non est pars, ergo alicubi non praedicatur et est eius appellatum. Ergo nusquam nunquam P praedicatur de eo; 'homo' enim semper est praedicabilis ante est P de Socrate, si Socrates est eius appellatum, et non aliquando et aliquando et aliquando om. (hom.) P non.

Item, assumatur sumatur P aliud praedicatum quod sit synonymum praedicato huius propositionis 'propositio est', et sit hoc verbum 'exsistit'. Praedicata igitur illarum propositionum illarum propositionum] istarum compositionum SV 'propositio est', 'propositio exsistit', sunt eadem secundum rem. Sed subiectum huius propositionis 'propositio exsistit' potest supponere pro propositione prima, quia sub hoc nomine 'propositio' potest comprehendi tota prima compositio antequam hoc praedicatum 'exsistit om. P ' ei adiungatur; sed prima compositio est eadem secundae secundum rem; ergo subiectum secundae potest supponere pro ipsa secunda om. P secundum rem secundum rem om. SV . Ergo om. P a simili subiectum primae primi P pro ipsa prima.

Item, 'propositio est', 'propositio est', hic hae P sunt duae compositiones: Aut ergo subiectum secundae potest supponere pro prima compositione propositione P , aut non.

Et videtur quod sic: Ante enim adventum praedicati P 19va secundae compositionis corr. (s. lin.) ex: propositionis P potest comprehendi tota prima compositio sub subiecto secundae om. P compositionis; sed illa suppositio non est gratia vocis, sed gratia rei sub voce; ergo qualitas sub hac voce 'propositio add. est EP ' supponit pro prima propositione.

Sed Ergo P penitus eadem numero est significatio signo P utriusque compositionis, quia eadem est significatio signo ante est P huius nominis 'propositio' et huius verbi 'est'. Ergo qualitas huius nominis 'propositio' prout est subiectum secundae compositionis corr. (s. lin.) ex: propositionis P potest supponere pro secunda. Ergo terminus potest supponere pro toto cuius est pars; sed hoc est falsum; ergo subiectum secundae compositionis potest — compositionis om. (hom.) P E 19va non potest supponere pro prima compositione. Ergo prima compositio non est appellatum eius.

Item, quaeritur quae sit causa quare pars non possit potest P supponere pro toto.

Et si quis dicat quod haec est causa: Si pars supponeret pro toto, totum prius comprehenderetur quam pars — et hoc est falsum et — falsum] quod f. est P :

Haec causa nulla videtur; non enim sequitur quod totum om. E prius comprehendatur quam pars, etsi pars supponat supponit P pro toto, sed hoc sequitur quod prius comprehendatur comprehenditur P totum quam pars iterata terminata E . Verbi gratia, 'propositio est'; iste vel forsan: ille (i e) E terminus 'propositio' supponit pro hac compositione. Non tamen prius comprehenditur hic haec P tota compositio 'propositionem-esse' quam sua pars, quae est hoc quod dico 'est'. Cum enim hoc nomen 'propositio' supponit soponat ! P pro hac compositione, simul et P hoc totum 'propositionem-esse' comprehenditur sub eo; ergo sic E hoc quod dico 'esse'. Unde non prius comprehenditur illa ista P compositio quam quod P hoc quod dico 'esse', sed prius comprehenditur haec sed — esse om. (hom.) E compositio propositio P quam hoc quod dico 'esse' sed — esse om. (hom.) E iteratum om. P , hoc est priusquam hoc quod dico 'esse' iteratum prout est pars huius propositionis 'propositio est'.

Item, sit A haec compositio 'propositionem-esse', et sit quod A non sit appellatum huius nominis 'propositio', sicut probatum proatum ! E est, et hoc quod quia P est significatum nominis post huius P huius 'propositio'. Igitur Ergo P in isto vel forsan: illo (i o) E dicto 'propositionem-esse' stat ille add. actus E accusativus corr. (s. lin.) ex: activus E 'propositionem add. sed exp. esse P ' solum pro significato. Quaeratur vel forsan: Quaeritur (q ur) P quae sit causa om. P huiusmodi.

Item, quaeratur om. P si iste sic E accusativus 'propositionem' prout subicitur huic infinitivo quod dico P 'esse' possit stare tam pro significato quam pro appellato. Si pro utroque, ergo propositionem-esse est propositio — quod improbatum est prius ante improbatum P .

Sed modo videtur quod solum om. P stet pro significato sic: 'Propositionem-esse' est dictum singulare; ergo aggregantia huius aggregati 'propositionem-esse' inquantum aggregant ipsum utrumque est singulare, nam si non, ergo add. vel P utrumque erit commune vel alterum tantum. Si utrumque est commune inquantum ex his fit hoc om. P aggregatum, ergo neutrum individuatur per alterum; ergo totum remanet commune. Si alterum tantum est commune et remanet commune om. P in aggregato, ergo non est maior minor P ratio quare add. hoc P aggregatum debeat dici singulare quam commune; ergo vel om. P utrumque vel neutrum — quorum utrumque est falsum. Igitur Ergo P erit utrumque aggregantium singulare. Sed hoc quod dico om. E 'propositionem' pro nullo appellato stat. Stabit ergo pro significato prout absolvitur ab appellatis; in illa in illa] nulla P enim ratione significatione P est rep. P ipsum significatum singulare sub significato signato P simpliciter.

Item, quod sic stet, hic hoc P videtur: Hoc enim verbum 'esse' quod est verbum infinitivi modi infinitivi modi] infinitum P dicit rem rep. P verbi absolutam ab omni inclinatione. Ergo rectum est quod hoc quod dico 'propositionem add. esse P, add. ultra sed del. sub P ' secundum quod subicitur huic verbo 'esse', ut stet pro significato huius nominis 'propositio' absoluto absolute E, absoluta P ab corr. ex: sub E appellatis.

Sed contra: Si hoc quod dico 'propositionem' in hac compositione propositione EP 'propositionem-esse' stet stat P pro significato tantum, ergo hic 'hominem-currere est verum', hoc quod dico 'hominem' stabit pro significato absoluto ab appellatis.

Sed contra: Haec non est vera 'hominem add. est P -currere est verum' nisi aliquis homo currat. Ergo hoc quod dico 'hominem' non stat pro significato absoluto add. ab appellatis P .

Item, videtur quod nomen commune stans in accusativo casu et supponens verbo infinitivo aliquando stet stat P pro significato absoluto, aliquando vero om. P non rep. P , sicut in proposito casu cm̄ P . Quod aliquando stet pro significato absoluto absolute EP sic om. P patet: Dicat praem. Si P quis 'animal currit add. et P ', deinde dicat 'animal-currere dicitur est verum P '. Haec videtur esse vera, quia haec 'animal currit' dicitur. Quod non sit vera patet add. quia P : Nullum animal currere dicitur, quia nec hoc animal, demonstrato Socrate demonstrato Socrate] nec illud P , nec aliquod aliud. Et Et illius lac. P illius ilis E solutio solummodo P non potest esse nisi dicendo quod cum dico 'animal-currere dicitur', hoc quod dico 'animal' non stat nisi s. lin. P pro significato. Ergo aliquando potest stare pro appellatis, aliquando pro significato tantum.

Similiter potest quaeri hic 'propositionem-esse est'. Et similiter hic propositionem — hic] si P : Dicat quis 'falsum dicitur', deinde dicat dicit P 'falsum-dici dicitur'.

[Lectio XV]

Dicamus nunc primo Dicamus nunc primo om. E [7.12.1037b8 tc42].

15.Q1 Quaeritur de hoc quod dicit Aristoteles quod ultima differentia posita in definitione est convertibilis cum definito [7.12.1038a19-20 tc43].

Videtur enim hoc posse probari sic: Supposito quod genus non habeat nisi duas differentias primas condividentes eum ipsum P et omnis differentia addita P 19vb generi faciat speciem, sit A igitur illud genus, B et C differentiae condividentes primae om. P ipsum corr. (s. lin.) ex: idem P, add. genus P A. D sit species constituta ex A corr. ex: hac P et om. P B; E et E species constituta ex A et om. P C; et A add. et P , (B vel et E, om. P C) convertuntur, quia A dividitur in B et om. P C vera divisione definitione E et propria. Item, A et (D in corr. P vel et P E) convertuntur; ergo (B vel C) et (D vel E) convertuntur. Sed B est propria differentia D; et om. P C propria differentia E; C ergo nullo modo se habet ad D, nec B A P ad E. Ergo si istae vel forsan: illae (i e) P duae propositiones convertuntur convertantur P , oportet quod B convertatur cum D, et C cum E. Igitur Ergo P propria E 19vb differentia erit convertibilis cum proprio definito.Cf. Bacon, Q10Met 7: "omnis divisio generis per duas differentias solum, quia omnis dimensionis sunt tantum duo extrema; set contrarietas est dimensio, quare omnis contrarietas generis erit inter duas differentias que fundantur supra genus, sicut supra unum subjectum. Set omnis differentia adveniens generi facit speciem, quia omne divisum convertitur cum dividentibus immediatis, ergo genus A. B. C. sint differentie D. Sic species generis convertitur cum differentiis immediatis, et eadem ratione, cum differentia adveniens generi faciat speciem, tunc ille species due immediate convertuntur cum genere. Set quecunque uni et eidem convertuntur, inter se convertuntur, ergo species et differentie inter se convertuntur. Set species cum specie non convertitur, quia sunt contrarie, nec differentie inter se. Ergo per omne animal est rationale vel irrationale, vel e contrario, differentia cum specie propria convertitur" (ed. R. Steele & F. Delorme, OHI 10: 265).

Contra: Dicitur in II Posteriorum quod om. E tota definitio est aequalis definito,Aristot., APos 2.13.96a32-b1. et quaelibet pars in minus. Ergo differentia ultima non erit est P aequalis definito, cum sit pars definitionis.Cf. Bacon, Q10Met 7: "omnes partes sunt in plus, totum autem in eque, in libro Posteriorum secundo, quare differentia cum sit pars diffinitionis erit in plus" (ed. R. Steele & F. Delorme, OHI 10: 265).

Ad hoc dicendum quod forma ultima potest significari duobus modis: Uno modo significatur uno nomine, et om. P tunc est convertibilis cum definito, et sic intelligit hic Aristoteles. Alio modo significari potest significari potest] significatur P per suas partes ante suas P , et quia suae partes sunt in minus, ideo secundum hunc modum dicitur quod ipsa sua P forma sit in minus.Cf. Buckfield, In Metaph.: "Super quod notandum est quod forma sive differentia ultima dupliciter potest significari. Uno modo significatur nomine uno, et sic est convertibilis cum definito, et sic intelligit hic Aristoteles, licet forte nomina talium differentiarum non sint nota apud nos. Alio modo potest significari per suas partes, et sic quaelibet pars definitionis est in minus definito, totum autem in aeque, secundum quod vult Aristoteles in libro Posteriorum" (Bologna, Biblioteca universitaria 2344, fol. 308r).

Alio modo dicendum quod hoc illud P quod dixit dicitur post Posteriorum P in II Posteriorum dixit om. P sicut famosum erat add. in P illo tempore add. enim P ; omnes enim supponebant partes definitionis esse in minus quam definitum, et hoc quia ignoraverunt solutionem quaestionis de unitate definitionis, scilicet quomodo quo P definitio est una. In illa autem scientia loquens per intentionem de definitione et de unitate eius, loquitur vere et non ut add. sed exp. in P famose aestimatum erat. Et ideo dicit hic ultimam differentiam esse essentialem P convertibilem cum definito cum definito] d. ante convertibilem P ; aliter enim om. P non esset definitio una. Unde in dissolvendo istam vel forsan: illam (i am) P quaestionem dixit dicit P veritatem circa unitatem definitionis, et est quod ultima differentia posita in definitione posita in definitione om. P est convertibilis cum definito et dicit eius totam quidditatem.Cf. Bacon, Q10Met 7: "quia deficiunt nomina, sicut dicit .4. Metheororum, quia nos non cognoscimus veritatem rerum ideo imponimus nomina solum universalibus et confusis, non rebus propriis, et in veritate pura et essentia sua permanentibus, quia sic non possumus ea attingere, ideo solum generibus subalternis nomina imponimus. Ideo Aristoteles loquens logice et communiter et superficialiter, dicit in libro Posteriorum, quod quelibet pars est in plus, totum autem in eque. Set hic, ubi inquirit veritatem rerum et essentiam, loquitur ut metaphysicus, et ideo dicit ultimam differentiam converti cum specie. Et hoc vult Boetius in commento supra Predicamenta, quia dicit ibi quod Porphyrius diffinit per plures differentias, quia est logicus considerans res confuso modo et communiter, et non proprie et vere, ideo semper veras rerum formas per suas operationes signamus, unde quia ignoramus formam ignis substantialem, ideo dicimus et signamus per ejus propriam illam, ut per calorem, et similiter in omnibus aliis" (ed. R. Steele & F. Delorme, OHI 10: 265-266).

[Lectio XVI]

Et cum perscrutatio sit Et — sit om. E [7.13.1038b1 tc44].

16.Q1 SedQuaestiones 16.Q1-3, notae 16.N2-3, et expositiones 16.E5.1-2 ("Sed — nisi Socrates") desunt in codice P. modo videtur quod male arguat [7.13.1038b12-15 tc45]; non enim concluditur, ut videtur, nisi quod universale non sit substantia huius particularis propria nec alicuius alterius. Et hoc est verum; est tamen substantia communis omnium. Unde ista ratio non concludit universale non esse substantia particularium.

Dicendum quod per illam rationem intendit concludere quod universale non est pars ut materia vel forma alicuius particularis. Et hoc concludit bene ratio; est tamen esse substantiale omnium particularium.

Sed modo videtur quod universale sit pars particularis; diximus enim prius quod 'Socrates' nominat aggregatum ex hac definitione — hoc est, ex forma speciei — et materia. Ergo altera pars aggregati particularis est forma speciei; et hoc est universale; ergo universale est pars particularis.

Dicendum quod forma speciei a qua imponitur nomen potest considerari dupliciter: aut in sua natura propria id quod est, aut inquantum est qualitas communis. Si consideretur inquantum est qualitas communis, non est pars particularis; si autem consideretur id quod est et in sua natura propria, sic est pars particularis.

16.N2 Et nota quod illud [7.13.1038b26-29 tc47] est contra illos qui dicunt qualitates elementorum esse formas substantiales elementorum; secundum enim ipsos accideret hoc inconveniens quod modo conclusum est.Scilicet, in redactione longiori, 7.16.E4: "Alia ratio ad idem talis: Si universale est pars particularis, sed universale est qualitas illius cuius est universale, ergo qualitas praecedit substantiam illius cuius est qualitas. Sed hoc est falsum; neque enim secundum definitionem neque secundum tempus neque secundum generationem praecedit qualitas substantiam eius cuius est qualitas" (S2322.103va).

16.Q2 Sed modo videtur quod hoc quod modo conclusum est non sit inconveniens, et quod argumentum quod facit est sophisticum. Esto enim quod universale non sit substantia sed qualitas, sicut supponit: Aut ergo intendit universale esse qualitatem substantialem, aut accidentalem. Si substantialem, verum supponit; sed hoc non est inconveniens, scilicet si licet corr. (s. lin.) ex: si E qualitatem substantialem praecedere substantiam cuius est qualitas; ipsa enim praecedit substantiam secundum definitionem et cognitionem. Si accidentalem, falsum supponit, et erit solutio argumenti per interemptionem falsi, primo tamen distinguendo qualitatem, cum aequivoce dicatur de qualitate substantiali et accidentali.

Ad hoc dicendum quod qui ponit universale esse substantiam vel partem substantiae particularis ponit ipsum ipsam E esse qualitatem substantialem om. SV, sed non om. N singularem. Qualitas autem singularis non est prior substantia cuius est qualitas, sive sit substantialis sive accidentalis.

Et ad hoc sciendum nota quod forma quae est pars compositi singularis dupliciter potest considerari: aut inquantum est natura et substantia in se considerata, aut inquantum est forma et actus materiae et qualitas. Si ipsa consideratur inquantum est natura in se et substantia, sic est pars compositi et prior composito. Si autem consideretur inquantum est qualitas et actus materiae et forma, sic non est pars compositi sed est tota quidditas et essentia ipsius compositi et neque prior neque posterior ipso composito. Et ex hoc sequitur quod ipsa forma inquantum est natura et substantia prior est se ipsa inquantum est qualitas et actus materiae.

16.N3 Et nota quod ipsa est prior natura et cognitione corr. ex: cognitiome E materia, quia est actus materiae et perfectio, et etiam ipsa inquantum est qualitas neque prior neque posterior composita substantia. Unde non est pars compositi inquantum est qualitas. Nam si esset, esset prior composito — quod non est intelligibile secundum hoc s. lin. E esse sui, quia si secundum [hoc] esse esset pars ipsa, eodem modo exsistens, esset prior se ipsa, quia si esset pars, esset prior composito inquantum est qualitas. Sed ipsa simul in tempore et natura est qualitas et compositum — compositum in actu. Igitur ipsa inquantum est qualitas prior esset se ipsa inquantum esset qualitas — quod falsum est.

16.E5.1 Consequenter ostendit universale non esse substantiam. Et est prima ratio talis [7.13.1038b29-1039a2 tc48]: Universale est illud quod praedicatur de pluribus, et si ipsum esset add. in E substantia, ergo substantia esset in substantia — quod falsum est. Haec consequentia sic patet: 'Socrates est homo'; illud quod praedicatur de Socrate per hoc nomen 'homo' aut est substantia aut non. Si non, E 20ra et ipsum est universale, igitur universale non est substantia. Si est substantia, sed Socrates est substantia, ergo substantia est in substantia; ipsum enim quod praedicatur est quidditas eius de quo praedicatur; ergo est in eo.

16.Q3 Sed videtur quod hoc, scilicet substantiam esse in substantia scilicet — substantia om. NSV , non sit inconveniens; forma enim est in materia, et forma est add. in E substantia; et similiter materia.

Dicendum quod cum concludit quod substantia est in substantia, intendit concludere quod ens in actu est in ente in actu, utpote quod Socrates sit ens in actu, et homo qui praedicatur de Socrate et est in eo sit ens in actu, quia est substantia et etiam forma. Igitur est ens in actu, et ita ens in actu est in ente in actu.

16.E5.2 Alio etiam modo probat quod illud quod sic praedicatur de Socrate non est substantia sic: Si quod praedicatur de Socrate est substantia, aut ergo est substantia quae est Socrates, aut substantia quae non est Socrates. Si substantia quae non est Socrates, ergo est aliud a Socrate; ergo haec propositio est falsa 'Socrates est homo' — quod non est verum. Si est substantia quae est Socrates, et est in Socrate, quia praedicatur de eo tanquam quidditas de eo cuius est quidditas, ergo Socrates est in Socrate — quod falsum est; non enim dicitur aliquid esse idem in se ipso. Ex hoc patet quod haec praedicatio non est vera 'Socrates est Socrates', quia quod praedicatur non est in eo de quo praedicatur, nec sicut quidditas nec sicut accidens.

Item, si quod praedicatur de substantiis per hoc nomen 'substantia' est substantia, ergo quod praedicatur de pluribus hominibus per hoc nomen 'homo' est homo, et de pluribus animalibus per hoc nomen 'animal' est animal — quod falsum est. Nam si esset animal, esset aliquod animal singulare; sed non est aliquod animal singulare; ergo non est animal. Quod autem hoc argumentum sit bonum 'quod praedicatur de pluribus animalibus etc. sit animal', hoc patet: Haec propositio est singularis 'illud quod praedicatur de pluribus animalibus per hoc nomen "animal" est animal'; ergo subiectum singulare; et est animal; ergo est singulare animal. Eodem modo illud quod praedicatur de pluribus hominibus per hoc nomen 'homo' non est homo, quia si esset homo, esset ille s. lin. E homo vel ille, et sic de aliis — quod falsum est.

Tot habentur ex prima ratione.

Alia ratio ad idem talis [7.13.1039a2-3 tc48]: Si quod praedicatur in illa propositione 'Socrates est homo' per hoc nomen 'homo' est homo, et Socrates est homo, ergo Socrates est tres corr. ex: et E homines, et sic de aliis. Quod haec consequentia sit bona sic patet: Si illud quod praedicatur per hoc nomen 'homo' est homo, [constat] quod non est homo sensibilis, quia tunc esset vel Socrates vel Plato et sic de aliis — quod non est verum. Ergo est intelligibilis. Et Socrates est homo sensibilis et est homo intelligibilis; ergo est duo homines. Et est tertius homo, quia est congregatum ex homine sensibili et homine intelligibili; ex quo enim add. sed exp. homo sensibilis et E homo intelligibilis et homo [sensibilis] convenientem naturam materiam E habent, poterit esse congregatum corr. (s. lin.) ex: congegatum E ex his, et illud erit homo et non nisi Socrates.Cf. Averroes, In Metaph. 7.48: "contingit enim ut sit hic homo tertius, quoniam si ex homine intellecto et ex homine sensibili sit unum congregatum, continget ut congregatum sit homo tertius. Et universaliter omnis natura congregata ex duabus naturis convenientibus, necesse est ut sit de natura componentium" (Iunt. 1552, 8: 93v; Iunt. 1562, 8: 198v-199r).

16.Q4 Adhuc potest quaeri circa quaestionem de universalibus utrum talia argumenta teneant 'animal-currere dicitur; ergo aliquod mg. P -animal-currere dicitur'.

Item, 'asinum-currere dicitur; ergo animal-currere dicitur'.

Item, 'Deum-esse-esse s. lin. E, om. P est propositio; sed Deum-esse est propositio; ergo propositionem-esse est propositio'. Et si hoc argumentum est bonum verum P , et s sed exp. P praemissae pri sae P sunt verae, ergo conclusio est post vera P vera; ergo haec est vera 'ergo om. P propositionem-esse est propositio'.

Alio modo potest procedi in illa quaestione corr. ex: quaestionem E sic: Vox imponitur ad significandum suum significatum et est signum respectu eius, et non tenetur, quantum est de se, nisi ad ipsum repraesentandum. Si igitur nullum appellatum vocis post est P est significatum eius significatum eius om. P , igitur ergo P nulla vox add. est P, add. ultra sed exp. de se P , quantum est de se, stabit pro appellato. Si igitur stat pro appellato, hoc erit est P per s. lin. P additionem alicuius cui adiungitur. Si hoc est verum, illa sequuntur illa sequuntur om. P , scilicet cum vox add. sed exp. l P verbi infinitivi non possit inesse termino exsistenti in accusativo casu ex parte ante gratia significati sed appellati in — appellati om. P , oportet ut ille terminus stet sit P pro appellato. Et si insit sit in P termino gratia significati tantum, stabit pro significato tantum. Et si res illius istius P verbi possit inesse illi nomini stanti nomini stanti] non instanti P in accusativo casu et gratia significati et appellati, stabit illud nomen pro significato tantum, quia secundum se nunquam stat pro appellato.

Ex his patet qualiter stant in huiusmodi enuntiabilibus nomina 'hominem-currere' et om. P 'hominem-dici'; in hac enim 'hominem-currere' stat pro appellato, in alia add. autem P stat pro significato.

Item, talia sunt subiecta substantia P qualia permiserint praedicata.Cf. Boethius, De Trin. 4, PL 64: 1252. Igitur Ergo P si praedicatum non possit inesse post nisi P nisi appellato, stabit nomen pro appellato; si pro nisi E significato significa ! P , stabit stat P pro significato.

Sed nota quod si compositio, ut utpote P 'Socratem-currere' vel aut P aliqua alia, subiciatur alicui verbo, videndum add. est P si verbum infinitivi modi insit illi vel possit inesse nomini stanti ex parte ante in accusativo add. casu P gratia significati tantum. Nam si sic, quodcumque sit verbum quod praedicatur ponitur P , stabit illud nomen pro significato tantum. Si autem autem — autem om. P insit add. vel possit inesse SV ei gratia appellati, videndum est si illud verbum quod praedicatur insit vel possit inesse E 20rb illi nomini gratia significati. Nam si sic, stabit illud nomen pro significato tantum. Si autem autem — autem om. P verbum infinitivi modi insit vel possit inesse eidem illi P nomini indifferenter, videndum est utrum verbum quod praedicatur insit vel possit inesse eidem nomini eidem nomini] illi P gratia significati tantum, aut gratia om. P appellati tantum, aut indifferenter. Si gratia significati tantum, illud nomen stabit pro significato tantum; si gratia appellati tantum, illud nomen stabit pro appellato tantum; et si indifferenter, illud nomen stabit pro significato tantum et — tantum om. (hom.) P .

Ex his patet quod si dicam 'animal-currere dicitur', hoc quod dico 'animal' stat pro significato tantum, quia hoc quod dico 'dicitur' inest huic prout stat pro significato quia — significato mg. P . Si autem dicam 'animal-currere est verum', hic hoc quod dico 'animal' stat pro appellato; idem enim est 'animal-currere' et 'animal-currere est verum'. Et ideo est hoc argumentum bonum 'animal-currere est verum; ergo hoc animal vel illud'; illud autem non valet 'animal-currere dicitur; ergo hoc vel illud'. Nec illud 'asinum-currere dicitur; ergo animal-currere dicitur', quia hic 'animal-currere dicitur' stat hoc quod dico 'animal' pro significato tantum Si — tantum om. P .

Et om. P ex his patet quod cum dicam 'propositionem-esse est propositio', hic stat hoc quod dico 'propositionem' pro significato tantum. Et hoc sic patet: Hoc praedicatum 'est propositio est propositio om. P ' exigit subiectum complexum et non magis ex duobus complexis quam ex uno incomplexo et altero complexo incomplexo — complexo] c. et alio ( corr. ex: alia) i. P sive ex duobus incomplexis. Ergo de exigentia huius praedicati subiecti P 'est propositio' non requiritur non requiritur] non sequitur rep. (s. lin.) P quod hoc quod dico 'propositionem' stet pro appellato, sed quantum est de se stat pro significato. Ergo hic 'propositionem-esse est propositio' stabit hoc quod dico 'propositionem' pro significato, et ideo est haec ante est P falsa. Eodem corr. (s. lin.) ex: Edem E modo Eodem modo] Ego mentior P 'falsum-dici est falsum': Hoc add. enim P quod dico 'falsum' prout add. hic P subicitur huic add. praedicato P quod dico est P 'dici' stat pro significato, et ideo haec post est P est falsa; et sed P si corr. ex: sic P staret pro appellato, esset haec om. P vera.

16.Q5 Sed modo videtur quod haec propositio 'falsum dicitur' est sit P vera antequam hoc praedicatum 'dicitur om. P ' insit huic subiecto substantia P sic enim post Cum P : Cum dico 'falsum' per se antequam praedicatum insit ei, stat hoc quod dico 'falsum' pro significato. Significatum autem est dictum ante adventum praedicati. Ergo haec propositio est vera antequam hoc hic E praedicatum 'dicitur' actu exprimatur inesse add. sed exp. n P huic subiecto, quia quare P significatum huius nominis 'falsum' fuit prolatum antequam corr. (sub lin.) ex: ante P hoc praedicatum 'dicitur' erat prolatum. P 20ra

Sed nota quod si hoc quod dico 'dicitur' sumatur pro dici solum et non pro enuntiari, tunc est haec vera 'falsum dicitur' et etiam 'falsum dicitur a me te EP '. Si autem sumatur hoc quod dico 'dicitur' pro 'enuntiatur', tunc est haec falsa 'falsum dicitur', quia hoc nomen 'falsum' stat pro significato falsi tantum P . Significatum autem 'falsi' est incomplexum; incomplexum autem non enuntiatur enuntiat E sed solum complexum.

Item, sit quod in hac compositione 'propositionem-esse est propositio' stet hoc quod dico 'propositionem propositio P ' pro s. lin. P significato huius nominis 'propositio', et quod significatum termini non om. P sit appellatum eiusdem. Quaeratur vel forsan: Quaeritur (q ur) P tunc utrum hoc totum 'propositionem-esse' sit propositio. Etsi hoc quod dico quod dico om. P 'propositionem add. esse P ' stet pro significato tantum, et videtur quod sit propositio; 'propositionem enim esse' est dictum post singulare P singulare; hoc enim quod dico 'propositionem' stat post significato P pro significato termini absoluto a suis appellatis, et est significatum singulare sub significato sub significato s. lin. post simpliciter P simpliciter. Si igitur ergo P hoc quod dico 'propositionem-esse s. lin. P ' sit est P aliquid singulare, erit appellatum alicuius nominis, sed non nisi huius nominis 'propositio'. Ergo propositionem-esse est propositio, esto quod hoc quod dico 'propositionem propositio P ' stet pro significato tantum.

16.Q6 Item, quaeritur qua de causa propositionem-esse non sit propositio.

Et si quis dicat hanc esse causam, quia significatum 'propositionis om. P ' non potest esse appellatum eiusdem, et hoc quod dico 'propositionem' stat stet P pro significato:

Non videtur haec causa sufficiens huius effectus P , quia significatum 'propositionis' non potest esse om. P appellatum 'propositionis', neque simpliciter neque neque simpliciter neque] nec s. nec P secundum quid. Et haec est vera secundum quid 'propositionem-esse est propositio'; ergo hoc quod dico 'propositionem-esse' potest esse appellatum secundum quid.

Item, propositionem-esse est quoddam singulare; non nisi enuntiabilis; est post ergo P ergo sub enuntiabili enuntiabile P tanquam appellatum sub suo communi. Sed enuntiabile et enuntiatio idem simpliciter; enuntiatio enuntiabile E autem et propositio idem; ergo enuntiatibile et propositio idem simpliciter; ergo propositionem-esse est sub 'propositione' tanquam appellatum illius.

Item, propositionem-esse est compositio; et compositio est propositio vel enuntiabile; ergo propositionem-esse est propositio compositio P vel aut P enuntiabile. Et si enuntiabile, ergo propositio.

Item, propositionem-esse est corr. (s. lin.) ex: et P verum vel corr. ex: et P falsum; sed si P verum et falsum sunt per se accidentia propositionis; ergo propositionem-esse est propositio add. seu anticip. sed vac. consequenter quaeritur qua de causa cum dico propositio est non potest E . E 20va

16.Q7 Consequenter quaeratur vel forsan: quaeritur (q ur) P qua de causa cum dico 'propositio est', non potest hoc quod dico 'propositio' supponere pro s. lin. P hac compositione.

Et si dicat quod hoc haec P quia om. P propositio totum SV non potest esse appellatum partis, et ideo non potest terminus supponere pro toto supponere pro toto] communis P etc.:

Haec nulla causa videtur; totum enim non potest esse appellatum partis neque simpliciter neque secundum quid.

Item Ideo P , si dicat quod cum dicitur dico P 'propositio est', hic si P hoc quod dico 'propositio' stat stet P pro significato 'propositionis', et significatum 'propositionis' non est appellatum 'propositionis', et ideo non potest hoc nomen corr. (s. lin.) ex: quod P 'propositio' quod est pars huius propositionis supponere pro toto:

Nec haec add. est S, sed non add. V causa nec prima videtur esse sufficiens; significatum enim termini non potest esse appellatum eiusdem nec non P simpliciter nec secundum quid add. sed exp. c P . Terminus autem potest supponere vel simpliciter vel secundum quid Terminus — quid om. (hom.) P pro toto cuius est pars.

16.Q8 Consequenter quaeratur, si haec est falsa simpliciter 'propositionem-esse est propositio' et secundum quid vera, quomodo est falsa simpliciter et quomodo vera secundum quid Consequenter — quid 2 om. P .

Item, si haec est falsa 'propositionem-esse est propositio', ergo ipsa est propositio, quia falsitas et veritas falsitas et veritas] v. et f. P sunt per se accidentia propositionis. Et si ipsa est propositio, et ipsa est, [est] propositio et — propositio om. (hom.) E ; nam si nulla propositio post est P est, et ipsa est propositio, ergo om. P ipsa non est.

Eodem modo 'falsum enuntiatur', hoc est falsum, quia nullum falsum enuntiatur, quia neque in P Socratem-esse-asinum neque aliquid om. P aliud. Sed si haec est falsa, et ista illa P enuntiatur, ergo falsum enuntiatur; ergo haec est vera 'falsum enuntiatur' nullo particulari falso enuntiato.

Item, ' Item — nec in ima columna P, add. neque in columna P falsum add. e E -enuntiari est falsum', haec autem est falsa aut vera. Item — nec in ima columna P, add. neque in columna P

Et videtur quod vera, quia Item — nec in ima columna P, add. neque in columna P Socratem-esse-asinum Socratem-esse-asinum] Socratem-non-esse-asinum E non enuntiatur, nec Item — nec in ima columna P, add. neque in columna P aliquod falsum om. P aliud.

Sed om. P contra: Falsum-enuntiari add. e E enuntiatur; et falsum-enuntiari est falsum; ergo falsum enuntiatur. Ergo falsum-enuntiari est verum, nullo falso post particulari P particulari enuntiato.

Eodem modo est arguendum in istis 'falsum dicitur vel forsan: videtur E ' et 'falsum-dici est falsum'.

[Lectio XVII]

Et in hoc quod accidit Et — accidit om. E [7.13.1039a14 tc50].

17.Q1 Sed modo videtur quod haec consequentia quam supponit Aristoteles [7.15.1039b22-1040a5 tc53], scilicet quod si ideae sint particulares, quod sunt sint P corruptibiles, non teneat, sicut bene om. P verum est quod ideae habent materiam communiter dictam, sed non materiam quae est subiectum generationis et corruptionis. Et ideo non valet 'ideae sunt res particulares habentes materiam; ergo generabiles' etc. generabiles etc.] sunt corruptibiles P ; omnia enim particularia habent materiam, sed non omnia sunt corruptibilia omnia sunt corruptibilia] omnes particulares corruptibiles P . Particularia enim sensibilia, ut elementa et mixta, habent materiam et sunt particularia corruptibilia; sed particularia non sensibilia habent materiam, et non sunt corruptibilia, et multa sunt talia.

Et est una solutio quod Aristoteles non intellexit intelligit P de omnibus particularibus sed de particularibus sensibilibus.

Sed haec om. P nulla est, quia si sic intelligeret, non om. P obviaret Platoni; Plato enim posuit ideas sive universalia esse particularia intelligibilia intellia ! P .

Est etiam et ante Est P alia solutio quod omnia particularia particulare P simpliciter habent materiam, et per naturam illius materiae habent potentiam ad esse et non esse; ipsa enim materia est materia primordialissima, et ipsa est medium inter pure nihil et aliquid, et sic omnia particularia quantum est om. P de sui natura sunt add. per se P corruptibilia. E 20vb

Sed sciendum secundum P quod hoc non intelligat intellexit P Aristoteles, quia quod P nusquam nunquam P innuit intendit P quod intelligentiae creatae causatae SV habeant habent post materiam P materiam, sed magis oppositum potest extrahi ex suis sermonibus. Dicit autem quod omnia particularia habent materiam, et ita credidit quod intellectus creatus causatus SV non sit particulare, sed quod omne particulare sit sensibile et corruptibile et corruptibile] incorruptibile P .

Et quod hoc sit verum habetur expresse a Commentatore super III De anima super — anima om. P ;Averroes, In DAn 3.5, ed. F. Crawford, CCAA 6.1: 401-403. dicit enim ibi om. P quod intellectus creatus tuus P, causatus SV , sive sit fuerit P spiritus species ( corr. (s. lin.) ex: corpus P) EP sive corpus, est species sensus P . Unde credidit quod anima mea mā P et anima tua, et sic de aliis, sunt una anima om. P numero; de necesssitate enim vel corr. (s. lin.) ex: nihil E ad hoc ducebatur, vel quod individua audimus P quae modo quae modo] q. materiae E, quoquomodo P sunt sub una specie essent diversa specie. Et hoc non credidit, et ideo credidit quod iam dixi; putavit enim quod si anima anima hic singularis] omnia huiusmodi singularia ( corr. ex: singularis) E hic huius SV singularis anima hic singularis] omnia huiusmodi singularia ( corr. ex: singularis) E et P 20rb illius non essent una numero, quod et P quaelibet esset est E una species distincta ab altera. Et similiter credit quod unaquaeque stella erat una species om. P sicut sol, et etiam putavit quod quilibet angelus angelo ante quilibet P erat erit E per se species. Et ducebatur dicebatur EP ad hoc, quod credidit quod forma non cum E potest multiplicari per materiam nisi vel potius: uni E, vel P per generationem per generationem] et creationem E et corruptionem. Formae autem intelligentiarum non neque P sunt generabiles neque corruptibiles generabiles neque corruptibiles] c. n. incorruptibiles P , et ideo nulla talis forma potest multiplicari per materias materiam P . Et ideo collo E credidit quamlibet add. sed exp. singularem esse unam E intelligentiam esse unam speciem om. P per se sicut sol — quod non est verum; decipiebatur enim pessime.

Ex hoc patet quod Aristoteles aestimavit nullum intellectum esse creatum causatum SV, om. P particulare particularem P , sed universale.

[Lectio XVIII]

Et necesse est ut sermo sit Et — sit om. E [7.15.1040a9 tc54].

18.Q1 Consequenter Adhuc P potest quaeri add. circa quaestionem P de universalibus sic: Si dicam 'enuntiabile currit', quaeratur utrum haec propositio possit esse appellatum huius nominis 'enuntiabile'.

Item, quaeratur vel forsan: quaeritur (q ur) P, add. sed exp. h P utrum haec tota om. P propositio compositio P 'enuntiabile-currere est enuntiabile' sit neganda. Et si est neganda, quaeratur causa. est — hic om. P

Et si dicat quod cum dico 'enuntiabile-currere est enuntiabile', hic est — hic om. P hoc quod dico 'enuntiabile add. hoc P ' quod exsistit in accusativo casu quod habetur haberetur P per regulas praehabitas praedictas P stat pro significato, et significatum termini terminum E non est appellatum eiusdem:

Istud vel forsan: Illud (i d) P non videtur causa sufficiens; nam unde P posito quod stet pro appellatis appellato P , adhuc om. P est neganda. Ergo ipsum stare pro significato appellato P non est causa quare haec sit neganda negativa E . Quod om. P si hoc quod dico 'enuntiabile' stet pro appellatis, haec sit neganda patet: Si dicam 'enuntiabile currit', hic stat hoc quod dico 'enuntiabile' pro appellatis haec — appellatis om. (hom.) P , et hic haec P similiter 'enuntiabile-currere'. Quaero ergo: 'hoc-enuntiabile-currere currit post lapidem-currere E ', demonstrato lapidem-currere, 'est enuntiabile', haec hoc E compositio est post aut P aut vera aut falsa.

Et videtur quod quaelibet talis sit falsa sic: Sit quod haec s. lin. P sit vera; ergo 'hoc-enuntiabile-currere', demonstrato lapidem-esse, est appellatum huius nominis 'enuntiabile'. Arguo ergo sic: 'Hoc enuntiabile currit', demonstrato lapidem-esse, et 'enuntiabile currit', idem est praedicatum in hac propositione et in illa. Sed cum dico 'hoc enuntiabile currit', hoc quod dico 'hoc om. P enuntiabile' est et P appellatum huius quod dico 'enuntiabile', quod est subiectum in ista vel forsan: illa (i a) P propositione 'enuntiabile currit'. Sed datum dictum P est quod om. E hoc quod dico hoc quod dico om. P 'hoc s. lin. P -enuntiabile-currere' est appellatum huius nominis 'enuntiabile'. Ergo subiectum singularis propositionis, scilicet huius add. quod P 'hoc enuntiabile currit', cum praedicato indefinitae propositionis, quae est 'enuntiabile currit', est appellatum subiecti subiectum E, similiter P indefinitae propositionis — quod est impossibile; subiectum enim huius singularis propositionis 'hoc enuntiabile currit' primo est sub hoc quod dico 'enuntiabile' tanquam appellatum eius, antequam hoc quod diE 21raco 'enuntiabile hoc e. S, henuntiabile V ' ordinetur sub hoc praedicato 'currere'. Ergo ex hoc quod dico 'hoc om. P enuntiabile' et 'currere', nunquam erit est P unum om. P appellatum huius nominis 'enuntiabile'; quodlibet enim appellatum huius nominis 'enuntiabile' quod est subiectum in indefinita propositione praedicta om. P antecedit praedicatum illius indefinitae.

Ad idem: Si dicam 'omne enuntiabile currit', hic om. P hoc quod dico 'omne' distribuit enuntiabile omne distribuit enuntiabile] e. distribuitur P pro suis om. P appellatis et designat appellata post tempore E primo pro uno P tempore et natura vera E esse sub hoc subiecto 'enuntiabile' antequam hoc subiectum 'enuntiabile' ordinetur sub hoc praedicato 'currere'. Ergo omne appellatum huius subiecti 'enuntiabile' antecedit praedicatum huius propositionis 'enuntiabile currit'. Ergo praedicatum huius propositionis non est pars alicuius appellati. Ergo hoc quod dico 'hoc om. P -enuntiabile-currere' non est appellatum huius nominis 'enuntiabile'; ergo haec ergo — est enuntiabile rep. P, add. ultra ergo haec erit falsa currere est enuntiabile P est erit P falsa 'enuntiabile-currere est enuntiabile' ergo — est enuntiabile rep. P, add. ultra ergo haec erit falsa currere est enuntiabile P , sive hoc quod dico 'enuntiabile' stet pro appellato sive pro significato stet — significato om. P .

Ex his hoc P patet quod haec est falsa post simpliciter P simpliciter similiter SV 'falsum-enuntiari est falsum', sive hoc quod dico 'falsum' stet pro significato sive pro appellato. Et hoc probandum est sicut praedictum est, et similiter propositionem-esse non est propositio, nec falsum-dici est falsum.

Consequenter quaeratur vel forsan: quaeritur (q ur) P utrum utrum — enuntiabile] compositio est e. et P haec hoc E propositio 'enuntiabile utrum — enuntiabile] compositio est e. et P universale est enuntiabile' sit vera vel non.

Et videtur quod non: Quia Et — Quia om. P si haec esset vera, homo universalis esset est E homo — quod est contra Aristotelem dicentem, "Quod praedicatur de pluribus hominibus dicentem — universale 2 mg. P per hoc nomen 'homo' per — homo om. P non est homo" [7.13.1038b29-1039a2 tc48]. dicentem — universale 2 mg. P Igitur om. P haec non est vera; hae dicentem — universale 2 mg. P tamen add. non P sunt verae: 'enuntiabile universale est dicentem — universale 2 mg. P universale enuntiabile P ' dicentem — universale 2 mg. P et 'enuntiabile post universale P universale est enuntiabile universale'.

Sed modo quaeratur vel forsan: quaeritur (q ur) P utrum haec sit vera 'enuntiabile-universale-currere est universale'.

Et videtur quod sic: Enuntiabile enim universale est quoddam ante est P singulare, et non habet aliquod om. P appellatum, et est sub 'universali' tanquam appellatum add. sed exp. et P . Ergo ex om. E ipso et aliquo add. et E verbo potest fieri enuntiabile; ergo enuntiabile-universale-currere est enuntiabile, sicut enuntiabile-currere om. P est compositio, et om. P propositionem-esse est compositio. Et si haec est vera, ergo s. lin. P haec erit vera 'enuntiabile-currere est enuntiabile'. Esto quod hoc quod dico 'enuntiabile' stet pro significato; nihil enim aliud est significatum huius nominis 'enuntiabile om. P ' nisi enuntiabile universale. Et si illud est verum, nihil quod primo conclusum est est verum.

Haec sunt dubitabilia in maiori parte circa universalia. Solutio autem istorum istarum E determinata est alibi plane, et ideo in corr. (s. lin.) P, add. (s. lin.) de P hic nihil ad praesens de eis hic — eis] ad praesens nihil de hoc P dicetur.

18.Q2 Sed modo Sed modo] Similiter P dubitandum est circa universalia add. alio modo SV , scilicet utrum haec conclusio quam concludit Aristoteles in hoc capitulo, scilicet universalia non om. P esse substantias [7.16.1040b26-27 tc57], sit vera aut non.

Et videtur quod non sit vera: Genus enim et species sensus P de praedicamento substantiae sunt universalia et sunt substantiae; nam si non, cum omne quod est sit P sit substantia vel accidens, erunt accidentia — quod falsum est.Cf. Aspall, In Metaph.: "Item, loquendo de universali in genere substantiae, aut est accidens aut substantia. Si substantia, habeo propositum. Si accidens, aut per se aut per accidens. Si per accidens, constat quod [non] nisi substantiarum primarum sive singularium, et tunc cum subiectum potest exsistere sine tali accidente, posset singulare aliquando exsistere sine universali — quod falsum est. Si accidens per se, tunc cum omne accidens per se de suo subiecto per se potest demonstrari, tunc universale de singulari posset demonstrari — quod falsum est" (Cambridge, Gonville & Caius 509-386, fol. 113vb).

Item, ipsa, secundum Aristotelem in libro Praedicamentorum, sunt substantiae secundae;Aristot., Praed. 5.2a11-19. ergo sunt substantiae.Cf. Aspall, In Metaph.: "Item, Aristoteles libro Praedicamentorum dividit substantiam per primam et secundam; sed secunda substantia est universale; quare etc." (Cambridge, Gonville & Caius 509-386, fol. 113vb).

Item, esto quod genus non sit substantia, nec vel P species; et praedicantur de substantia; ergo non-substantia praedicatur prima est E de substantia; ergo oppositum de suo opposito.

Item, quidditas corr. (mg.) ex: communitas P substantiae sensibilis est idem cum eo cum eo om. E cuius est om. P quidditas; et illud cuius est quidditas est substantia; ergo quidditas est substantia ergo — substantia om. (hom.) P ; et quidditas est universale; idem ergo universale et substantia.

Item, dicit Commentator quod declaratum est quod universale non est substantia in corr. P , et etiam declaratum est quod s. lin. E illud quod definitio post significat P significat est substantia.Averroes, In Metaph. 7.59: "Et cum declaratum sit quod universale non est substantia, et quod illud quod significat definitio est substantia, incipiamus perscrutari de hac substantia alio modo" (Iunt. 1552, 8: 97v; Iunt. 1562, 8: 207r). Forma autem quae est quidditas P 20va est illud quod significat definitio; illud enim secundum add. se P ipsum est definitio formae [7.3.1029a27-30 tc8]; ergo forma quae est quidditas est substantia. Sed quidditas et universale idem. Ergo universale est substantia. Vel si universale om. E non est substantia, ut dicit, et forma est substantia, ergo forma non est universale.

Cum hoc potest quaeri de hoc quod dicit quod substantia non est simul in pluribus [7.16.1040b25 tc57].

Hoc enim videtur esse om. P falsum; substantia enim secunda substantia enim secunda] secunda e. substantia simul P est in pluribus; ergo add. est E substantia.

Et si quis dicat quod nihil aliud intendit add. hic SV Aristoteles nisi quod E 21rb substantia post secunda P secunda non est prima substantia s. lin. P , cum dicit quod universale non si E est substantia, ut genus non est individuum:

Nihil enim dicit. In vanum In vanum] Inanum P enim poneret add. tot P rationes demonstrativas mg. P ad hoc om. P ostendendum, universale non esse substantiam universale — substantiam] quot fecit ad ostendendum universalia non esse substantias P ; genus enim non esse individuum est manifestum omnibus pluribus P .Cf. Aspall, In Metaph.: "Si dicatur quod universale nominat duo, scilicet intentionem universalis et rem sive naturam communem quae subest intentioni, [et] primo modo non est universale substantia, secundo modo est universale substantia, et nihil aliud concludunt rationes: Contra: Si prima esset, cum Aristoteles probat et concedat condedat C universalia non esse substantias, tunc non esset eius probatio et conclusio alia quam ista, 'intentio universalis non est substantia', et hoc quilibet potest videre; quare quia C non debet niti ad hoc probandum. Quare Quia C cum multum nitatur ad hoc probandum, non solum intendit quod intentio universalis non sit substantia" (Cambridge, Gonville & Caius 509-386, fol. 114ra).

Ad hoc haec P dicendum quod qualitas communis omnis P a qua imponitur add. aliquod P nomen commune, utpote qualitas huius nominis 'homo', potest tripliciter ante potest P considerari: [1] Uno modo prout habet esse in anima, et secundum illud om. E esse absolvitur et om. P abstrahitur post particularibus P a materia et a particularibus partibus P , et sic dicitur intellectus cuius primo est ista vox 'homo'. Nota quod om. P secundum quod dicit Aristoteles "voces voce E sunt notae add. etc. P ."Aristot., De interp. 1.16a3-4, tr. Boethii: "Sunt ergo ea quae sunt in voce earum quae sunt in anima passionum notae" (AL 2.1: 5). Alio modo potest considerari prout habet esse in particularibus partibus P sive in materia, et hoc est duobus modis: [3] Aut inquantum ipsa est in singulis particularibus partibus EP , et secundum hoc esse est ipsa praedicabilis de particularibus partibus P , ut si dicam 'Socrates quod P est homo', 'Plato est homo', hoc nomen 'homo' hic stat pro qualitate communi considerata secundum hoc esse, et ipsa sic considerata significatur per hoc nomen 'humanitas' et per hoc nomen 'igneitas'. [2] Aut prout consideratur in omnibus, non in singulis, et ipsa post sic P sic considerata significata P de nullo singulari particulari SV est praedicabilis, et secundum hoc esse nominatur per hoc nomen 'commune'. Ipsa autem prout consideratur ut s. lin. P in singulis potest considerari dupliciter: [3a] Aut ut natura absoluta in se alia om. P a substantia materiae, ex qua cum materia fit compositum, et sic est pars compositi et sic est substantia. [3b] Aut prout est actus materiae et esse substantiale totum nominans, et sic est ipsa praedicabilis de singulis.

Prout autem consideratur [1] ut intellectus non est substantia, sed similitudo sive species substantiae, nec tamen est aliud per essentiam a forma add. quae est P extra animam animatum E , cuius ipsa est om. P similitudo sive species, et secundum hoc esse proprissime ipsa om. P dicitur universale. Unde s. lin. P quantum ad istam considerationem ipsius non mentitur Aristoteles cum dicit universale non esse substantiam.Cf. Aspall, In Metaph.: "Et si dicatur quod universale duplex habet esse, unum in anima sive in intellectu, et ibi habet eius proprium esse, [et] aliud ad C esse omne C habet in singulari, et ibi non habet proprium eius esse; et isto modo secundo est substantia, primo autem modo non; et ibi, ut in intellectu, habet eius proprium esse, [et] ideo negat metaphysica(?) C Aristoteles ipsum esse subiectum: contra" (Cambridge, Gonville & Caius 509-386, fol. 114ra).

Prout autem consideratur [2] ut ens in multis et non in singulis, consideratur ut add. enim P in materia, et ipsa sic considerata proprie significatur per hoc quod dico quod dico] nomen P 'commune'. Unde rep. sed corr. P proprie loquendo haec hoc E est falsa, 'commune est in anima'; secundum autem hoc esse non est ipsa substantia sed est ad-aliquid; est enim s. lin. P ipsa secundum hoc esse relata ad multa, ita tamen quod ad nullum singulariter singulorum P . Ipsa autem secundum hoc esse potest dici universale, licet minus proprie quam secundum esse quod habet in anima. Quantum igitur ad istam considerationem ipsius non mentitur Aristoteles.

Ipsa autem [3b] prout consideratur secundum esse quod habet in singulis, ita quod de unoquoque praedicabilis, dicitur sic ipsa esse om. P substantiale substantialis EP et actus materiae, et non dicitur substantia proprie dicta, dicitur tamen secunda substantia, et hoc est secundum extensionem. Et ideo om. P cum [dicat] Aristoteles in ista philosophia proprie de rebus et de om. P virtute sermonum et non secundum extensionem, dicit verum cum dicit ipsam non s. lin. P esse substantiam. Secundum autem hoc esse dicitur ipsa add. esse P universale, sed licet SV minus proprie quam secundum om. E alios modos. Unde secundum nullam istam E considerationem secundum quam dicitur add. (s. lin.) esse P universale dicitur ipsa substantia. Et nota quod Aristoteles dicit ipsam ipsum P esse universale secundum istos tres modos et non alio modo.

Prout enim ipsa consideratur [3a] ut pars compositi et om. P natura alia a natura substantiae materiae s. lin. post est P est ipsa substantia, et secundum hoc om. E esse non add. est P universale, sed magis individuatur, cum receptum sit in recipiente per modum recipientis et non per modum recepti.Liber de causis 9.99.46-49: "Quicquid recipietur ab alio recipitur per modum rei accipientis et non receptae."

18.Q3 Consequenter quaeratur vel forsan: quaeritur (q ur) P ubi habeant esse universalia: aut solum in materia, aut solum in anima, aut per se esse P extra materiam et animam.Cf. Rufus, MMet 7.8: "Quaeritur ubi universalia habeant esse: aut solum in anima, aut per se extra animam et materiam" (Q290.48rb). E 21va

Quod non per se extra materiam et animam Quod — animam om. (hom.) P , hoc praem. et P improbatIta forsan pro 'probat'. Aristoteles, quia ponere hoc est ponere formas substantias P separatas sicut formas quas P posuit Plato.Cf. Rufus, MMet 7.8: "Quod non per se extra animam et materiam, hoc probat Aristoteles, quia ponere hoc est ponere formas separatas, sicut Aristoteles imponit Platoni" (Q290.48rb).

Sed modo videtur quod habeant esse solum ante habeant P in anima secundum Commentatorem dicentem, "Universalia non habent esse nisi in anima."Averroes, In DAn 3.18, ed. F. Crawford, CCAA 6.1: 440. Cf. Rufus, MMet 7.8: "Sed videtur quod solum habeant esse in anima: Tum per Commentatorem, dicentem quod universalia solum habent esse in anima" (Q290.48rb).

Item, intellectus agens facit universalitatem in rebus,Averroes, In DAn 1.8, ed. F. Crawford, CCAA 6.1: 12. et hoc est om. P , in abstrahendo dat esse formae quod notatur per hoc nomen 'universale'. Ergo universale est in anima.Cf. Rufus, MMet 7.8: "Tum per hoc quod intellectus agens facit universalitatem in rebus, et hoc est in abstrahando dat esse formae quod notatur per hoc nomen 'universale'" (Q290.48rb). Cf. etiam Aspall, In Metaph.: "Item, dicit Commentator quod intellectus facit universalitatem in rebus — quod non esset verum si universale esset substantia" (Cambridge, Gonville & Caius 509-386, fol. 114ra).

Item, quod est in om. P materia est singulare; receptum enim om. P est in recipiente etc.;Liber de causis 9.99.46-49: "Quicquid recipietur ab alio recipitur per modum rei accipientis et non receptae." et materia est unum una P numero;Cf. Averroes, In Metaph. 1.17, Iunt. 1552, 8: 7v; Iunt. 1562, 8: 14v. forma om. P igitur ergo P in materia non est universale. Igitur Ergo P universale non habet esse in materia nec per se; ergo solum post anima P in anima.Cf. Rufus, MMet 7.8: "Tum per hoc quod si esset in alio ut in materia, esset singulare, cum materia sit unum numero. Et quod recipitur in alio est rest(!) vel forsan: et est E in ipso per modum [recipientis] etc." (Q290.48rb).

Ad idem: Forma non individuatur nisi per materiam.Cf. Averroes, In Metaph. 1.40, 7.28, Iunt. 1552, 8: 11v, 84r; Iunt. 1562, 8: 23r, 178v; Averroes, In DAn 3.5, ed. F. Crawford, CCAA 6.1: 401-403. Cf. etiam Rufus, MMet 7.8: "Tum per hoc quod forma non individuatur nisi per materiam" (Q290.48rb).

Item, dicit Aristoteles in II Posteriorum, "Universali exsistenti exsistente P uno praeter multa quod est in anima fit est P principium add. sed exp. actus P artis et scientiae."Aristot., APos 2.19.100a6-8.

Contra: Universale est in multis et de multis; ergo non est solum in anima.Cf. Rufus, MMet 7.8: "Contrarium videtur per hoc quod universale est in multis et de multis, non ergo solum est in anima" (Q290.48rb). Cf. etiam Aspall, In Metaph.: "Item, quod est natum esse in multis et dici de multis non est in intellectu; sed universale est huiusmodi; quare etc." (Cambridge, Gonville & Caius 509-386, fol. 114ra).

Item, si solum esset in anima, ergo nihil responderet ei extra animam; ergo esset quid fictum significatum P et non subiectum scientiae.Cf. Rufus, MMet 7.8: "Tum etiam per hoc quod si solum lectio dubia E esset esse E in anima, et nihil responderet ei extra, esset quiddam fictum" (Q290.48rb).

Ad hoc dicendum quod secundum propriam acceptionem huius nominis 'universale' significat universale esse formae quod habet in intellectu, hoc est prout ipsa est species sive similitudo rei. Forma tamen illud P cuius esse notatur in anima per hoc nomen 'universale' est extra animam et in materia. Unde ipsa est res et intellectus, et ipsa exsistens intellectus est similitudo eiusdem prout est forma rei, et inquantum est similitudo significatur P 20vb per hoc nomen 'universale'. Unde proprie accipiendo hoc nomen 'universale', dicendum est om. P quod universale non habet esse nisi in anima. Quia tamen Quia tamen] Attamen P, add. sed exp. n P Aristoteles dicit formam for 9 P non solum esse universale prout habet esse in anima, sed etiam prout habet add. esse P extra animam, et hoc sive ipsa species P consideretur inquantum est in multis add. et P , non om. E in n ! P singulis, sive consideretur in singulis, ideo potest dici universale ante dici P habere esse in anima et extra animam, et sive sit commune multis sive praedicabile de singulis.Cf. Rufus, MMet 7.8: "Dicendum quod secundum propriam acceptionem huius nominis 'universale' significat 'universale' esse formae quod habet in intellectu, hoc est prout ipsa est species vel similitudo rei. Forma tamen cuius esse notatur in anima per hoc nomen 'universale' est extra animam et in materia. Unde ipsa est res et intellectus, et ipsa exsistens intellectus est similitudo eiusdem prout est forma rei, et inquantum est similitudo [significatur per hoc nomen 'universale']. Unde proprie accipiendo hoc nomen 'universale' dicendum est quod non habet esse nisi in anima solum. Quia tamen Aristoteles non solum dicit vel forsan: docet (dt) E formam esse universale prout habet esse in anima sed prout habet esse extra animam, et hoc sive ipsa consideretur inquantum est in multis et non in singulis, sive consideretur inquantum est in singulis, ideo potest dici universale habere esse in anima et extra animam" (Q290.48va).

[Lectio XIX]

Et si illi dicunt formas Et — formas om. E [7.16.1040b27 tc58].

19.Q1 SedQuaestio 19.Q1 ("Sed — reminisci") deest in codice P. modo potest quaeri de hoc quod dicit Aristoteles quod intelligibilia intelligentia E possunt esse etsi actu non intelligantur [7.16.1040b34-1041a2].Cf. Averroes, In Metaph. 7.58: "Et ideo dicit, 'Et si nos non videremus stellas' etc., id est, et necesse est ut essentiae rerum intelligibilium sint exsistentes licet non intelligantur. Et intendit quod manifestum est, quoniam quemadmodum sensibilia non sunt sensata in actu donec sentiantur, ita est de intelligibilibus" (Iunt. 1552, 8: 97r; Iunt. 1562, 8: 206r).

Videtur enim oppositum: Dicit enim in III De anima quod intellectus agens semper et actu intelligit omnia.Aristot., DAn 3.5.430a17-23. Et ipse supponit add. ibi NSV quod intellectus agens est pars animae humanae; nam si non esset pars animae humanae, tunc non esset dubium. Semper enim intelligibilia intellecta a causa prima; si enim non essent intellecta ab eo, non essent omnino. Ponendo igitur intellectum agentem esse extra, non est dubium quin semper intelligibilia intelligentia E essent intellecta. Sed cum Aristoteles velit quod intellectus agens sit pars animae, et ipse actu omnia intelligit et semper, ergo intelligibilia intelligentia E erunt semper intellecta a nostro intellectu et non quandoque et quandoque non.

Ad haec dicendum quod etsi si E intellectus agens sit intra et pars animae, non tamen quaecumque intelligit intellectus agens intelligit homo in hac vita; non enim omnes operationes quae sunt intellectus [agentis copulantur ad intellectus hominis; sed quaecumque operationes sunt intellectus]Omissio per homeoteleuton in E suppletur ex redactione longiori. possibilis copulantur ad intellectus hominis. Et quia intellectus qui est agens, qui est pars animae nostrae, omnia et semper intelligit actu, ideo nostrum addiscere est tendere ad perfectam coniunctionem operationum intellectus agentis in ipso homine.

Ex hoc patet quod multa videt illa pars animae quae non videt homo. Et ideo dicit Aristoteles quod multa sunt intelligibilia intelligentia E quae non semper intelliguntur ab intellectu possibili hominis, cuius oppositum sequitur ex positione idearum. Et ideo dicit Aristoteles quod intelligibilia intelligentia E quandoque sunt intellecta, quandoque non, et quod sunt nova; aliter enim non esset nostrum addiscere nisi reminisci.Cf. Averroes, In Metaph. 7.58: "Et secundum hoc sequitur ex opinione Aristotelis ut intelligibilia sint nova, et secundum opinionem dicentium formas esse sunt aeterna. ... et rectum est ut contingat dicentibus formas esse ut sint haec intellecta necessaria in actu, etsi non sciantur neque intelligantur, et sic scientia acquisita de novo non erit addiscere, sed rememorari" (Iunt. 1552, 8: 97r; Iunt. 1562, 8: 206r). E 21vb

19.Q2 Sed modo potest quaeri utrum add. hoc E sit bona quaestio: 'quare homo est animal' [7.17.1041a20-21 tc59].

Et videtur quod sic: Subiectum enim est s. lin. E compositum, et de subiecto composito potest fieri interrogatio per et E quare.

Contra Consequenter E : Quaestio praem. Cum P quare et quaestio quia eadem est sit P quaestio. Ergo si haec est bona quaestio 'quare homo sit animal' Ergo — animal] Et quaerere utrum homo sit a. est quaestio et P , quaerere utrum homo sit animal est quaestio quia est quaestio quia] erit bona quaestio P ; ergo haec enim P est quaestio ponens in numerum — quod falsum est quod falsum est ante ergo P . Homo enim vero P et animal non sunt duo in numero; animal enim et rationale quae sunt partes hominis sunt unum numero in actu; ergo multo fortius homo et animal sunt unum numero animal — animal sunt unum numero om. (hom.) P .

Item, si haec est om. P quaestio per quare, ergo om. P contingit absolvere istam per causam per causam] quaestionem P ; igitur ergo P genus est demonstrabile de specie — quod falsum est. Intellectus enim non potest separare genus a specie; ergo non est demonstrabile de specie. Non Quae P est igitur ergo P recta interrogatio quaerere quare homo sit animal.

Ad hoc dicendum secundum quod dicit Commentator quod homo et animal homo et animal post sunt P uno modo sunt unum numero, et alio modo non. Eo modo quo sunt unum est quaestio simplex; illo eo P modo quo non sunt unum est quaestio quia.Averroes, In Metaph. 7.59: "et res exsistentes habent dispositiones communes quae praedicantur de omnibus vera praedicatione, et sic apparet eas esse compositas, et quaeritur in eis causa compositionis. ... et rectum est ut interrogatio vera sit quare homo est animal, non quare homo est homo. ... manifestum est enim quod in talibus locis quaeritur per 'quare' causa quae est quidditas rei, quam descripsimus superius descriptione logica, cum dicimus quod est illud quod significat definitio; ista enim causa, quae est forma, declarata est hic duabus declarationibus logicis, quarum altera est definitio et alia interrogatio per 'quare'. ... et causa quae est quidditas rei et forma formae Iunt. eius latet multum, quoniam interrogatur de rebus quae non praedicantur de alio, scilicet in substantiis, et hoc erit per 'quid'. Verbi gratia, quid est homo. ... et causa in difficultate istius quaestionis est quia est quaestio simplex, non composita; quaeritur enim quid sit homo, et non dicitur quare homo est tale" (Iunt. 1552, 8: 97v; Iunt. 1562, 8: 207r-v). Possumus enim considerare essentiam speciei duobus modis: aut prout absolvitur ab individuis, aut prout multiplicatur multiplicabilis P per individua. Si interrogetur animal de homine prout essentia hominis absolvitur ab individuis, non est haec essentia illa essentia, et secundum hunc modum sunt duo in numero, et sic est om. P quaestio quo E ponens in numerum. Si autem animal interrogetur de homine prout essentia hominis multiplicatur per individua individuum P , sic sunt unum, et sic non est quaestio ponens in numerum.

Sed haec solutio nulla videtur, quia cum dico 'homo om. P est animal', ex de P virtute huius om. P sermonis stat hoc quod dico 'homo' in subiecto prout essentia eius erat E est post multiplicabilis P multiplicabilis per individua, et hoc modo non ponit praedicatum in numero cum eo. Igitur semper remanet haec quaestio simplex 'utrum homo est animal' et — animal om. P .

Et ideo dicendum est forte post haec P quod haec est om. P ratio quare Aristoteles dicit quod potest quaeri sic, 'quare homo est animal'. Bene enim dicitur 'homo est om. P animal rationale' coniunctim add. sed exp. et non tamen dicitur P , et non ideo P bene dicitur in coniunctione ente P vel cum coniunctione vel cum coniunctione mg. ante coniunctione E, om. P sic, 'homo est animal et om. P rationale', quia animal add. et P , rationale sunt unum in actu et non duo. Bene add. autem P dicitur 'homo est animal', 'homo est rationale', et hoc quia animal et rationale sunt duo in potentia. Bene autem dicitur, demonstrato monacho, 'iste est albus monachus', et non bene dicitur 'iste est albus et monachus', nec etiam bene dicitur 'iste est albus', 'iste est monachus', et hoc est quia ex albo et monacho non fit unum nisi per accidens, et sunt duo unum P in actu et non duo in potentia, ut praem. et P ex eis fiat post unum P vere unum in actu in actu om. P . Item, bene dicitur 'Socrates corr. (s. lin.) ex: idem P est albus et musicus', et et — musicus 2 om. (hom.) P etiam non E 'Socrates est albus' et 'Socrates est musicus', sed non bene dicitur 'Socrates est albus musicus' et — musicus 2 om. (hom.) P , et hoc quia ista add. duo P sunt duo in actu et ex add. sed exp. s P his eis P non fit unum, nec per se nec per accidens. Isti igitur tres modi compositionum sunt diversi.

Quaerit ergo Aristoteles quare est homo ante est P animal, non quia hoc praedicatum ponat ponit P in numerum cum subiecto, sed propter unitatem definitionis, ut enim designatur designat S, distinguat V, add. et E per hoc quod partes definitionis sunt unum in actu et duo in potentia materia E . Et prout sunt unum in actu neutrum neutra P differt a definito. Prout autem sunt duo in potentia habet hoc P genus quod est altera pars definiti potentiam ut ideo P sit pars definitionis speciei oppositae, et sic differt aliquo modo a specie. Ut ergo genus P significet vel forsan: significaret (sing z) P, significaret E dualitatem diversitatem P in potentia in potentia om. P partium ad invicem et earundem eorundem P respectu definiti, dicit dico P quod potest quaeri talis quaestio, 'quare homo est animal', et om. E etiam 'quare quia E homo est rationale rationalis P ', et propter naturam diversam compositionis add. in potentia P quae est istarum illarum P partium respectu sui definiti ante sui P et consimilium partium et compositionum consimilium — compositionum] consimilis partium id est consimilium partium P rerum praedictarum praedicatarum P . Verbi gratia, 'iste ille P ', demonstrato demonstratu ! E monacho, 'est albus monachus', et 'Socrates est albus et est musicus monachus EP ' et consimilium.

[Lectio XX]

Et tamen oportet ut habeat Et — habeat om. E [7.17.1041b4 tc60].

20.Q1 SedQuaestio 20.Q1 ("Sed — non actu") deest in codice P. potest dubitari circa hoc argumentum [7.17.1041b11-19 tc 60] tum circa praemissam, tum circa consequentiam.Scilicet, in redactione longiori, 7.20.E2: "Item, si dissolvatur caro, non dissolvitur in carnes, sed in partes quarum una est terra etc. Ergo in significato huius nominis 'caro' est aliquid quod nec est terra nec ignis etc." (S2322.106rb). Circa praemissam sic: Ipsa enim patet falsa; caro enim est homogeneum; ergo potest dividi in carnes. Ergo falsum dicit cum dicit, 'si dissolvatur [caro, non dissolvitur]Omissio in E suppletur ex redactione longiori. in carnes' etc.

Ad hoc dicendum quod caro potest dividi in carnes. E 22ra Resolvi autem non potest nisi in elementum, quasi quare N, quia SV non resolvitur nisi in ea ex quibus componitur. Componitur autem tantum ex elementis. Unde non intendit per illam propositionem quod caro non dividitur in carnes, sed quod non resolvitur in carnes.

Consequenter quaeritur quomodo sequitur praedicta conclusio corr. ex: quaestio E ex praemissa.

Item, esto quod conclusio sit vera, et vocetur illud aliud quod neque est elementum neque ex elementis B. Si igitur in significato huius nominis 'caro' est B et quattuor elementa, caro debet resolvi in B et in quattuor elementa; et B non est caro, neque elementa sunt caro; ergo resolvitur in non carnes. Ergo in significato huius nominis 'caro' est aliquid quod neque est B neque aliquid elementorum; istud argumentum est necessarium si praedictum tenet. Sit illud aliud C. Debet igitur caro resolvi in B et in C et in quattuor elementa; sed C non est caro, nec aliquod alterum est caro; ergo in significato huius nominis 'caro' est aliquid quod neque est B neque est C neque aliquod elementum. Et sic procedendum est in infinitum, vel primum argumentum non tenet; sed inconveniens est procedere in infinitum; non ergo tenet primum argumentum.

Item, si primum argumentum est necessarium, possum ergo sic arguere: Binarius est totum quoddam et resolvitur in non binarios, sed in partes quae sunt unitates. Ergo in significato huius nominis 'binarius' est aliquid aliud quam unitates — quod falsum est.

Ad aliud dicendum quod argumentum quod facit est necessarium, quod patet sic: Mixtum enim, utpote caro, componitur ex quattuor elementis et forma, [et forma]Omissio per homeoteleuton in E suppletur ex redactione longiori. est illud aliud quod neque est elementum neque ex elementis. Si resolvatur autem illud mixtum, non debet resolvi in elementa et formam, sed solum in resolubilia quae sunt elementa; illud aliud E enim in quod resolvitur, illud manere oportet. Elementa autem post resolutionem mixti manent, forma nequaquam, et ideo in formam non resolvitur.

Item, elementum est terminans resolutionem; forma autem est principium, non elementum; ergo forma est principium non terminans resolutionem.

Item, forma est finis generationis; ergo forma principium resolutionis; ergo non est terminus resolutionis; igitur in formam non debet mixtum resolvi. Argumentum igitur suum est bonum: Caro resolvitur in ea quae terminant resolutionem (et hoc intendit cum intendit cum] incidit qui E dicit, "Caro non dissolvitur in carnes"Averroes, In Metaph. 7.60: "Et signum eius quod est aliquod additum elementis est quoniam ista quando dissolvuntur et corrumpuntur, tunc syllaba non resolvitur in syllabas, neque caro in carnes, sicut resolvuntur res congregatae in illa ex quibus congregantur, id est, res in quibus per congregationem non fit aliquod additum" (Iunt. 1552, 8: 98r; Iunt. 1562, 8: 208v).); et illa non sunt carnes; ergo in significato huius nominis 'caro' est aliquid quod non est quattuor elementa. Nam si nihil esset praeter quattuor elementa, essent ipsa actu in mixto — cuius oppositum dixit prius, cum dixit quod compositum vere unum non est sicut acervus lapidum [7.17.1041b11-12 tc60], sed ex eis quae sunt in potentia et non actu.

20.Q2 Sed modo potest quaeri utrum forma rerum naturalium generetur generatur P , aut non. Et quia res naturales quaedam sunt viventes et om. P quaedam non, ideo haec quaestio bifurcata est, quia potest quaeri de forma rerum om. P naturalium non viventium utrum generetur generantur P aut non, et etiam de forma rerum viventium.

Quaeritur igitur ergo P primo de forma rerum non viventium, ut de formis elementorum, utpote de forma de forma om. P ignis, utrum aut P generatur aut non. Si generatur, ergo Aristoteles dicit falsum dicendo in septimo quod forma non generatur sed compositum [7.8.1033b16-18 tc27].

Sed modo videtur quod generetur sic: Omnis substantia causata creata SV aut procedit in esse per creationem aut per naturam aut per artem; ergo forma add. sed exp. ut c P aut procedit sic aut sic. Ergo si forma non generatur generetur P , ergo procedit non a natura; omnis enim via naturae ducens substantiam ad esse est generatio; ergo vel procedit ab arte vel a creatione a creatione] actione P . Si ab arte et est res naturalis, qua ratione igitur om. P ista vel forsan: illa (i a) P , et quaelibet alia; ergo omnia naturalia sunt artificialia — quod falsum est. Ergo non procedit producitur SV in esse per artem. Ergo producitur in esse producitur in esse om. P per creationem actionem P . Forma igitur ergo P elementi, utpote ignis, est creata acta P ; ergo natura add. ignis P otiose operatur, quia nihil post ipsa P ex ipsa producitur proceditur P in esse in esse om. P secundum hanc positionem — quod falsum est. Relinquitur ergo igitur P quod est om. P generata.

Item, si formae elementorum non producuntur in esse per naturam, cum ipsae sint magis E 22rb materiales, nullae materiales nullae] materiale quam universale P aliae formae producuntur in esse per naturam, cum sint minus materiales naturales P ; ergo non sunt entia nisi om. P vel creata vel artificiata — quod falsum est. Ergo add. neque creata quod P, add. ultra sed exp. non generata patet P, add. ultra falsum est ergo P forma elementorum generatur.

Sed modo videtur quod forma elementi elementorum P creatur causetur E sic: Non est generata nec neque P artificiata; ergo add. neque P creata.

Quod non P 21ra generata patet: Substantia non est corruptibilis; ipsa est substantia; ergo ipsa non est corruptibilis; ergo ipsa — ergo om. (hom.) P nec generabilis. Quod substantia non sit corruptibilis Quod — corruptibilis] Maior P patet: Quidquid add. enim P corrumpitur corrumpitur post contrarium P per suum contrarium; substantiae nihil est contrarium; ergo substantia non est corruptibilis est corruptibilis] corrumpitur P .

Sed quod om. P non creetur creatur P patet sic: Detur enim quod forma alicuius elementi, utpote forma aeris quando ex igne generatur aer, creetur creatur P ex pure nihilo. Ergo contraria forma, utpote forma ignis, forma formae P aeris adveniente, reducetur in pure nihil nihilo E . Probatio: Cum subiectum corrumpitur, scilicet ignis, aut forma om. P cedit in aliquod manens, aut in pure nihil, aut est exit E aliquid per se exsistens. Non per se exsistens Non — exsistens om. (hom.) P , quia tunc esset add. aliqua P intelligentia. Si in Si in] Si enim E, Sive P aliquid aliquod P manens cedit cederet P , ergo potest extrahi ab illo; ergo non ex pure nihilo. Et si haec forma non ex pure nihilo Et — nihilo om. (hom.) P , ergo nec forma contraria, quia om. P de istis formis similis est ratio; si enim una forma elementaris corr. in: aeris P est creata data P , et omnes. Ergo forma aeris non est creata et — creata om. (hom.) P — quod est contra positum. Forma igitur ignis, adveniente forma aeris, cedit cedet P in pure nihil; ergo ex ente ex ente] ente E, exsistente P actu praem. in P fit pure nihil. Igitur Ergo si P hic est transmutatio; ergo om. P est et P aliquis motor istius transmutationis; aut ergo causa prima, aut add. ergo E aliquod causatum creatum S, sed causatum V . Non causatum creatum S, sed causatum V aliquod, probatio: Ista Illa P transmutatio est infinita corr. in: finita P ; infinita enim distantia est s. lin. E inter add. illa P extrema corr. ex: media P ; ergo motor in ista vel forsan: illa (i a) P transmutatione oportet ut habeat potentiam infinitam; sed nullum causatum creatum S, sed causatum V habet potentiam infinitam; ergo sola illa P causa prima erit motor istius transmutationis. Si igitur ens in actu cedat in pure nihil, oportet rep. P ut causa prima faciat hoc.

Sed contra: Istud vel forsan: Illud (i d) P non est negandum, scilicet quod possit hoc facere, et sed P tamen hoc non facit. Probatio: Esse est de genere bonorum; ergo destruere esse est de genere malorum; sed ipse om. P non est auctor malorum; ergo non decet ipsum destruere esse; ergo non decet ipsum destruere ens esse — ens] ipse P ; ergo non decet ipsum reducere destruere E ens in actu in pure nihil; ergo add. hoc P non facit; nihil nec P enim facit nisi quod decet facere. Causa ergo prima non est motor istius transmutationis; nec causatum creatum S, sed causatum V aliquod aliud P ; ergo ista vel forsan: illa (i a) E forma non cedet in pure nihil. Ergo forma aeris producta in materia materiam E ignis non s. lin. P creabatur.

Item, forma substantialis ignis et add. forma accidentalis et corr. ex: formae accidentales et E formae accidentales ipsius add. seu rep. item formae substantiales ignis et formae accidentales ipsius P aut ambae manent, aut ambae recedunt, aut forma substantialis manet et add. formae P accidentales recedunt cedunt E , aut e contrario converso P . Si ambae manent, igitur ergo P forma substantialis manet in materia ignis: aut ergo in actu aut in potentia. Si in Si in] Sine P actu, et forma contraria advenit, ergo simul est om. P aer et ignis. Si potentia in materia ignis, ergo non cedet in pure nihil, quia potest extrahi ex materia ignis in qua est in potentia ad actum; ergo forma contraria non creatur. Si autem ipsa maneat in materia, et formae accidentales separantur corr. (s. lin.) ex: sparantur E, separentur P , ergo subiectum contingit esse post actu P actu sine passionibus inseparabilibus, vel accidentia inseparabilia erunt separabilia. Si autem erunt — autem] simul P ipsa forma substantialis separetur a materia, et formae accidentales maneant manent P , ergo ipsa om. P forma substantialis cedit in pure nihil aut in aliam aliquam P materiam add. sed vac. quod falsum est E . Non in pure nihil, hoc probatum improbatum P est; ergo oportet ut transmutetur transmutentur E in aliam materiam aliam materiam] aliquam naturam P — quod falsum est. Et idem est argumentum si ponatur quod formae accidentales una cum forma substantiali separentur totaliter a materia, quia accidentia non possunt E 22va transmutari corr. ex: separari P , perimi autem possunt. Et similiter forma substantialis materialis non potest transmutari.

Item, adhuc est ignis: Aut ergo alteratur materia ignis ad aut E, ante SV expulsionem expulsionum P formarum accidentalium, aut non. Si non, ergo non est alteratio add. omnino SV ; ergo nec non est P generatio, quia ista illa P non alterantur, et sicut est de istis, sic igitur sic igitur om. P et de aliis formis accidentalibus elementorum. Et hoc est falsum; ergo alterantur. Ergo praecedit alteratio actualem exsistentiam formae aeris in materia; ergo praecedit remissio in qualitatibus quantitatibus P illis continua; et si sic P remittuntur qualitates illae successive, ergo forma substantialis non egreditur a materia aliquo modo. Nam si egrederetur, ergo maneret ens in actu materia ignis praeter formam substantialem; et etiam si egrederetur ergo — egrederetur om. (hom.) P et non cederet caderet P in pure nihil, ergo maneret ens in actu praeter qualitates accidentales, quae sunt inseparabiles ab ea praeter — ea] materia ignis praeter formam substantialem P . Et si non egreditur non egreditur] etiam egrederetur P substantialis post forma P forma sed haec P manet in actu, ergo diminuitur sua virtus et magis et magis et magis om. (hom.) P recedit ad esse materiale sicut remittuntur qualitates accidentales. Ergo adveniente contraria post forma P forma erit ista illa P forma sub esse diminuto et possibili potentiali SV et magis propinquum propinque P materiae. Ergo materia simul cum simul cum] solum sub P ista illa P forma exsistente exsistenti P sub cum P esse diminuto est subiectum formae advenienti; igitur ergo P non est creata.

20.Q2A Et potest aliquis quis P respondere quod forma aeris adveniens advenientis SV in materiam materia S, sed materiam V ignis venit totaliter ab extrinseco, non tamen a om. E creante sed ab aere arte E extra agente.

Sed contra: Si forma aeris penitus esset ab extrinseco, ergo ista vel forsan: illa (i a) P mutatio esset est P violenta et non naturalis. Probatio: "Violentum est cuius principium est extra, nihil nil P conferente vim passo."Aristot., ENic 3.1.1110a1-3. Ignis autem qui patitur in ista vel forsan: illa (i a) P actione nihil confert in agendo confert in agendo] consequenter tangendo P , et est principium extra secundum istam secundum istam] figuram P positionem potentiam E . Ergo ista vel forsan: illa (i a) P transmutatio est violenta.

Ad hoc respondet quis sic: Aer multiplicat suas corr. (s. lin.) ex: sua E virtutes intra partes materiae ignis, et sic est aliquod principium intra, quia virtus aeris om. P in materiam materia P ignis recepta est om. P .

Sed contra: Loquamur de prima corr. ex: ipsa P virtute aeris recepta in materiam ignis; ista illa P virtus antequam recipiebatur recipiatur P fuit extra, et erat ibi illa P actio; ergo totaliter fuit principium extra, nihil conferente vim passo. In ista illa P igitur transmutatione mutatione P P 21rb salvabatur tota ratio violenti; ergo fuit violenta violentum P ; ergo tota operatio virtutum consequentium istam primam virtutem virtutum P est violenta.

Item Inde E , istae vel forsan: illae (i e) P virtutes sunt intra, non tamen sicut sunt P principium p in n P intrinsecum, quia neque corr. ex: videtur P sunt materia neque in P forma, sed solum sed P motor.

Item Inde E , ponamus quod ars faciendi navem esset in ligno et ibi operaretur sicut modo facit; ista vel forsan: illa (i a) P operatio non esset naturalis, quia etsi et sic E ars in ligno esset, non esset ibi add. ut P principium intrinsecum add. sed vac. quia et sic ars in ligno esset E nisi accidentaliter tantum. Similiter istae virtutes etsi sint intra, non tamen sunt principium intrinsecum, cum sint sit P venientes ab extrinseco.

Item, si solum ab extrinseco venit forma Item — forma rep. P , materia solum est recipiens; ergo indifferenter quidlibet potest poterit P generari ex quolibet. Nam si materia solum recipit, non magis est materia in potentia ad hanc formam om. P quam ad quamvis aliam quamvis aliam] illam P ; ergo potest om. P indifferenter recipere quamlibet; ergo quidlibet quodlibet P potest generari ex quolibet.

Et om. P ad hoc potest quis respondere sic quod conclusum sequeretur si forma posset recipi in quacumque in quacumque] inquantum est P materia, sed non potest om. P E 22vb nisi in materia recipiente contrariam formam.

Sed contra: Haec et sua contraria ambae aliquando P veniunt ab extrinseco secundum hanc positionem propositionem P ; ergo possunt recipi indifferenter ante recipi P in qualibet materia, ex praem. ergo P quo nulli materiae sunt appropriatae. Ergo haec potest recipi reci ! E in qualibet, et similiter sua contraria.

Item, etsi contraria forma sit in illa materia quae quod E debet recipere istam illam P , non tamen est causa quare recipiat istam illam P , et contrarium vult praedicta solutio; habitus enim contrarii non est causa propter quam in aliquo recipiatur suum contrarium.

Item, si forma penitus post venit P venit ab extrinseco, ergo forma contraria penitus recedet recedit P ab illa materia. Aut ergo cedit cedet P in pure nihil, aut in aliam materiam, aut per se. Non in pure nihil; nec in aliam aliquam P materiam, cum sit materialis; ergo per se; ergo erit intelligentia aliqua.

Item Inde E , si ipsa recedit recedat P a materia, aut ergo formae accidentales egrediuntur cum ea, aut non. Si non, ergo sunt separabiles — quod falsum est; non enim est invenire formam ignis praeter qualitates accidentales ipsius ignis. Si Sed E egrediuntur cum ea, ergo nulla praecedit alteratio; ergo non est alteratio omnino, quia si om. P circa formas accidentales ignis om. P non est alteratio, ergo nec circa aliquas omnino post alias P alias.

Ad hoc modo hoc modo] haec respondet quis P : Quaelibet forma elementi habet duplex dupliciter P esse, esse om. P materiale et esse spirituale. Secundum esse spirituale quod habet egreditur a materia propria add. et P , non secundum esse materiale. Unde forma substantialis ignis et formae accidentales egrediuntur secundum esse spirituale et non secundum esse materiale. egrediuntur — accidentales om. (hom.) P

Sed contra: Cum egrediuntur forma substantialis et formae accidentales egrediuntur — accidentales om. (hom.) P , aut praecedunt alterationes, aut non. Si non, ergo non est alteratio omnino. Si sic, ergo qualitates accidentales qualitates accidentales] formae a. et q. P plus et plus remittuntur et ad esse magis materiale ante magis P procedunt; et similiter forma substantialis minus et minus sub esse actuali accidentali P exsistit et plus et plus ad esse materiale perducitur producitur P . Si igitur in ista transmutatione tam forma substantialis quam formae accidentales plus et plus ad esse materiale perducuntur Si — perducuntur om. P , ergo in fine istius transmutationis in — transmutationis] infinitae transmutationes P sub esse materiali add. simpliciter P exsistunt et non sub esse spirituali. Ergo non egrediuntur per esse spirituale Ergo — spirituale om. P ; cedunt post ergo P ergo in ipsam materiam; ergo ab ipsa extrahuntur; non ergo ab extrinseco veniunt huiusmodi formae elementorum.

Alio modo potest quis in ista quaestione respondere, scilicet quod forma aeris partim ab extrinseco, partim ab intrinseco venit.

Sed contra: Positio ponens latentiam latitentiam E formarum nulla est, sed qui sic ponit ponit latentiam latitentiam E formarum, quia ponit formas venire post modo P aliquo modo ab intrinseco extrinseco EP , et sic ibi esse et latere.

Et Sed P ad hoc potest sustinens hanc opinionem positionem P sic om. P respondere: Qui ponit formas esse in materia in om. P actu ponit latentiam latitentiam E formarum, sed qui ponit eas esse in potentia non hoc ponit. Unde qui ponit formam venire post partim P partim ab extrinseco, partim ab intrinseco, ponit ipsam esse in materia in materia post potentia P in potentia et non actu et non actu om. P .

Sed add. contra P ipsa in materia exsistens ante in P est substantia quae est forma, licet non ultima. Omnis substantia manens in actu substantia quae est forma in materia est add. sed exp. in E actu in materia est — materia om. (hom.) P ; ista vel forsan: illa (i a) P est rep. P talis; ergo est actu in materia.

Item, haec forma manens in materia ignis manet sub specie formae ignis; ergo habet qualitates accidentales in actu; et forma aeris est add. sibi E in actu; ergo contraria sunt ibi om. P in actu — quod falsum est.

Et si quis dicat quod ipsa non manet sub specie formae ignis:

Quaeratur Quaero (s. lin.) P ergo quo P quomodo manet ibi. Et inde Et inde] Item P quaeratur quaero P quomodo est ipsa aliquo modo ab extrinseco ipsa — extrinseco] ibi P .

Et si quis dicat quod virtutes aeris Et — aeris] Item ipsum P ingrediuntur ingreditur P materiam ignis et extrahunt extrahitur P a materia a materia] materiam E formam forma P aeris de potentia ipsa P ad actum:

Quaeratur vel forsan: Quaeritur (q ur) P : Post istam vel forsan: illam (i am) P extractionem factam, aut remanent remanents ! P ibi om. P istae vel forsan: illae (i e) P virtutes aut recedunt. Si recedunt, quomodo quoquomodo P E 23ra recedunt? Si remanent, otiose quoquomodo P remanent; ipsa enim forma iam extracta est.

Ad primam quaestionem [20.Q2] sic respondendum quod formae elementorum non creantur, sed generantur formae — generantur] forma elementorum non creatur sed generatur P per accidens — verbi gratia, forma aeris.

Et nota quod forma dupliciter consideratur: Aut inquantum est esse et actus materiae, et sic consideratur ut qualitas, et vel E secundum hoc esse non est ipsa neque prior neque posterior composito add. c P . Alio modo consideratur prout ipsa est consideratur — est] potest ipsa esse P natura in se ex qua cum materia fit compositum om. P .

Sed contra: Omne per se prius est eo quod per accidens; ergo si forma generatur per accidens, et compositum per se, prior est generatio compositi quam generatio om. P formae; ergo prius est compositum quam forma ergo — forma om. P — quod falsum est.

Ad quod haec P dicendum quod una et eadem est generatio numero ante est P compositi et formae, sed compositi P 21va per se add. et P , formae per accidens, et ab agente corr. (s. lin.) ex: gente E uno numero et ab eadem operatione numero. Generatio autem compositi, etsi sit compositi et formae, prior praem. tamen P est respectu compositi corr. ex: formae P quam respectu formae hac de causa, quia proprie et per se convenit composito puncto P generari, improprie et per accidens formae. Non tamen sequitur quod esse primo conveniat composito quam formae, quia corr. ex: et E, praem. et P adeo proprie et per se convenit esse formae, et forte magis, sicut et composito.Cf. Rufus, MMet 7.9: "De hoc autem quod hic dicit Aristoteles quod forma non generatur sed compositum, nota quod formae et compositi est una et eadem generatio secundum numerum et ab agente uno, sed differenter quoniam compositi est generatio per se, formae autem per accidens. [Non] tamen sequitur quod esse primo conveniat composito quam formae, quia adeo proprie et per se convenit esse formae sicut et composito, et forte veriori modo" (Q290.48va).

Ad aliam quaestionem [20.Q2A] sic respondendum respondit P quod forma partim corr. (mg.) ex: quaedam P est ab extrinseco, partim ab intrinseco. Ab extrinseco, quia virtutes ingredientes fiunt pars formae ultimae om. P — pars, dico, qualitativa et non quantitativa.

Ad aliud argumentum aliud argumentum] rationem P in oppositum dicendum quod forma manet in potentia in materia et non manet sub specie formae sub qua prius fuit. Verbi gratia, forma istius aeris est in potentia in materia istius ignis; ipsa enim add. ibi P exsistens non est sub specie formae aeris; ex remissionibus enim factis in ipsa ipso P et in formis accidentalibus fiebat deperditio illius quod addit addet P differentia super naturam corr. ex: materiam E generis. Unde nihil non P manet ex ista vel forsan: illa (i a) P forma nisi sola intentio generis. Et hoc non est dictu intentio communis praedicabilis, sed illud quod ibi exsistit de natura formae aeris est individuum sub forma, unde est forma particularis. Ipsa igitur ibi s. lin. P exsistens est individuum sub solo genere, et ideo est ens diminutum; non enim om. P potest esse ens perfectum sub genere, quin sit sub ab E aliqua eius specie. Hoc modo dicitur 'forma aeris est esse P in potentia in om. E materia ignis': Cum consequenter agat aer in ignem, ingrediuntur virtutes aeris et movent materiam ignis et extrahunt istam naturam istam naturam] illam materiam P entem individuum sub genere et quid diminutum, et istae vel forsan: illae (i e) P virtutes cum in principio sint motor, in fine transmutationis cedunt cadunt P in naturam differentiae. Unde ex istis et ex natura ente sub genere sive ex intentione post generis P generis fit vere unum add. sed exp. scilicet E in actu, scilicet forma aeris generati, et sic unum elementum ex materia alterius generatur.Nota marginalis in E: "Deficit hic quaestio de rep. sed corr. E formis rerum viventium utrum generentur." Cf. Rufus, MMet 7.9: "Nota etiam quod formae naturales inductae in materiam et etiam ut est mutua elementorum generatio, partim est ab intrinseco et partim ab extrinseco per virtutem agentis. Et hoc sic intellige quod forma manet in potentia in materia et non manet in ea sub specie formae sub qua prius fuit. Verbi gratia: forma istius aeris est in potentia in materia istius ignis; ipsa ibi exsistens non est sub specie aeris. Ex remissionibus enim factis in ipsa et in formis accidentalibus fiebat deperditio illius quod addit differentia super materiam generis. Unde nihil manet ex ista forma nisi sola intentio generis, et hoc non est dictu intentio communis praedicabilis, sed istud quod ibi exsistit de natura formae aeris est individuum sub forma; unde est forma particularis. Ipsa igitur ibi exsistens est individuum sub solo genere, et ideo est ens diminutum; non enim potest esse ens perfectum sub genere quin sit sub alia eius specie. Hoc modo dicitur forma aeris esse in potentia in materia ignis. Sed cum consequenter agit agat E aer in ignem, ingrediuntur virtutes aeris et movent materiam ignis et extrahunt istam naturam entem individuum sub genere. Et istae virtutes aeris cum in principio sint motor, in fine transmutationis cedunt in naturam differentiae. Unde ex istis et ex ista natura ente sub genere sive ex intentione generis fit vere unum in actu, scilicet forma aeris generati, et sic unum elementum ex materia alterius generatur" (Q290.48va).